Khi Văn Miếu trở thành đường catwalk của di sản khoa cử
Cuộc thi thiết kế thời trang “Thiết kế trang phục từ cảm hứng Văn Miếu – Quốc Tử Giám: Khoa phục Việt Nam” là một sân chơi sáng tạo, nơi di sản khoa cử và tinh thần hiếu học của Văn Miếu – Quốc Tử Giám được chuyển hóa thành ngôn ngữ thời trang đương đại Việt Nam, kết nối giá trị truyền thống với đời sống thẩm mỹ mới của thế hệ trẻ. Tối 4/9, tại sân Thái Học – chính giữa khu di tích linh thiêng – đêm chung kết và lễ trao giải đã biến không gian từng là trung tâm đào tạo nhân tài lớn nhất thời quân chủ thành một sàn diễn đầy cảm xúc. Đáng chú ý, đây không phải sự kiện giải trí đơn thuần; nó được tổ chức trong khuôn khổ các hoạt động hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, đặt thời trang vào dòng chảy tưởng niệm và tái diễn giải lịch sử. Chính sự lựa chọn bối cảnh này là tuyên bố mạnh mẽ: di sản không đứng yên trong bảo tàng, mà có thể bước đi cùng nhịp sáng tạo của thế hệ mới.
Ba tháng ươm mầm ý tưởng: di sản văn hóa thời trang không còn là khái niệm xa vời
Điều gây ấn tượng nhất không phải ở đêm chung kết hào nhoáng, mà ở hành trình ba tháng phát động đã thu hút hơn 100 tác phẩm dự thi từ sinh viên thiết kế, mỹ thuật, thời trang trên cả nước và các nhà thiết kế trẻ yêu di sản. Theo TS Đường Ngọc Hà, cuộc thi là “minh chứng cho tinh thần đưa di sản trở thành nguồn cảm hứng, nguồn lực sáng tạo và một phần của hệ sinh thái công nghiệp văn hóa”. Thay vì nhìn Văn Miếu – Quốc Tử Giám như một bối cảnh chụp hình, thí sinh buộc phải nghiên cứu văn hóa khoa cử, kiến trúc, biểu tượng, tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng nhân tài để chuyển hóa thành thiết kế trang phục truyền thống mang hơi thở hiện đại. Chính quá trình “đọc” lại di sản bằng ngôn ngữ thời trang đã tạo nên một lớp di sản văn hóa thời trang mới: các bộ trang phục không chỉ đẹp mà còn là luận điểm cá nhân về cách người trẻ hiểu lịch sử và bản sắc.
Ngôn ngữ thiết kế: từ bia đá, Khuê Văn Các đến đường kim mũi chỉ
Ở vòng chung kết, 15 thiết kế tiêu biểu từ 30 bộ sưu tập trưng bày tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám đã cho thấy sự nghiêm túc trong cách tiếp cận di sản bằng thời trang đương đại. Các thí sinh không dừng ở việc sao chép họa tiết kiến trúc, mà đi sâu vào giá trị tinh thần, chuyển hóa truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, trọng dụng nhân tài thành câu chuyện trên từng phom dáng và chất liệu. Những bộ thiết kế trang phục truyền thống và phụ kiện như khăn, mũ được thực hiện với lụa, tơ tằm, voan, thêu tay, in chàm… cho thấy ý thức quay về kỹ thuật thủ công nhưng với cấu trúc và cách phối hiện đại. Tác phẩm “Đăng khoa” chẳng hạn, không chỉ gợi nhớ nghi thức vinh quy bái tổ mà còn đặt câu hỏi: thế nào là thành công của người trẻ hôm nay, khi con đường khoa cử đã mở sang nhiều lối khác nhau. Trong bối cảnh thời trang đương đại Việt Nam vẫn loay hoay tìm bản sắc riêng, việc những thiết kế này xuất hiện ngay trong lòng di tích là một câu trả lời táo bạo.
Vinh danh tác phẩm: khi giải thưởng nhấn mạnh tinh thần hơn cú pháp thời trang
Lễ trao giải tại sân Thái Học không chỉ xướng tên người thắng cuộc, mà khéo định nghĩa những hướng đi mà di sản mong muốn đối thoại với thời trang. Giải thiết kế tiêu biểu “Tinh thần văn hiến” được trao cho Nguyễn Thùy Linh với tác phẩm “Văn uyên”, nhấn mạnh chiều sâu nội dung hơn là sự cầu kỳ hình thức. Hai giải “Mạch nguồn di sản” dành cho Nguyễn Trà My với “Đăng khoa” và Nguyễn Trúc Quỳnh với “Khuê Văn Các” cho thấy ban tổ chức đánh giá cao khả năng kết nối liên tục giữa quá khứ và hiện tại. Bên cạnh đó, “Diễn giải đương đại” và giải Bình chọn online thuộc về Nguyễn Thị Linh Chi với “Khắc” và Hoàng Lâm Thùy Trang với “Dòng chảy di sản”, còn “Khơi nguồn sáng tạo” dành cho Mai Thị Ngọc Ánh với “Vinh quy” đã khuyến khích những cách kể chuyện mới, táo bạo. Cấu trúc giải thưởng cho thấy định hướng rõ ràng: thời trang đương đại Việt Nam cần những nhà thiết kế coi di sản là chất liệu đối thoại, không phải chỉ là họa tiết trang trí.
Từ sân Thái Học ra đời sống: bài kiểm tra kế tiếp của di sản thời trang
Điều đáng nói là ban tổ chức không xem cuộc thi như một sự kiện ngắn hạn, mà như bước đi trong chiến lược đưa Văn Miếu – Quốc Tử Giám trở thành không gian kết nối, ươm mầm tài năng trẻ và thúc đẩy hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Họ khẳng định mong muốn “đưa những giá trị của di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám đến gần hơn với công chúng thông qua ngôn ngữ thiết kế thời trang đương đại” – một tuyên bố đặt trách nhiệm lên cả nhà quản lý lẫn nhà thiết kế. Với người trẻ, cuộc thi mở ra một cách tiếp cận di sản bằng tư duy sáng tạo, thay vì học thuộc lòng lịch sử. Tuy vậy, thách thức lớn nhất nằm ở bước kế tiếp: liệu các thiết kế này có thể trở thành sản phẩm ứng dụng, có mặt trong đời sống hàng ngày, để di sản văn hóa thời trang không chỉ dừng ở sàn diễn? Nếu giới sáng tạo và giáo dục cùng tiếp tục nuôi dưỡng những “hạt mầm” từ sân Thái Học, thì Văn Miếu – Quốc Tử Giám hoàn toàn có thể trở thành một tâm điểm mới của thời trang đương đại Việt Nam – nơi mỗi bộ trang phục là một bài học lịch sử sống động.
