Khung giá điện tái tạo đổi trục: Từ ba miền sang vùng kinh tế
Khung giá điện tái tạo là phương pháp Nhà nước xác định mức giá trần cho điện mặt trời và điện gió, dựa trên chi phí đầu tư, điều kiện tự nhiên, hạ tầng và rủi ro của từng khu vực, nhằm định hướng dòng vốn, kiểm soát giá điện và bảo đảm cân bằng lợi ích giữa nhà đầu tư, hệ thống điện và nền kinh tế. Bộ Công Thương đang đề xuất điều chỉnh phương pháp xác định khung giá điện mặt trời và điện gió, thay chia ba miền Bắc – Trung – Nam bằng cách tính theo vùng kinh tế – xã hội hoặc từng địa phương, được cho là phù hợp hơn với điều kiện tự nhiên và đặc thù đầu tư của từng vùng. Động thái này không chỉ là kỹ thuật định giá, mà là một cú xoay trục chính sách có thể làm lại bản đồ cạnh tranh điện mặt trời Việt Nam và điện gió giá cả trong nhiều năm tới.
Vì sao cần khung giá theo vùng kinh tế năng lượng thay vì ba miền?
Cách chia Bắc – Trung – Nam tỏ ra quá thô khi đặt lên bàn cân các dự án điện mặt trời và điện gió. Các dự án này phụ thuộc lớn vào điều kiện tự nhiên; bức xạ mặt trời và tốc độ gió khác biệt đáng kể giữa các địa phương, kéo theo khác biệt rõ rệt về sản lượng và hiệu quả đầu tư. Theo cơ quan soạn thảo, khung giá cũ chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt về điều kiện phát triển giữa các địa phương, nhất là trong bối cảnh sắp xếp, điều chỉnh địa giới hành chính. Nói thẳng, cùng một giá trần cho cả một miền đã khiến nhiều nơi lợi thế bị đánh đồng, trong khi những khu vực hạ tầng yếu, logistics đắt đỏ lại khó hấp dẫn vốn. Việc chuyển sang khung giá điện tái tạo theo vùng kinh tế năng lượng hoặc từng tỉnh là cách thừa nhận rằng chi phí phát triển ở Quảng Trị không giống Lâm Đồng, Hải Phòng không giống Cà Mau.
Hai phương án cho điện mặt trời, một trục mới cho điện gió
Với điện mặt trời Việt Nam, Bộ Công Thương đưa ra hai phương án. Phương án thứ nhất xác định khung giá theo các vùng kinh tế – xã hội được quy định tại Quy hoạch tổng thể quốc gia từng thời kỳ. Phương án thứ hai chi tiết hơn, xác định theo địa bàn từng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Điện gió giá cả cũng được đề xuất chuyển sang tính theo phân vùng kinh tế – xã hội đối với các nhà máy trên đất liền và gần bờ. Câu hỏi lớn với nhà đầu tư là: chọn sự linh hoạt của từng tỉnh với rủi ro thiếu đồng bộ, hay chọn khung vùng kinh tế – xã hội dễ quy hoạch nhưng vẫn còn khá rộng? Một câu trích đáng lưu ý: "Việc xác định khung giá theo phạm vi địa bàn cụ thể hơn có thể phản ánh sát hơn chi phí đầu tư, điều kiện khai thác thực tế và tạo cơ sở thuận lợi để thu hút nguồn lực đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tái tạo". Đây là lời cam kết chính sách chứ không chỉ là kỹ thuật.
Bản đồ đầu tư mới: khung giá gắn với 7 trung tâm năng lượng
Khung giá điện tái tạo theo vùng kinh tế năng lượng không diễn ra trong khoảng trống, mà song song với kế hoạch hình thành 7 trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia tại các địa phương có lợi thế về nguồn điện, cảng biển, công nghiệp và logistics. Hải Phòng muốn phát triển chuỗi LNG, điện gió ngoài khơi, hạ tầng truyền tải và công nghiệp hỗ trợ, đề xuất bổ sung khoảng 6.000MW điện LNG giai đoạn 2026–2030. Quảng Trị nhắm tới công suất vận hành nguồn điện 8.000MW vào năm 2030, từ điện gió, điện mặt trời, sinh khối, điện rác và thủy điện tích năng. Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Lâm Đồng, Cà Mau và Khánh Hòa cũng xây dựng cấu hình riêng cho trung tâm năng lượng của mình. Khi những vùng này được thiết kế như "điểm tụ" hạ tầng và logistics, khung giá theo vùng sẽ trở thành bộ lọc quan trọng để xem nhà đầu tư nào dám đi xa hơn các khu vực đã định hình.
Cơ hội, rủi ro và điều nhà đầu tư không thể xem nhẹ
Từ góc nhìn thị trường, khung giá điện tái tạo mới là cơ hội cho những địa phương biết biến lợi thế tự nhiên thành lợi thế giá. Mỹ thuật chính sách ở đây nằm ở chỗ khung giá sẽ phản ánh sát hơn chi phí đầu tư, điều kiện khai thác thực tế, qua đó tạo cơ sở thuận lợi để thu hút nguồn lực vào năng lượng tái tạo. Nhưng mặt trái là sự phân hóa: vùng nào chậm cải thiện hạ tầng truyền tải, cảng biển, logistics sẽ khó có khung giá đủ hấp dẫn để cạnh tranh với các trung tâm năng lượng đang được đề xuất. Theo Bộ Công Thương, một trong những trở ngại lớn nhất hiện nay là sự đan xen của nhiều quy hoạch về điện, năng lượng, đất đai, không gian biển, cảng biển và quy hoạch địa phương. Việc Bộ đang lấy ý kiến sửa Thông tư về phương pháp xác định, phê duyệt khung giá phát điện, đồng thời hoàn thiện hồ sơ trình Thủ tướng về cơ chế đặc thù cho các trung tâm năng lượng, cho thấy đây là thời điểm nhà đầu tư phải đi sát chính sách, không thể dựa mãi vào logic "ba miền" cũ. Kết luận thẳng: ai hiểu được vùng kinh tế năng lượng của mình, người đó sẽ đọc được tương lai giá điện mặt trời và điện gió tại nơi họ rót vốn.
