Bỏ một bước kiểm tra, không phải bỏ nghiệm thu
Nghiệm thu PCCC là quá trình xác nhận công trình hoặc phương tiện đáp ứng yêu cầu phòng cháy, chữa cháy theo thiết kế đã được thẩm định trước khi đưa vào sử dụng; đề xuất mới bỏ khâu kiểm tra nghiệm thu riêng của cơ quan chức năng, chứ không xóa nghĩa vụ nghiệm thu. Sáng 26/10, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang giải thích đề xuất này tại phiên thảo luận tổ về dự án sửa đổi luật liên quan đến phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Một số đại biểu Quốc hội bày tỏ băn khoăn, bởi an toàn cháy nổ không phải lĩnh vực có thể đánh đổi để lấy tiến độ. Tuy nhiên, câu hỏi cần đặt ra không chỉ là có bỏ thủ tục hay không, mà là cơ chế nào sẽ thay thế. Theo đề xuất của Chính phủ, việc kiểm tra nghiệm thu được thay bằng hậu kiểm, kết hợp kiểm tra việc chấp hành pháp luật của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và chủ phương tiện.
Lý do của đề xuất: tránh kiểm tra chồng lên thẩm định thiết kế
Lập luận của Bộ trưởng bắt đầu từ quy trình hiện hành: trước khi nghiệm thu PCCC, thiết kế đã trải qua một bước thẩm định; khi công trình hoàn thành, lại có thêm kiểm tra nghiệm thu. Theo ông, lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ không đủ chuyên môn để thẩm định lại toàn bộ thiết kế của các nhà chuyên môn, nhất là với công trình tổ hợp. Bộ trưởng cũng cho biết đề xuất xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và phù hợp với nghị định của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, vốn đã bỏ thủ tục này. Vì vậy, cắt giảm thủ tục phòng cháy có thể giúp người dân, doanh nghiệp bớt một khâu chờ đợi và giảm điều kiện hành chính trong hoạt động đầu tư, kinh doanh. Nhưng lý do ấy chỉ thuyết phục nếu việc bỏ kiểm tra trực tiếp không tạo ra khoảng trống giám sát.
Hậu kiểm chỉ có ý nghĩa khi trách nhiệm được thực thi
Dự thảo luật dự kiến kết hợp kiểm tra định kỳ với kiểm tra việc chấp hành quy định về thẩm định thiết kế và nghiệm thu mà chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện phải thực hiện. Bộ trưởng khẳng định hậu kiểm không bị buông lỏng; dự thảo cũng quy định các chủ thể này chịu trách nhiệm toàn diện về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, thẩm định, thi công, giám sát thi công và nghiệm thu. Công trình, phương tiện chỉ được đưa vào khai thác, sử dụng sau khi nghiệm thu PCCC đúng thiết kế đã thẩm định. Dự thảo còn yêu cầu kê khai thông tin phương tiện PCCC và cứu nạn, cứu hộ trước khi lưu thông; cơ quan quản lý sẽ kiểm soát dựa trên dữ liệu kê khai. Đây là khác biệt cốt lõi: bỏ một thủ tục kiểm tra không đồng nghĩa giảm trách nhiệm bảo đảm an toàn cháy nổ. Hiệu quả của thay đổi sẽ phụ thuộc vào chất lượng hậu kiểm và việc xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.
