Sàng lọc sức khỏe tâm lý học đường 4.0: bước ngoặt cần thiết
Sàng lọc sức khỏe tâm lý học đường trên nền tảng số là quy trình đánh giá trạng thái tinh thần của học sinh bằng các công cụ chuẩn hóa được số hóa, giúp nhà trường phát hiện sớm nguy cơ rối nhiễu tâm lý, theo dõi liên tục và kết nối hỗ trợ phù hợp, thay vì chỉ dựa vào quan sát cảm tính của giáo viên hay phụ huynh. Ngày 15/10, UBND xã Gia Trấn, tỉnh Ninh Bình phối hợp các đơn vị triển khai chương trình sàng lọc sức khỏe tâm lý học đường trên nền tảng số và ra mắt mô hình phòng hỗ trợ tâm lý học đường 4.0, đồng thời tổ chức hoạt động trải nghiệm công nghệ số Steam Robotics và Steam Sport cho học sinh. Hàng trăm học sinh tham gia trực tiếp vào quá trình sàng lọc, tư vấn và đặt câu hỏi về những khó khăn tâm lý mình gặp phải. Đây không chỉ là một sự kiện, mà là tín hiệu cho thấy giáo dục phổ thông đang bắt đầu coi sức khỏe tâm thần học sinh quan trọng không kém điểm số.
Vì sao trường học phải chuyển sang mô hình tâm lý 4.0?
Điểm mấu chốt của mô hình phòng hỗ trợ tâm lý 4.0 là thừa nhận rằng áp lực học tập, thi cử, quan hệ bạn bè và tác động đa chiều từ mạng xã hội đang khiến nhiều học sinh dễ rơi vào lo âu, căng thẳng, thậm chí tổn thương tâm lý. Khi khoảng 1/5 thanh thiếu niên Việt Nam gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần theo thông tin được dẫn từ UNICEF, việc tiếp tục xử lý theo kiểu "thầy cô kiêm nhiệm, làm thêm" là không còn phù hợp. Mô hình tham vấn học đường 4.0 tại Gia Trấn số hóa toàn bộ quy trình hỗ trợ trên nền tảng sTARO: từ sàng lọc sức khỏe tâm lý, can thiệp, theo dõi đến đánh giá và điều chỉnh kế hoạch hỗ trợ. Công nghệ số trường học ở đây không phải là vài chiếc máy tính mới, mà là một hệ thống vận hành thông minh, có thư viện tài liệu, chương trình phòng ngừa và không gian riêng tư để học sinh được lắng nghe, được tôn trọng và được giúp đỡ khi cần.
Công nghệ số trường học: từ sàng lọc đến hỗ trợ liên tục
Điểm thuyết phục nhất của chương trình ở Gia Trấn là công nghệ số không dừng ở khâu thu thập dữ liệu, mà đi kèm một lộ trình hỗ trợ rõ ràng. Các thang đo do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành theo Quyết định 2655/2025-BGDĐT được số hóa nguyên bản, với 25 công cụ đã được đưa lên hệ thống. Sau sàng lọc, hệ thống phân loại kết quả theo ba mức: ổn định, có nguy cơ, nguy cơ cao, làm căn cứ để nhà trường chọn hình thức hỗ trợ phù hợp. Ông Đinh Văn Phụng nhấn mạnh, công nghệ sẽ hỗ trợ sàng lọc, nhận diện sớm những trường hợp cần quan tâm, kết nối tư vấn và theo dõi quá trình hỗ trợ học sinh một cách liên tục, khoa học hơn. Quan trọng hơn, việc sàng lọc không phải để gắn nhãn hay chẩn đoán bệnh, mà để hiểu học sinh hơn, với cam kết bảo mật thông tin và dùng đúng mục đích. Đây là cách tiếp cận văn minh: coi dữ liệu tâm lý là công cụ chăm sóc, không phải công cụ kiểm soát.
Trải nghiệm của học sinh: công nghệ giúp giảm căng thẳng, mở lời
Nếu chỉ nhìn chương trình như một hoạt động kỹ thuật, chúng ta sẽ bỏ lỡ tác động rất đời thường lên học sinh. Trong khuôn khổ sự kiện, hàng trăm em được tham gia sàng lọc, tư vấn, giải đáp thắc mắc về tâm lý học đường và trải nghiệm công nghệ Steam Robotics, Steam Sport với nhiều hoạt động như lắp ráp, điều khiển robot, điều khiển drone, thể thao số. Những trải nghiệm này giúp giải tỏa căng thẳng sau giờ học và bổ trợ kiến thức công nghệ số cho học sinh. Không gian phòng hỗ trợ tâm lý 4.0 được thiết kế với khu tiếp nhận thuận tiện, phòng tham vấn riêng tư, khu sinh hoạt nhóm, truyền thông nâng cao nhận thức và các workshop kỹ năng ứng phó. Qua đó, học sinh có thể chủ động tìm kiếm nguồn lực hỗ trợ trong nhà trường, thay vì giấu kín khó khăn hoặc chỉ trút lên mạng xã hội. Khi thầy cô được yêu cầu không định kiến, không gây áp lực và tạo điều kiện để học sinh mạnh dạn chia sẻ, công nghệ số trở thành chiếc cầu nối, chứ không phải bức tường.
Từ Gia Trấn đến hệ thống giáo dục: đừng để sàng lọc chỉ là hình thức
Gia Trấn là địa phương đầu tiên của Ninh Bình triển khai chương trình sàng lọc sức khỏe tâm lý học đường trên nền tảng số, hướng tới nhân rộng ra nhiều địa phương khác. Theo một nguyên cán bộ Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc ứng dụng công nghệ số trong sàng lọc sức khỏe tinh thần học đường tại đây không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho học sinh, mà còn tạo tiền đề để các cơ sở giáo dục khác tham khảo và áp dụng. Tuy nhiên, chính bà cũng nhắc rằng sàng lọc chỉ là bước khởi đầu; hiệu quả thực chất phụ thuộc vào phòng ngừa, tư vấn, hỗ trợ nhóm nguy cơ và phối hợp ngành y tế khi cần. Điều đó đặt ra trách nhiệm rõ ràng: nếu các địa phương khác muốn học theo Gia Trấn, họ phải chuẩn bị đội ngũ chuyên môn, quy trình phối hợp với y tế, và cam kết bảo vệ dữ liệu học sinh. Công nghệ số trường học, phòng hỗ trợ tâm lý 4.0 hay bất kỳ nền tảng nào sẽ vô nghĩa nếu kết quả sàng lọc không dẫn đến hành động cụ thể. Ninh Bình đã đi bước đầu khá thuyết phục; phần còn lại là xem hệ thống giáo dục có đủ quyết tâm biến sức khỏe tâm thần học sinh thành ưu tiên lâu dài, chứ không chỉ là hoạt động hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia.
