An toàn tinh thần bắt đầu từ cách lãnh đạo điều hành
An toàn tinh thần nơi làm việc là trạng thái nhân viên cảm thấy được tôn trọng, tin tưởng và có thể bày tỏ ý kiến mà không lo bị định kiến hay trừng phạt, nhờ cách lãnh đạo điều hành và tạo động lực. Vì vậy, sức khỏe tinh thần không thể chỉ được xem là việc riêng của từng cá nhân hoặc giao phó cho một chương trình phúc lợi. Nó còn phản ánh chất lượng quan hệ giữa người quản lý và đội ngũ mỗi ngày.
Ngày 31-10, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TPHCM (SIHUB) tổ chức tọa đàm “Lãnh đạo truyền lửa – Xây dựng môi trường làm việc nuôi dưỡng sức khỏe tâm thần”, với 50 lãnh đạo, cán bộ quản lý, chuyên viên và nhân viên thuộc khu vực công và doanh nghiệp tham dự. Cuộc trao đổi xuất phát từ những vấn đề rất cụ thể: mâu thuẫn giữa nhân viên, người lao động từ chối tham gia đào tạo, tỷ lệ nghỉ việc cao và sự thiếu gắn kết giữa các bộ phận. Đây không phải những dấu hiệu có thể giải quyết lâu dài bằng lời kêu gọi nhân viên “cố gắng hơn”; chúng buộc lãnh đạo nhìn lại môi trường mình đang tạo ra.
Niềm tin được xây bằng hành động nhất quán
Văn hóa doanh nghiệp không nằm ở khẩu hiệu treo trên tường mà thể hiện qua cách người đứng đầu phân công việc, lắng nghe bất đồng và đánh giá đóng góp. Nhân viên quan sát những lựa chọn ấy; nếu giá trị được tuyên bố không đi cùng hành động, niềm tin suy giảm, mâu thuẫn dễ tăng và các nhóm nhỏ có thể hình thành, kéo theo sự gắn kết đi xuống. Bởi thế, sự công bằng và nhất quán không phải phẩm chất phụ trợ của lãnh đạo mà là điều kiện để đội ngũ tin rằng tiếng nói của họ có trọng lượng.
PGS-TS Diệp Nguyễn, Trường Kinh doanh Newcastle thuộc Đại học Newcastle (Úc), nhấn mạnh vai trò lãnh đạo không dừng ở điều hành mà còn là tạo điều kiện để nhân viên phát triển và phát huy năng lực. Trách nhiệm ấy đòi hỏi người quản lý nhận diện, loại bỏ định kiến trong cách quản lý và đánh giá, đồng thời bảo đảm nhân viên có thể nêu ý kiến trái chiều mà vẫn cảm thấy an toàn, được tôn trọng và tin tưởng. Không có niềm tin, sự im lặng có thể bị hiểu nhầm là đồng thuận, trong khi vấn đề thật vẫn âm ỉ.
Trao quyền để gắn kết đi cùng năng lực
Tôn trọng nhân viên cần được thể hiện bằng quyền chủ động thật, không chỉ bằng lời động viên. Khi giao việc, lãnh đạo nên làm rõ phạm vi quyền hạn và mức độ tự chủ, để người được giao có thể quyết định trong khuôn khổ đã thống nhất. Cách làm này giúp nhân viên chủ động hơn, đồng thời nâng cao trách nhiệm và năng lực cá nhân. Ngược lại, giao việc nhưng giữ mọi quyết định ở cấp quản lý dễ biến sự tin tưởng thành hình thức, khiến nhân viên ngại đề xuất và khó trưởng thành qua công việc.
Gắn kết nhân viên cũng không thể xây bằng ép buộc tham gia khóa học hay những hoạt động tập thể tách rời trải nghiệm hằng ngày. Nó hình thành khi mỗi người thấy mình được lắng nghe, được đánh giá công bằng và có cơ hội đóng góp. Lãnh đạo cần kết nối các bộ phận bằng mục tiêu rõ ràng, xử lý bất đồng sớm và làm gương trong cách ứng xử. Một môi trường làm việc hỗ trợ tinh thần không đòi hỏi người quản lý giải quyết mọi khó khăn cá nhân; điều cần thiết là họ không tạo thêm nỗi sợ, bất công hay cảm giác bị bỏ mặc.
Trách nhiệm không thể ủy thác
Các chương trình chăm sóc sức khỏe tinh thần có thể hữu ích, nhưng sẽ khó tạo thay đổi nếu cách quản lý thường ngày vẫn khiến nhân viên sợ lên tiếng hoặc nghi ngờ sự công bằng. Lãnh đạo phải biến cam kết thành hành vi có thể nhận thấy: lắng nghe ý kiến trái chiều, giải thích quyết định, đánh giá dựa trên tiêu chí rõ ràng và trao quyền phù hợp. Đó là cách xây dựng niềm tin bền hơn một thông điệp truyền cảm hứng ngắn hạn.
Kết luận, vai trò lãnh đạo trong xây dựng nơi làm việc an toàn về tinh thần không chỉ là khơi động lực, mà còn là chịu trách nhiệm cho điều kiện để nhân viên được tôn trọng, tin tưởng và phát triển. Khi lãnh đạo hành xử nhất quán, giảm định kiến và trao quyền rõ ràng, sự gắn kết có cơ sở để lớn lên cùng năng lực đội ngũ. Môi trường ấy có lợi cho sức khỏe tinh thần, nhưng trước hết cũng là nền tảng để mọi người làm việc tốt và đóng góp vào thành công chung.
