Rothschild & Co xuất hiện ở “mặt trận” hạ tầng Việt Nam
Đề xuất của Rothschild & Co hỗ trợ Việt Nam huy động vốn quốc tế cho đường sắt cao tốc Bắc Nam và các dự án điện lớn là bước đi cho thấy hạ tầng Việt Nam đang bước vào giai đoạn tìm kiếm kiến trúc tài chính toàn cầu, với yêu cầu rất cao về cấu trúc vốn, xếp hạng tín nhiệm và mở rộng nhà đầu tư tổ chức. Dù mới là trao đổi ban đầu, đây là tín hiệu Việt Nam muốn gắn những dự án hạ tầng chiến lược với chuẩn mực thị trường vốn quốc tế.
Tại cuộc làm việc ở Paris, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn và lãnh đạo Rothschild & Co đã trao đổi về hợp tác trong nhiều mảng: nâng hạng tín nhiệm quốc gia, mở rộng cơ sở nhà đầu tư quốc tế, phát triển thị trường vốn trong nước, khai thác giá trị tài sản Nhà nước và đặc biệt là huy động vốn cho các dự án hạ tầng lớn như đường sắt cao tốc Bắc Nam và các dự án điện theo Quy hoạch Điện VIII. Hai bên thống nhất tiếp tục phối hợp trong các lĩnh vực này, cho thấy đây không phải là một cuộc gặp xã giao mà là bước khởi đầu cho một chương trình làm việc dài hơi.
Vì sao Việt Nam cần một kiến trúc sư tài chính toàn cầu?
Động thái tiếp cận Rothschild & Co đến đúng lúc Việt Nam bước vào chu kỳ đầu tư mới, với tham vọng hạ tầng cao hơn khả năng tự huy động vốn trong nước. Giai đoạn 2026-2031, tổng vốn đầu tư toàn xã hội được đặt mục tiêu trên 40% GDP, trong khi nhu cầu vốn huy động ước tính cao gấp khoảng 2 lần giai đoạn 2020-2025. Nếu chỉ dựa vào ngân sách và hệ thống tín dụng nội địa, sức chịu đựng của nền kinh tế sẽ bị thử thách, từ lãi suất đến áp lực nợ công.
Trong bối cảnh đó, thị trường trái phiếu được xác định là một trong những kênh huy động vốn quan trọng. Việt Nam đang phối hợp với các tổ chức xếp hạng như Moody’s, Fitch, S&P để cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia, qua đó giảm chi phí huy động vốn. Đây chính là “sân chơi tự nhiên” của những tập đoàn tư vấn tài chính toàn cầu như Rothschild & Co, nơi họ không nhất thiết phải cho vay, mà tập trung thiết kế cấu trúc tài chính, chọn cách chia sẻ rủi ro và kết nối các nhà đầu tư tổ chức. Nếu Việt Nam chỉ tìm vốn mà không tìm “kiến trúc sư vốn”, rủi ro lệ thuộc ngắn hạn sẽ cao hơn lợi ích dài hạn.
Gia tộc Rothschild: từ đế chế ngân hàng đến vai trò tư vấn độc lập
Sự quan tâm của Rothschild gây chú ý không chỉ vì dự án, mà vì cái tên gắn với một trong những gia tộc tài chính nổi tiếng nhất thế giới, có lịch sử hoạt động hơn 200 năm. Câu chuyện bắt đầu từ Mayer Amschel Rothschild ở Frankfurt cuối thế kỷ XVIII; năm người con trai của ông đã xây dựng mạng lưới ngân hàng tại Frankfurt, London, Paris, Vienna và Naples, tạo nên một hệ thống tài chính xuyên biên giới hiếm có ở châu Âu thời đó.
Trong thế kỷ XIX, lợi thế của Rothschild nằm ở khả năng truyền tin nhanh, mạng lưới quan hệ và luân chuyển tiền giữa các trung tâm tài chính; họ từng là nhà thu xếp vốn quan trọng cho nhiều chính phủ, bao gồm các khoản vay phục vụ đường sắt và hạ tầng tại Brazil. Ngày nay, Rothschild & Co hoạt động chủ yếu trong ba mảng: tư vấn toàn cầu, quản lý tài sản và đầu tư tài sản thay thế, với hàng trăm giao dịch tư vấn mỗi năm. Nói cách khác, họ giống một “kiến trúc sư tài chính” hơn là một nhà bơm vốn khổng lồ – điều Việt Nam cần hiểu rõ nếu muốn hợp tác hiệu quả, tránh kỳ vọng rằng Rothschild sẽ tự mình giải tất cả bài toán tiền cho các dự án 67 tỷ USD.
Cơ hội cho đường sắt cao tốc Bắc Nam và hạ tầng điện
Dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam được định vị là một trong những dự án hạ tầng lớn nhất từng được Việt Nam đặt kế hoạch triển khai, đi kèm nhu cầu vốn khổng lồ kéo dài nhiều năm. Cùng với đó, các dự án nguồn điện và lưới điện theo Quy hoạch Điện VIII đòi hỏi nhu cầu vốn rất lớn trong trung và dài hạn. Không một nguồn vốn đơn lẻ nào – kể cả ngân sách hay tín dụng ngân hàng – có thể gánh nổi các dự án hạ tầng Việt Nam nếu thiếu cấu trúc phân bổ rủi ro và lợi ích hợp lý giữa Nhà nước, tư nhân trong nước và nhà đầu tư quốc tế.
Rothschild & Co có thể đóng vai trò tư vấn trong việc xác định tỷ lệ vốn ngân sách và vốn tư nhân, thiết kế cấu trúc huy động trái phiếu trong nước và quốc tế, và phân bổ rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư. Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà là bài kiểm tra về mức độ sẵn sàng của Việt Nam chấp nhận kỷ luật thị trường: minh bạch, cam kết dài hạn, cơ chế chia sẻ rủi ro – lợi ích rõ ràng. Nếu tận dụng đúng, đường sắt cao tốc Bắc Nam có thể trở thành “sản phẩm tài chính” mẫu mực, giúp hạ tầng Việt Nam bước lên một nấc thang mới trên thị trường vốn toàn cầu.
Thách thức: kỷ luật thể chế và bài toán doanh nghiệp Nhà nước
Bên cạnh hạ tầng, hai bên cũng bàn về việc nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực doanh nghiệp Nhà nước – nơi Việt Nam hiện có 857 doanh nghiệp, trong đó 498 doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đề nghị Rothschild & Co phối hợp trong quá trình xây dựng và triển khai đề án sắp xếp doanh nghiệp Nhà nước. Đây là “mặt trận” nhạy cảm không kém, vì liên quan trực tiếp đến khai thác giá trị tài sản Nhà nước, cổ phần hóa và tái cấu trúc, nơi cần tư vấn kỹ càng để tránh thất thoát, xung đột lợi ích và phản ứng xã hội.
Thách thức lớn nhất không nằm ở việc mời được một tập đoàn tài chính 200 năm tuổi, mà ở việc nội lực thể chế có đủ kỷ luật để đi cùng họ hay không. Huy động vốn quốc tế luôn đi kèm các điều kiện ngầm: chuẩn mực minh bạch, quản trị rủi ro, tính dự báo của chính sách. Nếu Việt Nam không cải thiện nhất quán những yếu tố này, lời mời Rothschild & Co sẽ dễ dừng ở mức biểu tượng. Ngược lại, nếu biến cuộc làm việc tại Paris thành khởi đầu cho một chương trình cải cách thể chế đồng bộ, các dự án 67 tỷ USD sẽ không chỉ được cấp vốn, mà còn kéo theo nâng cấp toàn diện thị trường vốn và quản trị tài sản công.
