Tuổi trẻ không loại trừ nguy cơ
Ung thư đại trực tràng là bệnh có thể phát triển âm thầm trong nhiều năm, đôi khi không gây triệu chứng rõ ràng trước khi được phát hiện qua thăm khám. Vì vậy, cho rằng bệnh chỉ đáng lo ở người lớn tuổi có thể khiến người trẻ bỏ lỡ cơ hội đánh giá sớm. Bác sĩ ghi nhận ngày càng nhiều trường hợp khởi phát trước tuổi 50, trong đó có bệnh nhân 19 tuổi ở Hà Tĩnh, từng có sức khỏe bình thường nhưng đến khám vì chướng bụng và được chẩn đoán ung thư biểu mô tuyến đã di căn phúc mạc, giai đoạn 4. Một phụ nữ khoảng 30 tuổi khác được phát hiện u tuyến đại tràng lớn dù không có biểu hiện bất thường trước đó. Những ca bệnh này không chứng minh rằng mọi cơn đau bụng là ung thư; chúng cho thấy tuổi trẻ và cảm giác khỏe mạnh không đủ để loại trừ bệnh.
Dấu hiệu bất thường không nên tự bỏ qua
Các dấu hiệu ung thư đại trực tràng có thể bị nhầm với trĩ, viêm đại tràng hoặc rối loạn tiêu hóa thông thường, nên kéo dài chịu đựng hay tự đoán bệnh đều không phải lựa chọn an toàn. Hãy chú ý đến máu lẫn trong phân, thay đổi đột ngột thói quen đại tiện, táo bón và tiêu chảy xen kẽ, hoặc phân trở nên mỏng dẹt. Đau bụng dai dẳng đi kèm sụt cân không rõ nguyên nhân cũng là lý do nên được đánh giá y tế. Một triệu chứng riêng lẻ không xác nhận ung thư, nhưng cũng không nên mặc định đó là vấn đề nhỏ, nhất là khi bất thường mới xuất hiện, tái diễn hoặc kéo dài. Trao đổi với bác sĩ giúp xác định bước kiểm tra phù hợp thay vì trì hoãn vì nghĩ mình còn trẻ.
Ăn uống và lối sống: yếu tố nguy cơ, không phải bản án
Thường xuyên ăn đồ nướng, chiên rán, thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn, trong khi ít rau quả và chất xơ, là những thói quen đáng xem xét khi nói về nguy cơ bệnh đại trực tràng. Thịt nướng, chiên hoặc quay ở nhiệt độ cao, nhất là khi cháy xém, có thể tạo ra các hợp chất có khả năng gây ung thư. Sắt heme trong thịt đỏ và các hợp chất liên quan đến nitrit, nitrat trong thịt chế biến có thể thúc đẩy hình thành hợp chất N-nitroso, gây tổn thương ADN tế bào niêm mạc. Ngược lại, chất xơ giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột và rút ngắn thời gian các chất có hại tiếp xúc với niêm mạc đại tràng. Tuy nhiên, không thể quy bệnh cho một món ăn hay một thói quen đơn lẻ: tuổi tác, di truyền, chế độ ăn, tình trạng chuyển hóa và lối sống cùng góp phần tạo nên nguy cơ.
Điều đó không có nghĩa người từng ăn nhiều đồ chiên rán chắc chắn mắc bệnh, cũng không có nghĩa thay đổi thực đơn sẽ xóa hết nguy cơ. Hợp lý hơn là duy trì chế độ ăn cân đối, tăng rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế thịt chế biến sẵn, đồng thời dùng thịt đỏ ở mức phù hợp. Vận động thường xuyên và duy trì cân nặng khỏe mạnh cũng là những lựa chọn thiết thực; chúng nên đi cùng việc chú ý triệu chứng, chứ không thay thế thăm khám hay tầm soát.
Hỏi bác sĩ về tầm soát và bước tiếp theo
Tầm soát không chỉ dành cho người đang có triệu chứng. Nội soi đại tràng có thể giúp phát hiện và loại bỏ polyp có nguy cơ tiến triển thành ung thư. Ở Hoa Kỳ, USPSTF hạ tuổi bắt đầu tầm soát cho người có nguy cơ trung bình từ 50 xuống 45 vào năm 2021. Mốc này là thông tin về khuyến cáo tại Hoa Kỳ, không nên tự động áp dụng như lịch khám chung cho mọi người. Hãy trao đổi với bác sĩ về tuổi, tiền sử gia đình, triệu chứng và các yếu tố nguy cơ cá nhân để quyết định có cần tầm soát hay kiểm tra chẩn đoán hay không. Nếu có máu trong phân, thay đổi đại tiện kéo dài, đau bụng bất thường hoặc sụt cân không rõ lý do, đừng chờ đến một mốc tuổi tầm soát mới đi khám. Kết luận đáng nhớ: không hoảng sợ vì một yếu tố nguy cơ, nhưng cũng đừng để tuổi trẻ trở thành lý do trì hoãn việc hỏi bác sĩ.
