Ảnh tư liệu – ký ức thị giác của một dân tộc
Triển lãm ảnh tư liệu lịch sử Việt Nam "Rạng rỡ non sông Việt Nam" là không gian trưng bày 130 bức ảnh tư liệu chọn lọc, tái hiện một cách trực quan hành trình từ Cách mạng Tháng Tám 1945, ngày Quốc khánh 2/9 đến chặng đường đổi mới, hội nhập và phát triển của đất nước. Thông qua cấu trúc ba phần nội dung, triển lãm cho thấy lịch sử không chỉ là các mốc thời gian khô cứng mà là dòng chảy liên tục của con người, sự kiện và lựa chọn, phản chiếu qua những khoảnh khắc được ghi lại bằng máy ảnh của nhiều thế hệ phóng viên, nghệ sĩ và nhân chứng.
Điều đáng nói là triển lãm khai mạc ngày 28/8/2026 tại Nhà triển lãm 93 Đinh Tiên Hoàng, Hoàn Kiếm, Hà Nội, đúng dịp kỷ niệm 81 năm Quốc khánh 2/9, khiến trải nghiệm xem ảnh trở thành một hành động tưởng niệm có ý thức hơn là một cuộc dạo chơi nghệ thuật. Đây là một triển lãm ảnh độc lập với cấu trúc nội dung rõ ràng, đi thẳng vào chủ đề độc lập dân tộc, thống nhất non sông và tương lai phát triển, chứ không tản mạn theo thị hiếu thị giác.
Từ hào khí mùa Thu lịch sử đến bản hùng ca giữ nước
Phần đầu của triển lãm, mang tên "Hào khí mùa Thu lịch sử", nhắc người xem rằng Cách mạng Tháng Tám 1945 không phải là một câu khẩu hiệu trong sách giáo khoa mà là những ngày Tổng khởi nghĩa bằng xương bằng máu, kết tinh trong khoảnh khắc 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Những khung hình ấy buộc người xem đối diện với câu hỏi: nếu không có mùa Thu đó, chúng ta là ai hôm nay?
Theo bà Lê Thị Ánh Mai, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, từ Tuyên ngôn Độc lập đến các chiến công trong kháng chiến và xây dựng đất nước, dân tộc ta "đã viết nên bản hùng ca sáng chói trong thời đại Hồ Chí Minh". Phần hai, "Bảo vệ nền độc lập và thống nhất non sông", làm rõ bản hùng ca ấy bằng những hình ảnh về hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nơi độc lập không phải là khái niệm trừu tượng mà là cái giá phải trả của từng khuôn mặt, từng cánh quân trên ảnh.
Việt Nam đổi mới và hành trình hội nhập qua ống kính
Nếu hai phần đầu mang sắc màu của chiến tranh và cách mạng, thì phần ba – "Việt Nam đổi mới, hội nhập và phát triển" – chuyển mạch sang những khung hình của một đất nước đang kiến tạo tương lai. Đây là những ảnh ghi lại hành trình phát triển với các thành tựu chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội, đối ngoại của cả nước và của Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn đổi mới, nhấn mạnh vị thế ngày càng rõ nét của Việt Nam trên trường quốc tế.
Ở đây, ảnh tư liệu lịch sử Việt Nam không chỉ dừng ở chiến lũy, hầm hào, mà bước sang những hội trường ngoại giao, công trình mới, đời sống đô thị và nông thôn đổi thay. Chất liệu ảnh – dù là màu hay gần gũi với thẩm mỹ của một bộ sưu tập ảnh đen trắng – khiến người xem nhận ra rằng hành trình độc lập không kết thúc khi tiếng súng ngừng nổ; nó tiếp tục trong lựa chọn mô hình phát triển, cách chúng ta hiện diện trong khu vực và thế giới.
Vì sao thế hệ trẻ cần bước vào không gian triển lãm này?
Triển lãm "Rạng rỡ non sông Việt Nam" không giấu tham vọng định vị mình như một lớp học lịch sử đặc biệt cho công chúng, nhất là giới trẻ, thông qua 130 khung hình giàu tính gợi mở. Ban tổ chức đặt mục tiêu rõ ràng: khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào, tự tôn dân tộc, đồng thời giúp người xem hiểu sâu hơn ý nghĩa của Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 trong đời sống hôm nay.
Triển lãm diễn ra từ ngày 28/8 đến hết 10/10/2026 tại Nhà triển lãm 93 Đinh Tiên Hoàng, tạo nên một khoảng thời gian đủ dài để trường học, gia đình, các nhóm bạn trẻ chủ động tìm đến như một hoạt động văn hóa có suy nghĩ. Trong bối cảnh nhiều người đọc lịch sử qua mạng xã hội, việc đứng trước các ảnh tư liệu lịch sử Việt Nam, nhìn thẳng vào những gương mặt và khoảnh khắc đã định hình hiện tại của mình, là một trải nghiệm khó có thể thay thế bằng màn hình.
Kết luận: Lịch sử cần được nhìn lại bằng đôi mắt hôm nay
Triển lãm ảnh độc lập này không chỉ "tái hiện hành trình lịch sử hào hùng, từ mùa Thu 1945 đến một Việt Nam đổi mới, hội nhập và phát triển" như tuyên bố của ban tổ chức; nó còn đặt ra yêu cầu chủ động đọc lại lịch sử bằng đôi mắt của công dân thế kỷ 21. Khi quen với các luồng thông tin ngắn, chúng ta dễ xem nhẹ sức nặng của một bức ảnh tư liệu, nhưng 130 khung hình ở 93 Đinh Tiên Hoàng cho thấy mỗi lần bấm máy là một lựa chọn ghi nhớ.
Lựa chọn ấy, kéo dài từ Cách mạng Tháng Tám 1945 đến thời kỳ đổi mới và hội nhập, chính là lời nhắc rằng độc lập chưa bao giờ là điều hiển nhiên. Những ai muốn hiểu sâu hơn về căn cước lịch sử của mình, đặc biệt là người trẻ, nên coi việc bước vào không gian triển lãm này là một phần của hành trình trưởng thành – một cách đối thoại nghiêm túc với quá khứ để sống có trách nhiệm hơn với hiện tại và tương lai.
