Ung thư đại trực tràng không chỉ là bệnh của người lớn tuổi
Ung thư đại trực tràng là bệnh ác tính phát triển ở đại tràng hoặc trực tràng, đoạn cuối của đường tiêu hóa; khi được chẩn đoán trước tuổi 50, bệnh được gọi là ung thư đại trực tràng khởi phát sớm. Xu hướng ung thư người trẻ là lời nhắc không nên gạt bỏ triệu chứng chỉ vì tuổi còn trẻ. Bác sĩ Nguyễn Duy Anh cho biết bệnh đang có xu hướng trẻ hóa; tại Mỹ, tỷ lệ người dưới 55 tuổi trong tổng số ca mới tăng từ khoảng 10% năm 1995 lên khoảng 20% năm 2019.
Một trường hợp được bác sĩ tiếp nhận là bệnh nhân 19 tuổi, trước đó có sức khỏe bình thường, được chẩn đoán ung thư biểu mô tuyến đại trực tràng đã di căn phúc mạc, giai đoạn 4. Đây là trường hợp đáng lưu ý, không phải bằng chứng rằng bệnh phổ biến ở tuổi này hay một thói quen cụ thể đã gây bệnh. Dù vậy, khi đi ngoài ra máu, đau bụng hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài, đừng tự quy kết là trĩ hay vấn đề nhẹ chỉ dựa vào tuổi.
Ăn uống có thể tác động đến môi trường trong ruột
Ăn uống là một phần của bức tranh nguy cơ, nhưng chưa thể dùng một loại thực phẩm để giải thích chắc chắn vì sao một người mắc bệnh. Sắt heme trong thịt đỏ và các hợp chất liên quan đến nitrit, nitrat trong thịt chế biến có thể thúc đẩy hình thành hợp chất N-nitroso trong ruột, gây tổn thương ADN tế bào niêm mạc. Thịt nướng, chiên hoặc quay ở nhiệt độ cao, nhất là khi cháy xém, cũng có thể sinh ra hợp chất có khả năng gây ung thư.
Ngược lại, chế độ ăn thiếu xơ làm giảm một phần khả năng bảo vệ đường ruột. Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột và rút ngắn thời gian các chất có hại tiếp xúc với niêm mạc đại tràng. Vì vậy, tăng rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời hạn chế thịt chế biến sẵn và giảm thịt đỏ, là điều chỉnh hợp lý. Thực phẩm siêu chế biến và khẩu phần nhiều đường cũng đang được nghiên cứu như những yếu tố có thể liên quan, chứ không phải nguyên nhân đã được xác nhận cho từng cá nhân.
Vận động và cân nặng cũng đáng được quan tâm
Nguy cơ ung thư không do một nguyên nhân đơn lẻ quyết định. Béo phì, ít vận động và tiểu đường được xem là những yếu tố nguy cơ đáng lưu ý đối với ung thư đường tiêu hóa; béo phì có liên quan đến ung thư đại trực tràng, còn lối sống ít vận động có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Rối loạn chuyển hóa có thể làm gia tăng các yếu tố tăng trưởng và tình trạng viêm toàn thân, tạo môi trường thuận lợi cho tế bào ung thư phát triển.
Dẫu vậy, đây là các mối liên hệ về nguy cơ, không phải lời khẳng định rằng người thừa cân hoặc ít vận động chắc chắn mắc ung thư. Nguyên nhân khiến ung thư đại trực tràng xuất hiện ở người trẻ chưa được giải thích đầy đủ; tuổi tác, di truyền, chế độ ăn, tình trạng chuyển hóa và lối sống có thể cùng góp phần. Duy trì cân nặng phù hợp và vận động thường xuyên là lựa chọn có lợi cho sức khỏe, nhưng không thay thế việc đánh giá y tế khi có triệu chứng hoặc tiền sử gia đình đáng chú ý.
Dấu hiệu kéo dài cần được bác sĩ đánh giá
Đi ngoài ra máu, đau bụng, rối loạn tiêu hóa kéo dài, phân nhỏ dẹt hoặc mót rặn là những dấu hiệu không nên mặc định là bệnh lành tính. Ở người trẻ, một số biểu hiện có thể bị nhầm với trĩ hay viêm đại tràng, khiến việc kiểm tra bị trì hoãn. Nếu triệu chứng dai dẳng, tái diễn hoặc không rõ nguyên nhân, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự chẩn đoán.
Tiền sử gia đình cũng cần được nói rõ khi đi khám; bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ và cân nhắc xét nghiệm di truyền hoặc kế hoạch tầm soát phù hợp. Với người có nguy cơ trung bình, USPSTF đã hạ tuổi bắt đầu tầm soát từ 50 xuống 45 vào năm 2021. Thông tin này không thay cho hướng dẫn riêng của bác sĩ, nhất là khi có triệu chứng hoặc tiền sử gia đình. Kết luận thực tế là nên cải thiện ăn uống, vận động và cân nặng, đồng thời không xem các yếu tố nguy cơ là bản án hay dùng chúng để trì hoãn việc khám.
