Từ công xưởng sang trung tâm công nghệ: thông điệp rõ ràng gửi tới tập đoàn Mỹ
Chiến lược ngoại giao kinh tế mới của Việt Nam là chủ động mời gọi đầu tư Mỹ vào các lĩnh vực công nghệ cao và dịch vụ giá trị gia tăng, nhằm đưa doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn chuỗi giá trị công nghệ và hệ sinh thái công nghệ toàn cầu, thay vì chỉ đóng vai trò công xưởng gia công, qua đó dịch chuyển mô hình tăng trưởng sang dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và thị trường vốn quốc tế. Khác với cách tiếp cận thụ động chờ dòng vốn dịch chuyển, lãnh đạo cấp cao Việt Nam đang trực tiếp dùng các diễn đàn đa phương để "đặt lên bàn" một tầm nhìn phát triển mới. Trong khuôn khổ chuyến công tác tham dự Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81 tại Mỹ, chiều 21.9 tại New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp lãnh đạo một số tập đoàn Mỹ. Đây không phải là hoạt động xã giao, mà là bước đi có tính chiến lược để tái định vị hình ảnh Việt Nam trong mắt giới đầu tư Hoa Kỳ.
Ngoại giao kinh tế nhắm thẳng vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu
Điểm đáng chú ý trong các cuộc tiếp xúc lần này là mục tiêu được nói rất thẳng: Việt Nam muốn doanh nghiệp trong nước tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ và hệ sinh thái công nghệ toàn cầu, thông qua hợp tác doanh nghiệp quốc tế với các tên tuổi như Apple, Boeing, Warburg Pincus. Không còn là lời mời chung chung về môi trường kinh doanh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển khu vực kinh tế tư nhân là động lực tăng trưởng. Ông đề nghị các tập đoàn mở rộng đầu tư chiến lược, hỗ trợ doanh nghiệp Việt nâng năng lực công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời hỗ trợ Việt Nam tham gia sâu hơn các chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Đây là cách dùng ngoại giao kinh tế để "đặt vé" cho Việt Nam trong cuộc tái cấu trúc chuỗi giá trị công nghệ thế giới.
Warburg Pincus và bài toán nâng tầm doanh nghiệp Việt trên thị trường vốn
Với Warburg Pincus, Việt Nam không chỉ nhìn tập đoàn này như một nhà đầu tư tài chính, mà như một đối tác thiết kế lại hệ sinh thái vốn và quản trị doanh nghiệp trong nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh Việt Nam cần các dòng vốn dài hạn, có chất lượng, đi kèm năng lực quản trị, công nghệ và mạng lưới quốc tế để doanh nghiệp Việt phát triển thành các thực thể có sức cạnh tranh khu vực. Ông đề nghị Warburg Pincus giúp hình thành doanh nghiệp quy mô lớn hơn, nâng chuẩn quản trị, hỗ trợ tiếp cận tốt hơn thị trường vốn quốc tế và xây dựng hệ sinh thái tài chính, đầu tư hiện đại. Đáng chú ý, tập đoàn được kỳ vọng ưu tiên mở rộng đầu tư và cùng phát triển các doanh nghiệp Việt Nam có khả năng cạnh tranh khu vực; từng bước mở rộng ra thị trường khu vực. Đây là lựa chọn khôn ngoan: muốn đi sâu vào chuỗi giá trị công nghệ, Việt Nam phải đồng thời tăng năng lực tài chính doanh nghiệp, chứ không thể chỉ dựa vào ưu thế chi phí nhân công.
Boeing và tham vọng xây hệ sinh thái hàng không giá trị cao
Ở lĩnh vực hàng không, hợp tác doanh nghiệp quốc tế với Boeing cho thấy Việt Nam không hài lòng với vai trò một thị trường mua sắm máy bay đơn thuần. Sau hơn ba thập kỷ hợp tác, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng nền tảng hiện tại đủ lớn để hai bên hướng tới mục tiêu cao hơn: cùng phát triển một hệ sinh thái hàng không có giá trị gia tăng cao tại Việt Nam. Ông nêu rõ mong muốn Việt Nam từng bước hình thành năng lực công nghiệp, kỹ thuật, dịch vụ và nhân lực hàng không có khả năng cạnh tranh quốc tế; từ một thị trường lớn của Boeing trở thành đối tác công nghiệp, kỹ thuật và dịch vụ có giá trị cao hơn trong hệ sinh thái toàn cầu của Boeing. Tập đoàn định hướng hoạt động tại Việt Nam như một cầu nối thúc đẩy quan hệ ngoại giao, kinh tế giữa hai nước; hỗ trợ nghiên cứu, bảo trì, sửa chữa, đại tu máy bay, mở rộng đào tạo phi công, kỹ sư và quản lý bay. Nếu triển khai được chương trình cụ thể tăng số doanh nghiệp Việt đủ chuẩn tham gia chuỗi cung ứng Boeing, Việt Nam sẽ có một "bàn đạp" mạnh để thoát vai trò công xưởng lắp ráp giá trị thấp.
Ý nghĩa chiến lược: chủ động viết lại vị thế Việt Nam trong hệ sinh thái công nghệ toàn cầu
Tập hợp lại những thông điệp gửi tới Apple, Boeing, Warburg Pincus, có thể thấy Việt Nam đang dùng ngoại giao kinh tế một cách chủ động và có chủ đích. Thay vì chỉ nói về ưu đãi hay thị trường tiêu dùng, lãnh đạo Việt Nam nói trực diện về chuỗi giá trị công nghệ, hệ sinh thái công nghệ toàn cầu, thị trường vốn quốc tế và chuẩn quản trị doanh nghiệp. Đây là sự chuyển giọng quan trọng: Việt Nam muốn được nhìn nhận là đối tác cùng kiến tạo hệ sinh thái, chứ không phải "nơi đến" để đặt nhà máy giá rẻ. Theo cách tiếp cận này, đầu tư Mỹ Việt Nam được kỳ vọng không chỉ mang lại công suất sản xuất, mà mang theo cả công nghệ, năng lực quản trị, mạng lưới toàn cầu và chương trình phát triển nhân lực dài hạn. Nếu các cuộc tiếp xúc tại New York dẫn tới những chương trình hợp tác cụ thể, Việt Nam sẽ tiến một bước dài trên con đường rời vai "công xưởng" để trở thành điểm nút dịch vụ và công nghệ cao trong mạng lưới toàn cầu.
