Chấp thuận có điều kiện, không phải dự án đã hoàn tất
Dự án Việt Nam–Malaysia–Singapore (VMS) là kế hoạch kết nối nguồn điện tái tạo và lưới điện ba nước, đưa điện sản xuất tại Việt Nam qua Malaysia để cấp cho thị trường trong khu vực. Ngày 26/10, Cơ quan Quản lý thị trường năng lượng Singapore đã chấp thuận có điều kiện cho Sembcorp Utilities triển khai dự án nhập khẩu 1.300 MW điện phát thải carbon thấp từ Việt Nam và Malaysia. Quy mô này vượt công suất lắp đặt 1.200 MW của Thủy điện Lai Châu, nhưng cần hiểu đúng: 1.300 MW là quy mô toàn dự án, không phải công suất điện riêng từ Việt Nam. Điểm đáng chú ý không chỉ là con số lớn, mà là bước tiến về mặt quản lý để một dự án xuyên biên giới được xem xét nghiêm túc. Dù vậy, chấp thuận có điều kiện chưa đồng nghĩa với việc điện đã sẵn sàng xuất khẩu; các bên còn phải hoàn tất thủ tục và điều kiện cần thiết trước khi khai thác thương mại.
Petronas là một mắt xích quan trọng, không phải chủ thể duy nhất
VMS do Sembcorp Utilities cùng liên danh MY Energy Consortium phát triển; phía Malaysia, liên danh này do Tenaga Nasional Berhad và Petronas thành lập, còn các đối tác khác gồm PTSC thuộc Petrovietnam và Sembcorp Utilities. Vì vậy, vai trò của Petronas đáng kể nhưng cần mô tả chính xác: tập đoàn tham gia cấu trúc hợp tác và cùng thúc đẩy dự án, chứ dữ liệu hiện có không xác nhận Petronas là đơn vị duy nhất dẫn dắt tuyến cáp. Phương án truyền tải dự kiến sử dụng một tuyến cáp ngầm dưới biển mới, nối vào hệ thống lưới điện trên bán đảo Malaysia. Đây là phần hạ tầng khiến dự án vượt khỏi một thỏa thuận mua bán điện thông thường: các bên phải phối hợp về nguồn phát, kết nối lưới và truyền tải xuyên biên giới. Sự tham gia của các tập đoàn năng lượng hàng đầu cho thấy VMS có nền tảng đối tác rộng, nhưng không xóa đi độ phức tạp khi triển khai.
Nguồn gió Việt Nam gặp nhu cầu điện sạch trong khu vực
Thiết kế dự án kết hợp điện gió ngoài khơi Việt Nam với điện mặt trời và hệ thống pin lưu trữ tại Malaysia; điện tái tạo từ Việt Nam sẽ đi qua Malaysia để cấp cho cả thị trường Malaysia và Singapore. Malaysia vì thế vừa là nơi tiếp nhận điện, vừa là điểm trung chuyển. Nhu cầu nhập khẩu là động lực rõ ràng: Singapore đặt mục tiêu nhập khoảng 6 GW điện carbon thấp vào năm 2035, tương đương khoảng một phần ba nhu cầu năng lượng dự kiến khi đó. Trong khi đó, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu xuất khẩu 5–10 GW điện sang Singapore, Malaysia và các đối tác khác vào cùng mốc thời gian. VMS có thể góp phần biến nguồn lực gió thành cơ hội hợp tác và hoạt động kinh tế tại Việt Nam, đồng thời mở rộng nguồn cung điện cho người dân ở các thị trường nhận điện. Đây là ý nghĩa thiết thực của xuất khẩu điện Việt Nam, không chỉ là một con số công suất.
Bài kiểm tra cho an ninh năng lượng ASEAN
Các bên đặt mục tiêu đưa VMS vào vận hành từ năm 2035 và xem dự án là một phần đóng góp cho Lưới điện ASEAN, sáng kiến kết nối hệ thống điện Đông Nam Á. Giá trị chiến lược nằm ở khả năng phối hợp nguồn điện và hạ tầng qua biên giới, qua đó hỗ trợ an ninh năng lượng ASEAN và mở rộng trao đổi năng lượng tái tạo khu vực. Nhưng không nên nhầm mục tiêu với kết quả đã đạt được: dự án còn phụ thuộc vào việc hoàn tất các điều kiện cần thiết để khai thác thương mại. Các bên cũng đang phối hợp xây dựng khung pháp lý, tài chính và kỹ thuật, đồng thời thúc đẩy VMS trở thành dự án ưu tiên của Lưới điện ASEAN. Thành công sẽ phụ thuộc không chỉ vào nguồn điện mà còn vào khả năng duy trì hợp tác giữa ba nước trong thời gian dài. VMS là bước đi có tầm vóc; giá trị cuối cùng sẽ được đo bằng dòng điện thực sự được truyền tải.
