Từ phủ xanh đến tài sản sinh kế
Kinh tế lâm nghiệp là cách tổ chức trồng, chăm sóc, bảo vệ và khai thác rừng để tạo thu nhập cho cộng đồng, đồng thời duy trì các chức năng sinh thái như giữ nước, cải thiện không khí và ứng phó biến đổi khí hậu. Thái Nguyên đang cho thấy hai mục tiêu ấy có thể đi cùng nhau, nhưng thành công không nên chỉ đo bằng diện tích cây mới trồng. Sau 10 tháng năm 2026, các chỉ tiêu trồng rừng, phủ xanh đất trống và cấp chứng chỉ rừng bền vững đều vượt kế hoạch. Toàn tỉnh trồng tập trung 8.637,67 ha, đạt 115,17% kế hoạch và tăng 10,78% so với cùng kỳ; số cây trồng phân tán đạt hơn 1,77 triệu, bằng 118,15% chỉ tiêu. Những kết quả này mở rộng vốn tự nhiên, nhưng giá trị dài hạn phụ thuộc vào khả năng biến rừng thành nguồn thu ổn định mà không làm suy yếu hệ sinh thái.
FSC và vùng gỗ lớn: chuyển từ sản lượng sang giá trị
Thước đo đáng chú ý không chỉ là diện tích trồng mới mà còn là chất lượng quản lý và đầu ra. Trong năm 2026, Thái Nguyên có thêm 7.664,41 ha rừng được cấp chứng chỉ, đạt 191,6% kế hoạch, đưa tổng diện tích có chứng chỉ FSC lên 45.195,96 ha. Chứng chỉ FSC có thể giúp gỗ rừng trồng tiếp cận thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao và tạo đầu ra ổn định; tuy vậy, chứng nhận chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng liên kết chế biến và quản lý rừng có trách nhiệm. Ngành nông nghiệp đang hướng tới rừng gỗ lớn, vùng nguyên liệu, điều tra trữ lượng các-bon và tăng liên kết chế biến. Đây là lựa chọn đúng: thay vì dựa chủ yếu vào khai thác theo chu kỳ ngắn, tỉnh cần khuyến khích chủ rừng có điều kiện đầu tư dài hạn, đồng thời bảo đảm nguồn nguyên liệu cho doanh nghiệp.
Sinh kế dưới tán rừng phải đến được với người dân
Ngày 6-11, Ban Dân tộc HĐND tỉnh tổ chức giám sát việc quản lý, bảo vệ và phát triển rừng gắn với kinh tế - xã hội ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Từ ngày 1-7-2025 đến 30-7-2026, hơn 8.119 hộ tham gia bảo vệ rừng, nhận tổng hỗ trợ trên 161 tỷ đồng cùng hàng trăm tấn gạo. Đây là điểm tựa thiết thực để người dân gắn bó với rừng, nhưng hỗ trợ không thể thay thế cơ hội tạo thu nhập lâu dài. Vì vậy, đề xuất nhân rộng mô hình kinh tế dưới tán rừng, vùng gỗ lớn, quế và hồi cần được triển khai cùng hướng dẫn kỹ thuật, liên kết tiêu thụ và quyền sử dụng đất, rừng rõ ràng. Khi hộ dân có lợi ích cụ thể từ việc giữ rừng, bảo vệ rừng mới trở thành lựa chọn kinh tế bền vững, thay vì chỉ là nghĩa vụ.
Bài toán thực thi còn vướng ở diện tích rừng tự nhiên chưa giao hoặc cho thuê, hồ sơ đất đai chưa đồng bộ, ranh giới chồng lấn và lực lượng bảo vệ mỏng trên địa bàn rộng, chia cắt. Chuỗi giá trị lâm sản cũng chưa đủ bền chặt. Những điểm nghẽn này cần được xử lý trước khi mở rộng mô hình, nếu không người dân và doanh nghiệp khó yên tâm đầu tư. Phát triển hạ tầng và công nghiệp có thể cần chuyển đổi một phần diện tích rừng, nhưng phải giám sát nghiêm việc trồng rừng thay thế và bảo đảm chất lượng, nhất là với rừng phòng hộ.
Giữ thành quả bằng quản trị dài hạn
Bước sang tháng 11-2026, ngành lâm nghiệp tỉnh dự kiến hoàn thiện kế hoạch trồng rừng thay thế, kế hoạch trồng rừng năm 2027 và đề án giao, cho thuê rừng; đồng thời duy trì phòng cháy, kiểm soát dự án chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, hỗ trợ mở rộng FSC, gắn sản xuất với chế biến sâu và chuẩn hóa dữ liệu quản lý. Các việc này quan trọng không kém những con số vượt kế hoạch: nếu quyền quản lý rõ ràng, dữ liệu đáng tin và đầu ra có liên kết, vùng gỗ lớn mới có thể trở thành nền tảng đầu tư bền vững. Thái Nguyên đã có đà tăng trưởng; bước tiếp theo là bảo đảm lợi ích kinh tế đến được với cư dân miền núi mà không đánh đổi chức năng sinh thái. Rừng chỉ thực sự là động lực mới khi vừa nuôi sống cộng đồng, vừa được gìn giữ cho tương lai.
