Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu: Trục xương sống mới của Tây Bắc
Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu là dự án cao tốc Tây Bắc quy mô 4 làn, dài khoảng 162 km, kết nối Lào Cai với Lai Châu và cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng, được định vị như trục xương sống mới cho phát triển kinh tế – xã hội và quốc phòng vùng núi phía Bắc.
Điểm nổi bật của dự án hạ tầng Việt Nam này là quy mô và tham vọng: toàn tuyến dài khoảng 162 km, trong đó 49,5 km qua Lào Cai và 112,5 km qua Lai Châu, với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 65.518 tỷ đồng. Đây là một trong những dự án đầu tư công 65500 tỷ lớn nhất khu vực miền núi, được thiết kế hoàn chỉnh 4 làn xe cao tốc, gắn với mục tiêu mở rộng không gian phát triển của khu vực Tây Bắc. Về chiến lược, tuyến đường không chỉ nối hai tỉnh Lai Châu Lào Cai, mà còn gắn kết với cao tốc Hà Nội – Lào Cai, hệ thống cảng biển phía Bắc và hành lang kinh tế hướng sang Vân Nam, Tây Nam Trung Quốc.
118 cầu, 7 hầm xuyên núi: Bài toán kỹ thuật khó của địa hình Tây Bắc
Nếu chỉ nhìn trên bản đồ, cao tốc Tây Bắc này có vẻ là một đường nối thẳng; nhưng thực tế, đây là một công trình “leo núi” với mức độ phức tạp cao. Tuyến đường dự kiến có 118 cầu và 7 hầm xuyên núi, chạy xuyên qua địa hình miền núi hiểm trở, bám theo các hành lang Quốc lộ 279, 32, 4D và kết nối Quốc lộ 12 gần cửa khẩu Ma Lù Thàng. Điều đó đồng nghĩa với khối lượng xử lý taluy, ổn định mái dốc, chống sạt lở và đảm bảo an toàn hầm xuyên núi ở mức rất cao.
Theo hồ sơ đề xuất, đoạn Bảo Hà – trung tâm tỉnh Lai Châu dài khoảng 119 km, vận tốc thiết kế 100 km/h, nền đường rộng 24,75 m; đoạn tiếp tục đến Ma Lù Thàng thiết kế 80 km/h, nền 22 m. Do tuyến đi qua địa hình miền núi phức tạp, có nhiều cầu, hầm và suất đầu tư cao, các bộ, ngành đã yêu cầu tiếp tục rà soát hướng tuyến và giải pháp kỹ thuật, nhằm tối ưu chi phí nhưng vẫn bảo đảm an toàn, khả năng chống chịu thiên tai và yêu cầu quốc phòng, an ninh.“Dự án dự kiến có 118 cầu và 7 hầm xuyên núi” là lời nhắc thẳng vào mức độ phức tạp và rủi ro kỹ thuật mà các nhà thầu phải đối mặt.
Áp lực tài chính và câu chuyện đầu tư công 65.518 tỷ
Đằng sau tham vọng hạ tầng là một thực tế: nguồn lực đầu tư công đang bị giới hạn, trong khi sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 65.518 tỷ đồng. Đây không chỉ là con số lớn với ngân sách trung ương, mà còn là gánh nặng cho một địa phương còn khó khăn như Lai Châu. Các bộ, ngành đã thẳng thắn đề nghị phải cân đối dự án trong tổng thể kế hoạch đầu tư công, thậm chí nghiên cứu kéo dài thời gian thực hiện để tránh đầu tư dàn trải.
Trọng tâm bây giờ không phải là “có làm hay không”, mà là “làm thế nào cho bền vững”. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu việc đầu tư tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu phải được xem xét trong tổng thể mục tiêu phát triển hệ thống đường cao tốc quốc gia và thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Bộ Tài chính được giao thẩm định, Bộ Xây dựng giữ vai trò quản lý nhà nước và hỗ trợ kỹ thuật, trong khi Lai Châu, Lào Cai phải phối hợp chặt chẽ và xác định rõ trách nhiệm trong bố trí vốn, đặc biệt là chi phí giải phóng mặt bằng phù hợp khả năng ngân sách địa phương.
Lộ trình triển khai: Ưu tiên đoạn Bảo Hà – trung tâm Lai Châu
Điểm tích cực là dự án không bị đẩy về “hậu 2030” như kế hoạch cũ. Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV xác định yêu cầu hoàn thành trước năm 2030, khiến tiến trình đầu tư được điều chỉnh theo hướng đẩy nhanh. Trong bối cảnh Lai Châu hiện chưa có đường cao tốc, giao thông khó khăn, thường xuyên sạt lở, việc ưu tiên này cho thấy một sự lựa chọn chính sách có trọng tâm, đặt hạ tầng vào vị trí then chốt cho phát triển vùng.
Tuy vậy, để giảm áp lực tài chính và rủi ro, đề xuất hiện nay là ưu tiên đầu tư trước đoạn khoảng 116–119 km từ Bảo Hà đến trung tâm tỉnh Lai Châu. Đoạn từ trung tâm tỉnh đến cửa khẩu Ma Lù Thàng sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hiệu quả kinh tế, thương mại biên giới trước khi quyết định phân kỳ đầu tư. Dù phân kỳ theo phương án nào, công trình vẫn phải thiết kế theo tiêu chuẩn cao tốc 4 làn hoàn chỉnh, nhằm tránh chi phí cải tạo, mở rộng sau này. Đây là quyết định có lý về dài hạn, nhưng cũng đòi hỏi ngay từ bây giờ hồ sơ dự án phải được chuẩn bị như một dự án quan trọng quốc gia, với tư vấn đủ năng lực và tiến độ trình cấp có thẩm quyền rõ ràng.
Tác động kinh tế – xã hội: Cơ hội mở cửa Tây Bắc, thách thức với người dân
Không nên chỉ nhìn cao tốc Tây Bắc này như một con đường xe chạy nhanh hơn; nó là một cú hích cấu trúc cho toàn vùng. Tuyến Bảo Hà - Lai Châu được đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh: tăng cường kết nối Lai Châu với Lào Cai, Hà Nội, vùng đồng bằng sông Hồng và hệ thống cảng Hải Phòng, Quảng Ninh, đồng thời hình thành hành lang kinh tế Lai Châu - Lào Cai, mở rộng không gian phát triển của khu vực Tây Bắc. Việc kết nối đến cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng được kỳ vọng tạo thêm động lực cho xuất nhập khẩu, thương mại biên giới, logistics và dịch vụ.
Theo lãnh đạo địa phương, đây còn là chìa khóa để Lai Châu nối với các khu kinh tế phát triển của Vân Nam, đặc biệt là châu Hồng Hà, qua đó thúc đẩy giao thương và du lịch. Nhưng ở phía bên kia cơ hội là những câu hỏi về đời sống người dân: tác động giải phóng mặt bằng, thay đổi sinh kế, và khả năng người địa phương tham gia hưởng lợi từ luồng hàng hóa, dịch vụ mới. Các bộ, ngành đã yêu cầu phải đánh giá rõ tác động của dự án đối với đời sống đồng bào các dân tộc.“Lai Châu hiện chưa có đường cao tốc… trong bối cảnh đó, đầu tư tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu là yêu cầu cấp thiết” là lời nhấn mạnh rằng nếu không làm, Tây Bắc sẽ tiếp tục đứng ngoài dòng chảy phát triển.
