Cuộc đua AI Mỹ Trung: từ công nghệ đến thế đối đầu kiểu Chiến tranh Lạnh
Cuộc đua AI Mỹ Trung là quá trình hai cường quốc song song tăng tốc phát triển trí tuệ nhân tạo để bảo vệ lợi thế kinh tế, quân sự và ảnh hưởng toàn cầu, trong khi lại không sẵn sàng chấp nhận các quy định trí tuệ nhân tạo chung có thể làm chậm công nghệ của mình, tạo nên một thế đối đầu mang màu sắc Chiến tranh Lạnh mới. Chính điểm xuất phát này giải thích vì sao mọi cuộc nói chuyện về quy định chỉ là lớp vỏ ngoại giao, còn cốt lõi vẫn là cạnh tranh công nghệ toàn cầu. Mỹ và Trung Quốc đều nhìn AI như hạ tầng chiến lược chứ không chỉ là ngành công nghệ cao, nên mọi nhượng bộ về kiểm soát hay minh bạch đều đồng nghĩa với từ bỏ ưu thế. Càng lo ngại rủi ro, họ càng bám chặt vào đà phát triển, khiến nguy cơ hệ thống ngoài tầm kiểm soát tăng lên cùng tốc độ cuộc đua.
Vì sao bế tắc quy định trí tuệ nhân tạo gần giống logic răn đe hạt nhân
Bế tắc trong quy định trí tuệ nhân tạo giữa Mỹ và Trung Quốc không phải vì thiếu ý tưởng kỹ thuật, mà vì hai bên đều ưu tiên giữ lợi thế chiến lược của mình. Hơn 1.000 nhà nghiên cứu và lãnh đạo phòng thí nghiệm đã kêu gọi chính phủ “kiểm soát tốc độ phát triển” để làm chậm đà tăng năng lực AI, nhưng họ không thể tự làm điều đó nếu đối thủ tiếp tục tăng tốc. Nếu Washington chủ động giảm tốc, Bắc Kinh vẫn chỉ bị mô tả là chậm hơn khoảng 3–9 tháng, tức vẫn đủ gần để đe dọa vị thế dẫn đầu. Ngược lại, Trung Quốc công khai mục tiêu “đẩy nhanh phát triển khoa học và công nghệ”, đặc biệt với AI, biến mọi đề xuất hạn chế trở thành nghi vấn về ý đồ kiềm chế. Đây chính là logic răn đe kiểu Chiến tranh Lạnh: không bên nào dám là người đầu tiên xuống thang, vì sợ mất ưu thế lẫn niềm tin của các đồng minh.
Tranh cãi về bước tiến AI Trung Quốc: ‘chưng cất’ không còn là lời giải dễ chịu
Trong cuộc đua AI Mỹ Trung, câu chuyện Trung Quốc tiến nhanh đến mức nào đang trở thành điểm nóng không kém phần công nghệ. Nhiều công ty Mỹ từng giải thích đà tiến của các mô hình Trung Quốc bằng kỹ thuật chưng cất tri thức, tức dùng đầu ra của mô hình mạnh để huấn luyện mô hình khác. Nhưng chính các chuyên gia Mỹ bắt đầu phá vỡ mô tả tiện lợi này. Ngày 18/9, CEO Cohere Aidan Gomez nhận định không thể giải thích các kết quả mới của Trung Quốc “chỉ bằng kỹ thuật chưng cất”, khi nhiều mô hình đã đạt đẳng cấp thế giới và khoảng cách với các công ty hàng đầu Mỹ đang thu hẹp nhanh. Anthropic vẫn gọi chưng cất từ mô hình như Claude là hành vi sử dụng trái phép và cảnh báo một “hệ sinh thái trái phép” đang tìm cách truy cập các mô hình của họ. Nhưng chính sự phủ nhận rằng Trung Quốc chỉ là “bản sao rẻ” cho thấy Mỹ phải thừa nhận đối thủ đang xây dựng năng lực nội sinh, bất chấp bị hạn chế chip tiên tiến.
AI bước vào phòng họp lãnh đạo: bề nổi là hợp tác, chiều sâu là cạnh tranh
AI không còn là chuyện của phòng thí nghiệm; nó trở thành đề mục chính trong các cuộc hội đàm cấp cao. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết ông sẽ gặp Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong để thảo luận về AI trước cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình, cho thấy trí tuệ nhân tạo đã bước thẳng lên bàn nghị sự lãnh đạo. Cả Washington và Bắc Kinh đều xem AI là trụ cột năng lực cạnh tranh kinh tế và quân sự, đồng thời bất đồng về quyền tiếp cận chip tiên tiến, cáo buộc sao chép công nghệ và cách quản lý ngành. Dù hai nước phối hợp tổ chức hội nghị thượng đỉnh cấp bộ trưởng về AI, mỗi phái đoàn bước vào với nhiệm vụ “bảo vệ và thúc đẩy tốc độ phát triển năng lực AI của quốc gia mình”, chứ không phải đàm phán giới hạn. Trong kịch bản lạc quan, các cuộc gặp chỉ tạo kênh liên lạc và xây dựng lòng tin, phòng khi một sự cố đủ lớn buộc hai bên phải tính lại chiến lược.
Chiến lược AI chiến lược: cuộc chơi dài ngoài phạm vi công nghệ
Điều nguy hiểm của cuộc đua AI Mỹ Trung nằm ở chỗ cả hai đã nâng AI lên tầm chiến lược AI chiến lược, gắn với cấu trúc quyền lực toàn cầu. Mỹ nhìn AI như động lực kinh tế và đổi mới, và tuyên bố sẽ áp dụng “những thực tiễn tốt nhất, những giá trị của Mỹ” rồi triển khai chúng trên toàn thế giới, đồng thời không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào có thể “kìm hãm” đổi mới. Trung Quốc công khai đẩy nhanh phát triển khoa học công nghệ, xem sự kiểm soát từ phía Mỹ là công cụ củng cố quyền kiểm soát công nghệ AI hơn là giải pháp an ninh. Trong khi đó, các chuyên gia an ninh hai nước đã phải nghĩ đến việc thiết lập “lằn ranh đỏ” cho AI liên quan hệ thống hạt nhân và tấn công mạng, cùng cơ chế đường dây nóng để tránh hiểu nhầm một sự cố thành tấn công. Nếu lãnh đạo tiếp tục xem AI vừa là vũ khí cạnh tranh công nghệ toàn cầu, vừa là hạ tầng an ninh quốc gia, thì cuộc chơi sẽ mang hình hài một Chiến tranh Lạnh mới: khó có hiệp ước kiểm soát, nhưng không bên nào dám bỏ cuộc.
