An ninh năng lượng APEC: từ bài toán nguồn cung đến hệ sinh thái linh hoạt
An ninh năng lượng APEC là khái niệm mô tả khả năng các nền kinh tế trong khu vực bảo đảm nguồn năng lượng ổn định, giá cạnh tranh, phát thải thấp và có hệ thống hạ tầng đủ linh hoạt để chống chịu gián đoạn, đồng thời vẫn thúc đẩy chuyển đổi năng lượng sạch và tăng trưởng bao trùm trong một mạng lưới gắn kết về thương mại, công nghệ và đầu tư. Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng APEC lần thứ 16 khai mạc ngày 10/9 tại Bắc Kinh diễn ra đúng lúc thị trường năng lượng khu vực đối mặt căng thẳng địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, thời tiết cực đoan và nhu cầu điện tăng nhanh. Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn dừng lại ở “có đủ năng lượng hay không”, mà là “hệ thống năng lượng có đủ khả năng chống chịu để không kéo theo khủng hoảng kinh tế hay không”.
Việt Nam đặt lại khung an ninh năng lượng: kết nối công nghệ, vốn, hạ tầng, nhân lực
Điểm khác biệt trong cách Việt Nam tiếp cận an ninh năng lượng APEC là nhìn đây như một bài toán liên kết nguồn lực chứ không phải cuộc đua tự chủ đơn lẻ. Tại EMM-16, đoàn Việt Nam nhấn mạnh ưu tiên lâu dài là bảo đảm nguồn năng lượng an toàn, ổn định, chi phí hợp lý và bền vững để vừa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa thực hiện các cam kết khí hậu. Từ thực tế hệ thống điện khoảng 93.500 MW với 478 nhà máy, cùng dự báo sản lượng điện năm 2026 khoảng 355 tỷ kWh, tăng 9,81% so với năm trước, Việt Nam đề nghị APEC kết nối các lợi thế về công nghệ, vốn, kết nối hạ tầng năng lượng và chuyên môn để tạo “sức mạnh tổng hợp” cho cả khu vực. Đó là một tầm nhìn có tính dẫn dắt: thay vì ai nấy lo phần mình, các nền kinh tế cùng xây một hệ sinh thái linh hoạt, đa dạng và chia sẻ rủi ro.
Ba trụ cột Việt Nam đề xuất: an toàn, chuyển đổi sạch, đổi mới sáng tạo
Việt Nam không chỉ nói về kết nối nguồn lực mà còn phác thảo rõ ba trụ cột hợp tác năng lượng cho APEC. Trụ cột thứ nhất là tăng cường an ninh và khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng, coi an ninh năng lượng là một phần của an ninh kinh tế khi biến động giá dầu, LNG có thể lan sang lạm phát, chi phí vận tải và năng lực cạnh tranh công nghiệp. Trụ cột thứ hai là đẩy nhanh chuyển đổi năng lượng sạch và công bằng, với quan điểm an ninh năng lượng và chuyển đổi năng lượng sạch không đối lập mà hỗ trợ lẫn nhau. Trụ cột thứ ba, mang màu sắc dẫn dắt rõ nét, là thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đầu tư và kết nối khu vực, bao gồm lưới điện thông minh, lưu trữ năng lượng, hệ thống năng lượng số, hydro xanh, hiệu quả năng lượng và các công nghệ mới nổi. Đây chính là nền tảng để xây dựng năng lượng bền vững và tăng trưởng bao trùm trong APEC.
Đồng thuận Bắc Kinh và chuẩn bị cho Hội nghị lãnh đạo APEC lần thứ 33
Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng APEC tại Bắc Kinh không chỉ là diễn đàn thảo luận mà đã tạo ra một bộ kết quả có cấu trúc với mô hình “1+3+5”, trong đó đáng chú ý là Tuyên bố chung về hợp tác năng lượng, các văn kiện về năng lượng bao trùm, cộng hưởng giữa AI và năng lượng, cũng như quy tắc không ràng buộc về cộng hưởng trong an ninh năng lượng. “Tuyên bố chung áp dụng cách tiếp cận thực tế và khả thi, vạch ra lộ trình rõ ràng cho sự phát triển năng lượng trong khu vực”. Đồng thuận này đặt nền cho Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33 tại Thâm Quyến, nơi an ninh và khả năng chống chịu năng lượng sẽ là chủ đề trung tâm. Việc chuyển đổi năng lượng sạch được đặt trong khuôn khổ hợp tác khu vực APEC rộng mở, kết nối hạ tầng năng lượng xuyên biên giới và thị trường năng lượng chung để phân tán rủi ro, tăng tính linh hoạt.
Tại sao Việt Nam đang dẫn đầu câu chuyện năng lượng bền vững của APEC?
Trong cuộc tranh luận toàn cầu về cân bằng giữa an ninh năng lượng APEC và chuyển đổi năng lượng sạch, Việt Nam nổi lên không phải nhờ quy mô hệ thống điện, mà nhờ cách đặt vấn đề. Việt Nam thúc đẩy một tầm nhìn nơi an ninh, đổi mới và năng lượng bền vững đi cùng phát triển bao trùm, qua đó yêu cầu kết nối công nghệ, vốn, hạ tầng và nhân lực để xây dựng hệ thống linh hoạt, chống chịu và thân thiện với khí hậu. Đề xuất về lưới điện thông minh, lưu trữ, năng lượng số, hydro xanh, kết hợp với khuyến nghị nghiên cứu khả năng kết nối điện liên vùng cho thấy Việt Nam coi kết nối hạ tầng năng lượng là chìa khóa của hợp tác khu vực APEC. Khi Hội nghị lãnh đạo APEC sắp tới đặt năng lượng vào tâm điểm chương trình nghị sự, cách tiếp cận mang tính hệ sinh thái mà Việt Nam cổ súy đang góp phần định hình khuôn khổ mới cho an ninh năng lượng khu vực – linh hoạt hơn, xanh hơn và ít dễ tổn thương hơn.
