Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu: Hạ tầng then chốt cho hành lang kinh tế mới
Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu là tuyến đường cao tốc dài khoảng 162 km, nối từ xã Bảo Hà của tỉnh Lào Cai đến khu vực cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng của tỉnh Lai Châu, được thiết kế quy mô 4 làn xe và nhằm hình thành một hành lang kinh tế mới kết nối vùng cao Tây Bắc với mạng lưới giao thông trục dọc quốc gia.
Điểm mấu chốt của dự án không phải chỉ là thêm một tuyến cao tốc Bảo Hà Lai Châu, mà là một chiến lược kết nối vùng cao với đồng bằng và quốc tế. Tuyến bắt đầu tại Km194 trên cao tốc Hà Nội - Lào Cai, qua 49,5 km của Lào Cai và 112,5 km của Lai Châu, trước khi kết thúc ở khu vực cửa khẩu Ma Lù Thàng. Nói cách khác, đây là “xương sống” mới của hạ tầng giao thông Lào Cai và Lai Châu, gắn vùng núi hiểm trở với Hà Nội, vùng đồng bằng sông Hồng và hệ thống cảng biển Hải Phòng, Quảng Ninh. Tầm nhìn này cho thấy Việt Nam đang chuyển từ tư duy mở đường theo nhu cầu cục bộ sang xây dựng hành lang kinh tế liên vùng có tính toán dài hạn.
Vì sao ưu tiên đoạn Bảo Hà – trung tâm Lai Châu là lựa chọn hợp lý?
Quyết định ưu tiên đầu tư đoạn từ Bảo Hà đến trung tâm tỉnh Lai Châu dài khoảng 116–119 km không chỉ là thỏa hiệp kỹ thuật, mà là sự lựa chọn chính trị – kinh tế có tính toán. Đây là đoạn mang lại tác động rõ rệt nhất cho kết nối vùng cao hiện nay: lần đầu tiên Lai Châu – tỉnh vẫn chưa có cao tốc và chịu nhiều hạn chế do địa hình núi cao, sạt lở và khoảng cách xa trung tâm kinh tế – được nối trực tiếp với cao tốc Hà Nội - Lào Cai và hệ thống giao thông trục chính.
Bí thư Tỉnh ủy Lai Châu đã nêu rõ, tỉnh thống nhất ưu tiên đầu tư trước đoạn từ Bảo Hà đến trung tâm tỉnh, đồng thời vẫn xin chủ trương cho toàn tuyến đến cửa khẩu Ma Lù Thàng để phân kỳ theo khả năng cân đối nguồn lực. Đây là cách làm thực tế: giải bài toán vốn hạn chế nhưng không đánh mất mục tiêu chiến lược. Quan trọng hơn, việc thiết kế toàn tuyến ngay từ đầu theo tiêu chuẩn cao tốc 4 làn hoàn chỉnh giúp tránh kịch bản “làm tạm, rồi lại đập đi làm lại” với chi phí cao về sau.
Cửa khẩu Ma Lù Thàng: Đích đến không chỉ là đường biên
Một số ý kiến lo ngại việc kéo cao tốc tới cửa khẩu Ma Lù Thàng sẽ chậm hoàn vốn, nhưng nếu chỉ nhìn vào phí lưu thông hay lượng xe hiện tại, chúng ta đang đánh giá thiếu tầm. Kết nối cao tốc tới cửa khẩu quốc tế này được kỳ vọng tạo thêm động lực cho xuất nhập khẩu, thương mại biên giới, logistics, dịch vụ và du lịch. Đó là “cửa ngõ” để Lai Châu kết nối với tỉnh Vân Nam và vùng Tây Nam Trung Quốc, trong đó có các khu vực kinh tế như châu Hồng Hà.
Nói cách khác, cửa khẩu Ma Lù Thàng không chỉ là điểm cuối của tuyến đường mà là điểm khởi đầu của một chuỗi giá trị biên mậu và hành lang du lịch mới. Khi hành lang kinh tế Lai Châu – Lào Cai được hình thành, không gian phát triển Tây Bắc sẽ mở rộng thay vì chỉ phụ thuộc vào vài trục quốc lộ truyền thống. Điều mà các bộ, ngành đang thận trọng – và đúng là cần thận trọng – là đánh giá kỹ hiệu quả kinh tế, triển vọng thương mại biên giới và khả năng khai thác sau đầu tư cho đoạn từ trung tâm tỉnh đến cửa khẩu. Tuy nhiên, thận trọng không nên bị hiểu thành chậm trễ kéo dài.
Phân kỳ đầu tư: Cách tiếp cận khôn ngoan trong bối cảnh nguồn lực hạn chế
Dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu đi qua địa hình miền núi phức tạp, với 118 cầu và 7 hầm xuyên núi – con số cho thấy suất đầu tư chắc chắn rất cao. Trong điều kiện nguồn lực đầu tư công còn hạn chế, việc phân kỳ đầu tư là lựa chọn hợp lý thay vì dàn trải. Các bộ, ngành đã đề nghị cân đối dự án trong tổng thể kế hoạch đầu tư công, thậm chí nghiên cứu kéo dài thời gian thực hiện để bảo đảm tính khả thi.
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh đây là dự án quan trọng quốc gia, yêu cầu hồ sơ phải làm rõ sự cần thiết, hiệu quả kinh tế – xã hội, tác động vùng, quốc phòng, an ninh và khả năng khai thác sau đầu tư. Ông cũng yêu cầu nghiên cứu phương án đầu tư phù hợp, phân kỳ theo từng giai đoạn nhưng không chờ đủ vốn mới triển khai các thủ tục chuẩn bị. Đáng chú ý, tuyến vốn được dự kiến đầu tư sau năm 2030, nay được điều chỉnh tiến độ để hoàn thành trước mốc này theo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Đây là tín hiệu cho thấy Nhà nước sẵn sàng ưu tiên hạ tầng cho vùng cao khi gắn với chiến lược kinh tế vùng.
Kết nối vùng cao: Từ bài toán giao thông tới chiến lược phát triển vùng
Nếu coi cao tốc Bảo Hà - Lai Châu chỉ là câu chuyện đi lại nhanh hơn, chúng ta đã bỏ qua phần quan trọng nhất: đây là công cụ tái cấu trúc không gian kinh tế vùng cao. Tuyến đường sẽ tăng cường kết nối Lai Châu với Lào Cai, Hà Nội, vùng đồng bằng sông Hồng và các cảng biển Hải Phòng, Quảng Ninh, qua đó hình thành hành lang kinh tế Lai Châu - Lào Cai và mở rộng không gian phát triển Tây Bắc. Khi giao thông được rút ngắn, chi phí vận chuyển nông sản, khoáng sản, hàng hóa vùng cao sẽ giảm đáng kể; du lịch và đô thị vùng cao có cơ hội bứt lên, thay vì mãi là “vùng trũng” phát triển.
Tuy vậy, để cao tốc Bảo Hà Lai Châu phát huy hết tác dụng, hạ tầng giao thông Lào Cai và Lai Châu phải được nhìn trong tổng thể, gắn với quy hoạch khu công nghiệp, logistics, du lịch và đô thị dọc hành lang. Nếu chỉ có đường mà không có những “cực tăng trưởng” hai bên, hành lang kinh tế sẽ khó hình thành đúng nghĩa. Phần việc còn lại – từ hoàn thiện nghiên cứu tiền khả thi đến phân định rõ trách nhiệm vốn giữa Trung ương và địa phương – sẽ quyết định tuyến cao tốc này có trở thành cú hích kết nối vùng cao hay tiếp tục nằm trên giấy. Kết luận, ưu tiên đoạn Bảo Hà – trung tâm Lai Châu là bước đi đúng, nhưng cần kiên định mục tiêu cuối cùng: một tuyến cao tốc hoàn chỉnh vươn tới cửa khẩu Ma Lù Thàng, mở ra một hành lang kinh tế biên giới mới cho Tây Bắc.
