Nước rút không chỉ là hoàn thiện công trình
Sân bay Long Thành là cảng hàng không quốc tế mới tại Đồng Nai, đang hoàn thiện giai đoạn 1 để đón khai thác thương mại với hệ thống đường bay, nhà ga và hạ tầng vận hành đồng bộ. Mục tiêu mở cửa trong tháng 12-2026 đã đưa dự án vào chặng nước rút, nhưng tiến độ xây dựng không thể là thước đo duy nhất cho mức độ sẵn sàng. Theo ACV, đến giữa tháng 10, các công trình thiết yếu đạt khoảng 86% khối lượng theo giá trị hợp đồng; trong 16 gói thầu chính, bốn gói đã hoàn thành, còn 12 gói tiếp tục triển khai. Đáng chú ý, cơ quan quản lý đánh giá tiến độ hoàn thành các gói thầu vào cuối tháng 11 vẫn tiềm ẩn rủi ro không đáp ứng kế hoạch. Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là công trường còn bao nhiêu việc, mà là liệu các hạng mục có kịp được nghiệm thu, cấp phép và kiểm chứng vận hành trước ngày đón chuyến bay thương mại dự kiến 24-12-2026 hay không.
Bốn gói thầu quyết định khả năng vận hành đồng bộ
Áp lực lớn nhất nằm ở những hạng mục có thể làm đứt mạch vận hành nếu chậm bàn giao. Bốn gói thầu được xác định cần tăng tốc gồm nhà ga hành khách, giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hàng hóa số 1 cùng nhà để xe. Một số phần việc còn cách xa trạng thái hoàn tất: nhà ga hàng hóa số 1 và công trình phụ trợ đạt hơn 47%, trong khi giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật mới vượt 80%, còn nhà ga hành khách ở khoảng 83%. Hệ thống thiết bị tại trung tâm năng lượng cũng chưa lắp đặt xong, chưa chạy thử đơn động và liên động có tải; đây là điều kiện quan trọng để nhà ga hoạt động. ACV cho biết đang rà soát từng hạng mục, bổ sung nguồn lực và chuyển giao một số phần việc cho nhà thầu đủ năng lực. Cách xử lý này có thể giúp giữ mốc khai thác, nhưng không được đánh đổi chất lượng nghiệm thu sân bay.
Nghiệm thu, cấp phép và diễn tập phải nối thành một quy trình
Theo kế hoạch, các công trình trọng yếu hoàn tất nghiệm thu trong tháng 11; thủ tục môi trường, an ninh hàng không và bố trí nhân lực khai thác dự kiến xong vào đầu tháng 12. Song song, cơ quan chức năng cần xem xét các hồ sơ thiết yếu như giấy chứng nhận khai thác cảng, giấy phép dịch vụ, tài liệu khai thác sân bay và nhà ga, cùng chương trình an ninh hàng không. Việc cấp phép phương tiện hoạt động trong khu bay, hoàn thiện hồ sơ chuyên ngành và công bố thông tin hàng không cũng phải theo kịp lộ trình. Đây không phải phần việc giấy tờ có thể làm sau cùng: thiếu một mắt xích, sân bay có thể hoàn thành về hình thức nhưng chưa đủ điều kiện phục vụ chuyến bay. Chương trình thử nghiệm vận hành ORAT được chia thành ba đợt từ tháng 9 đến tháng 12, kiểm tra phục vụ hành khách, hành lý, khu bay, an ninh, an toàn và công nghệ thông tin.
Khai thác ban đầu cần thận trọng, không chạy theo quy mô
Kịch bản mở cửa ban đầu được tính theo từng giai đoạn, thay vì đưa toàn bộ năng lực sân bay vào hoạt động ngay lập tức. Giai đoạn đầu, từ tháng 12-2026 đến tháng 3-2027, dự kiến khai thác khu vực cánh Tây và khu trung tâm nhà ga hành khách. Tổng sản lượng khai thác dự kiến tối đa 366 chuyến mỗi tuần, gồm 322 chuyến nội địa và 44 chuyến quốc tế; Vietnam Airlines và Vietjet đăng ký mức tương đương 6-10% công suất thiết kế, khoảng 20-30 chuyến mỗi ngày. Với hành khách, điều này có nghĩa là lựa chọn chuyến bay ban đầu còn giới hạn, trong khi các dịch vụ quanh sân bay như y tế, khách sạn, trường học và khu mua sắm vẫn chưa đáp ứng đầy đủ về quy mô, chất lượng và khả năng tiếp cận. Từ tháng 10-2027, kế hoạch mới hướng đến khai thác đủ công suất thiết kế và mở rộng mạng đường bay.
Kết luận: mốc tháng 12 chỉ đáng tin khi tiến độ thi công được chuyển thành hạng mục đã nghiệm thu, hồ sơ được phê duyệt và các đợt diễn tập chứng minh hệ thống cùng nhân lực hoạt động an toàn. Ưu tiên lúc này phải là hoàn tất bốn gói thầu còn áp lực, xử lý tồn tại sau chạy thử và bảo đảm các thủ tục an ninh, môi trường, cấp phép đúng hạn. Khai thác Long Thành nên bắt đầu theo năng lực đã được kiểm chứng, không theo kỳ vọng về một ngày khai trương.
