Rothschild & Co gõ cửa thị trường hạ tầng Việt Nam
Rothschild & Co Việt Nam trong bối cảnh hiện nay được hiểu là vai trò mà tập đoàn tài chính hơn 200 năm tuổi này muốn đảm nhận tại Việt Nam: một “kiến trúc sư tài chính” tham gia tư vấn, thiết kế cấu trúc vốn và hỗ trợ huy động nguồn lực quốc tế cho các dự án hạ tầng như đường sắt cao tốc Bắc-Nam và các dự án điện quy mô lớn, thay vì chỉ là một nhà đầu tư bỏ tiền trực tiếp vào từng dự án cụ thể.
Ngày 11/9 tại Paris, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã làm việc với lãnh đạo Rothschild & Co, tập đoàn đề xuất hợp tác trong nhiều lĩnh vực, trong đó có hỗ trợ huy động vốn cho đường sắt cao tốc Bắc-Nam và các dự án điện theo Quy hoạch Điện VIII. Điều đáng nói là họ không đến với tư thế một “ông chủ tiền”, mà với tư cách một bên tư vấn độc lập, quen thuộc với các giao dịch xuyên biên giới phức tạp. Đường sắt cao tốc Bắc-Nam được xác định là một trong những dự án hạ tầng lớn nhất mà Việt Nam từng lên kế hoạch, nên việc một tên tuổi như Rothschild xuất hiện cho thấy Hà Nội muốn thử một cách tiếp cận mới trong huy động vốn hạ tầng.
Vì sao Việt Nam cần một “kiến trúc sư tài chính” cho hạ tầng?
Cốt lõi của câu chuyện không phải là “ai giàu hơn” mà là “ai thiết kế cuộc chơi vốn tốt hơn”. Theo định hướng phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026-2031, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đặt mục tiêu trên 40% GDP, trong đó đầu tư công chỉ khoảng 1/5; nhu cầu vốn cần huy động ước tính cao gấp khoảng 2 lần giai đoạn 2020-2025. Với tham vọng tăng trưởng hai chữ số và áp lực “đủ vốn, đủ điện” cho phát triển, không một ngân sách hay vài ngân hàng trong nước nào đủ sức kham toàn bộ khối lượng tài chính này.
Điều đáng chú ý là thị trường trái phiếu được xác định là một trong những kênh huy động vốn quan trọng cho giai đoạn tới. Bộ Tài chính đang phối hợp với Moody’s, Fitch và S&P để cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia, qua đó giảm chi phí huy động vốn. Đây là mảnh đất mà một nhà tư vấn giàu kinh nghiệm như Rothschild có thể phát huy: giúp “thiết kế” cấu trúc trái phiếu, chiến lược nhà đầu tư, câu chuyện với các tổ chức xếp hạng, chứ không chỉ là đi gọi vốn đơn thuần. Đường sắt cao tốc Bắc-Nam và các dự án điện là bài test lớn nhất cho khả năng này.
Đường sắt cao tốc Bắc-Nam và bài toán phân chia rủi ro
Huy động vốn hạ tầng cho đường sắt cao tốc Bắc-Nam không dừng ở con số tổng mức đầu tư; bài toán thật sự là chia rủi ro và quyền lợi thế nào giữa Nhà nước, nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư quốc tế. Như các tài liệu đã nêu, với dự án này, Việt Nam phải xác định tỷ lệ vốn ngân sách và vốn tư nhân, lựa chọn cấu trúc tài chính, huy động trái phiếu trong nước và quốc tế, đồng thời phân bổ rủi ro một cách hợp lý. Đó chính là kiểu bài toán mà Rothschild & Co thường giải cho các chính phủ và tập đoàn lớn trên thế giới.
Ở đây, vai trò của Rothschild & Co Việt Nam nếu hình thành sẽ thiên về “tư vấn kiến trúc”: họ thiết kế cấu trúc vốn, đề xuất mô hình hợp tác công – tư, hỗ trợ lựa chọn nhà đầu tư chiến lược và kết nối với các quỹ dài hạn. Một câu nói đáng trích là: “Điểm mạnh của Rothschild nằm ở khả năng thiết kế cấu trúc tài chính, tìm kiếm nguồn vốn, lựa chọn nhà đầu tư và kết nối các bên trong một giao dịch phức tạp”. Nếu Việt Nam muốn đường sắt cao tốc Bắc-Nam trở thành tài sản hạ tầng mang tính biểu tượng, bước đầu tiên là biến dự án này thành một “sản phẩm tài chính” đủ hấp dẫn trên thị trường toàn cầu.
Điện lực, tài sản Nhà nước và chiến lược vốn dài hạn
Không chỉ đường sắt, các dự án điện theo Quy hoạch Điện VIII cũng được đặt lên bàn đàm phán với Rothschild & Co. Đây là lĩnh vực đòi hỏi vốn dài hạn, chịu rủi ro chính sách, giá nhiên liệu và nhu cầu tiêu thụ. Việt Nam hiện có 857 doanh nghiệp Nhà nước, trong đó 498 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn. Nếu không có một chiến lược khai thác giá trị tài sản Nhà nước, tái cấu trúc danh mục và thu hút đối tác chiến lược, rất khó tạo dư địa tài chính cho những dự án điện quy mô lớn.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đã đề nghị Rothschild & Co phối hợp với các cơ quan liên quan trong quá trình xây dựng và triển khai đề án sắp xếp doanh nghiệp Nhà nước. Đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam coi huy động vốn hạ tầng, phát triển thị trường vốn trong nước và khai thác tài sản Nhà nước là một gói chiến lược thống nhất, chứ không phải ba câu chuyện rời rạc. Nếu Rothschild tham gia hiệu quả vào khâu tư vấn, Việt Nam có thể đồng thời nâng chất hạ tầng, tăng hiệu quả DNNN và cải thiện vị thế trên thị trường tài chính quốc tế.
Hợp tác tiếp theo và giới hạn cần tỉnh táo
Tại cuộc làm việc ở Paris, hai bên đã thống nhất tiếp tục phối hợp trong các lĩnh vực từ thị trường vốn, xếp hạng tín nhiệm, tài sản Nhà nước đến huy động vốn cho các dự án hạ tầng lớn của Việt Nam. Đây là một khung hợp tác rộng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng: Việt Nam phải biết mình muốn gì ở một “kiến trúc sư tài chính”, và đâu là lằn ranh giữa tư vấn độc lập và sự lệ thuộc vào bên ngoài.
Đường sắt cao tốc Bắc-Nam và các dự án điện sẽ là phép thử cho năng lực huy động vốn hạ tầng kiểu mới: dựa vào tư vấn quốc tế nhưng vẫn giữ quyền quyết định của quốc gia. Bài học lớn nhất có thể rút ra lúc này là: nếu coi Rothschild & Co Việt Nam như một công cụ để nâng cấp thị trường vốn và chiến lược tài chính quốc gia, hợp tác này có ý nghĩa lâu dài; nếu chỉ xem họ như một “ngân hàng đi gọi hộ tiền”, cơ hội này sẽ bị thu nhỏ. Sự tỉnh táo về mục tiêu, cấu trúc và rủi ro sẽ quyết định thắng lợi của chiến lược huy động vốn hạ tầng trong thập kỷ tới.
