Phú Bài phải thoát khỏi nghịch lý: mang tên quốc tế nhưng vắng bóng quốc tế
Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không quốc tế Phú Bài là kế hoạch phát triển hạ tầng và công suất cho sân bay dùng chung dân dụng – quân sự tại TP Huế, nhằm đưa một cảng hiện mang tên quốc tế nhưng thực tế thiếu vắng chuyến bay quốc tế trở thành cửa ngõ hàng không khu vực với vai trò rõ ràng trong mạng lưới hạ tầng hàng không quốc gia. Nghịch lý của nhiều cảng hàng không quốc tế tại Việt Nam là mang danh quốc tế nhưng cả năm không có chuyến bay quốc tế, như trường hợp Cần Thơ với toàn bộ sản lượng hành khách năm 2025 đều là khách nội địa và không khai thác bất kỳ chuyến bay quốc tế nào suốt năm. Khi Phú Bài bước vào giai đoạn quy hoạch mới, câu hỏi không chỉ là nâng công suất sân bay, mà là sân bay sẽ phục vụ ai và bằng những đường bay nào.
Hội đồng thẩm định và mục tiêu công suất: tham vọng lớn hay rủi ro dư thừa?
Việc Bộ Xây dựng thành lập Hội đồng thẩm định Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không quốc tế Phú Bài thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 cho thấy quy hoạch hạ tầng hàng không đang được siết lại bằng cơ chế liên ngành. Chủ tịch Hội đồng là Thứ trưởng Lê Anh Tuấn, thành viên gồm đại diện nhiều bộ và tổng công ty hàng không, phản ánh mức độ nghiêm túc của bước đi này. Theo đề xuất, Phú Bài được định hướng đạt cấp 4E giai đoạn 2021-2030, công suất 4 triệu hành khách/năm và 5.000 tấn hàng hóa/năm, có thể tiếp nhận các tàu bay thân rộng như A350, B747, B777 bên cạnh A320/A321. Tầm nhìn đến năm 2050 còn tham vọng hơn: 12 triệu hành khách/năm và 24.000 tấn hàng hóa/năm. Câu hỏi đặt ra là liệu nhu cầu thực tế có kịp bắt nhịp với tốc độ nâng công suất sân bay, hay chúng ta lại tái dựng thêm một cảng "quốc tế trên giấy".
| Chỉ tiêu | Giai đoạn 2021-2030 | Tầm nhìn đến 2050 |
|---|---|---|
| Công suất hành khách/năm | 4 triệu | 12 triệu |
| Hàng hóa/năm | 5.000 tấn | 24.000 tấn |
| Cấp sân bay | 4E ICAO | Duy trì 4E (định hướng) |
Bài học từ Cần Thơ: nâng công suất không đủ để có chuyến bay quốc tế
Trường hợp Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ là lời cảnh báo rõ ràng cho Phú Bài: hạ tầng hiện đại không tự động kéo được chuyến bay quốc tế. Cần Thơ được quy hoạch đạt cấp 4E, công suất 2,5 triệu hành khách/năm và 30.000 tấn hàng hóa/năm giai đoạn 2021-2030, hướng đến 4,5 triệu hành khách/năm và 70.000 tấn hàng hóa/năm vào 2050. Hội đồng thẩm định quy hoạch tại đây cũng do Thứ trưởng Lê Anh Tuấn làm Chủ tịch, với thành phần liên bộ tương tự Phú Bài. Dù vậy, năm 2025 sân bay này chỉ ghi nhận khoảng 1,13–1,14 triệu hành khách, mới đạt hơn 91% kế hoạch và đáng nói là hoàn toàn không có chuyến bay quốc tế. "Trong năm 2025, Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ không khai thác bất kỳ chuyến bay quốc tế nào trong suốt năm". Quy hoạch hạ tầng hàng không, nếu thiếu chiến lược thị trường và kết nối, dễ biến thành một cuộc chạy đua xây nhà ga rộng mà không có khách.
Phú Bài cần quy hoạch gắn với chiến lược thị trường, không chỉ là bản vẽ công suất
Từ bài học Cần Thơ, điều đáng bàn nhất với sân bay Phú Bài không phải là con số công suất 4 triệu hay 12 triệu hành khách, mà là cách biến các con số ấy thành sản lượng thực tế. Phú Bài đặt tại phường Phú Bài và Hương Thủy, TP Huế, là cảng hàng không quốc tế dùng chung dân dụng và quân sự. Điều này vừa là lợi thế về quỹ đất và vị trí, vừa là thách thức trong phối hợp khai thác. Nếu quy hoạch chỉ dừng lại ở đường băng, nhà ga và mã 4E, sân bay dễ rơi vào cảnh nâng công suất sân bay trên giấy, trong khi thị trường không được chuẩn bị: đường bay quốc tế chưa được thiết kế, nhu cầu chưa được kích hoạt, các hãng bay không có lý do mở tuyến. Quy hoạch hạ tầng hàng không cho Phú Bài phải đi cùng một chiến lược cụ thể về mạng đường bay, mô hình khai thác và liên kết vùng, thay vì kỳ vọng danh xưng "cảng hàng không quốc tế" tự tạo ra hành khách.
Kết luận: Phú Bài chỉ thành trung tâm khu vực khi dám tái định vị vai trò quốc tế
Khi Hội đồng thẩm định hoàn thành nhiệm vụ và tự giải thể, thứ còn lại với Phú Bài không phải bộ hồ sơ quy hoạch dày bao nhiêu trang, mà là một tầm nhìn có thể thực thi. Nâng công suất sân bay là điều kiện cần; tái định vị vai trò của Phú Bài trong mạng lưới cảng hàng không quốc tế mới là điều kiện đủ. Nếu không xác định rõ sân bay sẽ trở thành cửa ngõ cho luồng khách nào, kết nối với những thị trường nào, câu chuyện phát triển Miền Trung thông qua hạ tầng hàng không sẽ tiếp tục bị mắc kẹt ở những bản vẽ 4E hoành tráng nhưng ít chuyến bay quốc tế. Phú Bài đang đứng trước cơ hội thoát khỏi nghịch lý mang danh quốc tế nhưng thiếu quốc tế; thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào việc chúng ta coi quy hoạch là công cụ để thay đổi thị trường, hay chỉ là thủ tục để hợp thức hóa những con số tham vọng.
