Từ cảng quốc tế vắng bóng chuyến bay đến cuộc tái khởi động quy hoạch
Sân bay Phú Bài là cảng hàng không quốc tế dùng chung dân dụng và quân sự tại TP Huế, đang được quy hoạch nâng cấp công suất hành khách và hàng hóa để thoát khỏi tình trạng thiếu đường bay quốc tế, hướng tới vai trò cửa ngõ kết nối khu vực và trung tâm mới trong mạng lưới hàng không đang quá tải ở các đô thị lớn. Động lực thay đổi bắt đầu từ việc Bộ Xây dựng thành lập Hội đồng thẩm định Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không quốc tế Phú Bài thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, với nhiệm vụ tham mưu cho Bộ trưởng trong công tác thẩm định quy hoạch chi tiết. Việc này cho thấy Nhà nước không chấp nhận việc một cảng mang tên “quốc tế” nhưng thiếu kết nối quốc tế kéo dài, nhất là khi nhiều sân bay tương tự từng trải qua tình trạng cả năm không có chuyến bay quốc tế nào.
Quy hoạch cảng hàng không: Tham vọng công suất và bài toán thực tế
Theo đề xuất, sân bay Phú Bài được định vị tại phường Phú Bài và phường Hương Thủy, TP Huế, là cảng hàng không quốc tế dùng chung dân dụng và quân sự. Trong giai đoạn 2021-2030, Phú Bài được định hướng đạt cấp 4E theo tiêu chuẩn ICAO, với công suất hành khách 4 triệu lượt/năm và 5.000 tấn hàng hóa/năm. Tầm nhìn đến 2050, công suất hành khách nâng lên 12 triệu lượt/năm và 24.000 tấn hàng hóa/năm. Trong bối cảnh một cảng hàng không quốc tế khác đang được quy hoạch với công suất tối thiểu 4,5 triệu khách/năm và 70.000 tấn hàng hóa/năm vào năm 2050, có thể thấy Phú Bài đang nhắm tới vai trò lớn hơn nhiều: không chỉ đủ dùng cho Huế, mà đủ quy mô để trở thành điểm trung chuyển quan trọng. Câu hỏi không còn là “có nâng cấp hay không”, mà là “nâng cấp để phục vụ chiến lược kết nối nào”.
Mặt trái của danh xưng “quốc tế”: Bài học từ một sân bay trắng chuyến
Khi nhìn vào quy hoạch Phú Bài, bài học cảnh tỉnh đến từ một sân bay quốc tế khác: cả năm không có chuyến bay quốc tế nào nhưng vẫn được kỳ vọng là cửa ngõ của cả một vùng. Cảng này từng được đặt mục tiêu trở thành cửa ngõ hàng không quốc tế, song nhiều năm chỉ khai thác đường bay nội địa, trong khi khách quốc tế tiếp tục trung chuyển qua các thành phố lớn khác. Đáng nói, toàn bộ sản lượng hành khách trong năm 2025 đều là khách nội địa, khi sân bay không khai thác bất kỳ chuyến bay quốc tế nào và đây là năm đầu tiên sau dịch COVID-19 không có chuyến bay quốc tế. Câu chuyện đó cho thấy: chỉ tiêu công suất hành khách và hàng hóa, hay đạt chuẩn 4E, không tự động mang lại kết nối; nếu Phú Bài không thay đổi cách tiếp cận, nguy cơ lặp lại vòng luẩn quẩn “sân bay quốc tế nhưng trắng chuyến quốc tế” là rất rõ ràng.
Chiến lược nào để Phú Bài không trở thành một Cần Thơ thứ hai?
Để không đi vào vết xe đổ, quy hoạch cảng hàng không Phú Bài phải coi kết nối thực chất quan trọng không kém hạ tầng. Hội đồng thẩm định được dẫn dắt bởi Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn, với sự tham gia của các bộ ngành, tổng công ty hàng không và quản lý bay, tạo cơ hội hiếm có để thiết kế một chiến lược đồng bộ ngay từ khâu quy hoạch. Việc mời thêm chuyên gia hàng không dân dụng phản biện quy hoạch cần được dùng để trả lời các câu hỏi khó: Phú Bài sẽ tập trung vào những đường bay nào để tránh cạnh tranh trực diện với các cảng lân cận? Làm sao để công suất 4 triệu hành khách/năm giai đoạn đầu không chỉ nằm trên giấy? Và quan trọng hơn, cơ sở hạ tầng mặt đất, trung chuyển đô thị, logistics có được thiết kế để đón dòng khách và hàng hóa tăng dần tới 12 triệu hành khách/năm hay không.
Kết luận: Quy hoạch phải gắn với chiến lược mạng lưới, không chỉ là những con số
Sân bay Phú Bài đang đứng trước một bước ngoặt hiếm có: từ một cảng quốc tế còn mờ nhạt trên bản đồ hàng không, được trao cơ hội bứt lên với quy hoạch công suất hành khách và hàng hóa rất tham vọng. Tuy nhiên, những con số 4 triệu, 12 triệu hay 24.000 tấn chỉ là bề nổi nếu không đi cùng chiến lược mạng lưới rõ ràng và cam kết khai thác thực sự. Kinh nghiệm từ sân bay quốc tế đã có thời gian dài không có chuyến bay quốc tế nào là lời nhắc rằng: quy hoạch cảng hàng không không chỉ là bài toán công trình, mà là câu chuyện định vị vai trò trong toàn mạng lưới. Nếu Hội đồng thẩm định và cơ quan lập quy hoạch biến được bản vẽ thành chiến lược kết nối cụ thể, Phú Bài có thể thoát khỏi nguy cơ trở thành “sân bay trắng”, để tiến gần hơn tới mục tiêu thành trung tâm kết nối khu vực trong tương lai dài hạn.
