Hơn 100 máy đào TBM: bước nhảy công nghệ cho metro Hà Nội
Máy đào TBM metro là hệ thống thiết bị thi công hầm đường sắt hiện đại, có khả năng đồng thời đào đất đá, vận chuyển mùn khoan và lắp đặt vỏ hầm với độ chính xác cao, giúp giảm tối đa ảnh hưởng lên các công trình phía trên và cho phép triển khai nhiều mũi thi công ngầm song song trong môi trường đô thị đông đúc. Đây không chỉ là một loại thiết bị xây dựng hạ tầng, mà là nền tảng công nghệ quyết định tốc độ, an toàn và chất lượng của toàn bộ dự án metro Hà Nội. Mấu chốt của câu chuyện lần này nằm ở quy mô: liên danh Vinhomes – SGC chủ động đặt hơn 100 dây chuyền thiết bị đào hầm TBM để triển khai 5 tuyến metro số 1, 2, 8, 10 và 14 tại Hà Nội, với tổng mức đầu tư gần 900.000 tỷ đồng theo hình thức “chìa khóa trao tay”. Đây là lựa chọn mang tính tuyên bố: Việt Nam không muốn đi từng bước nhỏ, mà muốn nhảy thẳng lên nhóm dự án metro có quy mô công nghệ ngầm hàng đầu thế giới. Việc lãnh đạo TP Hà Nội cùng đại diện liên danh Vinhomes – SGC tham dự lễ ký kết hợp đồng ngày 15/10 cho thấy dự án metro Hà Nội bằng công nghệ hầm đường sắt TBM được đặt ở vị trí ưu tiên chính trị và kỹ thuật rất cao. Câu hỏi không còn là “có làm metro hay không”, mà là “làm ở cấp độ nào” – và câu trả lời đã rõ: ở cấp độ kỷ lục về máy đào TBM.
So với Doha, London, Moscow: Hà Nội chọn quy mô của những người đi sau nhưng muốn dẫn đầu
Đặt hơn 100 máy đào TBM cho metro Hà Nội là quyết định khiến những ai theo dõi các siêu dự án hầm đường sắt trên thế giới phải chú ý. Doha Metro từng đặt 21 máy TBM và hoàn thành 111 km đường hầm trong 26 tháng, với giai đoạn cao điểm đạt hơn 2,5 km mỗi tuần. London với Crossrail dùng 8 máy TBM để đào 42 km trong gần 3 năm. Những con số này cho thấy các đô thị giàu kinh nghiệm cũng không dễ dàng vượt qua ngưỡng vài chục máy. Ở chiều ngược lại, Moscow lập kỷ lục thế giới khi vận hành đồng thời 23 máy TBM tại 23 vị trí trong chương trình xây dựng metro, vượt mốc 20 máy của Qatar Rail trước đó. Tháng 9/2015, Quảng Châu đưa chiếc TBM thứ 100 vào thi công trong đợt mở rộng mạng lưới metro, và một dự án lớn ở Trung Quốc từng tính toán nhu cầu tới 201 máy đào khiên cùng khoảng 210.000 vòng vỏ hầm bê tông. Trong bức tranh đó, hơn 100 dây chuyền máy đào TBM metro cho Hà Nội đặt dự án này ngang tầm các chương trình mở rộng metro lớn nhất thế giới về số lượng thiết bị, dù chưa rõ sẽ vận hành đồng thời bao nhiêu máy. Quy mô thiết bị xây dựng hạ tầng như vậy là lời khẳng định: Hà Nội không muốn chỉ hoàn thành vài chục km hầm, mà muốn tạo ra mạng lưới đường sắt đô thị đủ dày để thay đổi cấu trúc giao thông.
TBM: vì sao công nghệ hầm đường sắt trở thành tâm điểm của tham vọng hạ tầng
TBM thuộc nhóm thiết bị thi công hầm tân tiến nhất thế giới, có khả năng vừa đào, vừa vận chuyển đất đá, vừa lắp đặt vỏ hầm với độ chính xác cao, hạn chế ảnh hưởng đến công trình phía trên. Trong đô thị như Hà Nội, nơi mặt bằng hạn chế và mật độ công trình dày đặc, công nghệ hầm đường sắt bằng TBM không chỉ là lựa chọn kỹ thuật, mà là điều kiện tiên quyết để metro có thể phát triển ở quy mô lớn. Theo nhà sản xuất thiết bị đào hầm Herrenknecht của Đức, bốn liên danh thi công Doha Metro đã đặt mua tổng cộng 21 máy TBM cho dự án của mình. Con số này cho thấy TBM là chuẩn mực của các dự án metro hiện đại, và việc Hà Nội đi thẳng lên hơn 100 dây chuyền TBM là bước nhảy về năng lực thi công ngầm. Khi TBM đào đến đâu, vỏ hầm bê tông được lắp đặt đến đó, tạo ra cấu trúc hầm ổn định, giảm rủi ro sụt lún và cho phép các tuyến metro bám sát trục giao thông hiện hữu. Điểm đáng nói là TBM không thể phát huy hiệu quả nếu chỉ dùng lẻ tẻ. Chúng cần được tổ chức thành mạng lưới mũi đào đồng thời, kết hợp với hệ thống vận chuyển mùn khoan, thiết bị đào tường vây và các công trường phụ trợ. Việc Vinhomes – SGC huy động hơn 100 dây chuyền TBM, trên 50 dây chuyền thiết bị đào tường vây và hàng nghìn phương tiện vận chuyển đất đào, mùn khoan cho thấy họ hiểu rằng công nghệ chỉ có ý nghĩa khi được đẩy lên quy mô hệ thống.
Tham vọng 253,5 km metro Hà Nội và bài toán tổ chức thi công siêu quy mô
Dự án 5 tuyến metro Hà Nội bằng máy đào TBM không phải là một công trình đơn lẻ, mà là bước đi để hiện thực hóa kế hoạch phát triển 253,5 km đường sắt đô thị tại thủ đô. Với quy mô thiết bị đã công bố, cùng mục tiêu đưa cả 5 tuyến vào vận hành trước ngày 31/12/2030, kỳ vọng đặt ra là tổ chức thi công hiệu quả, tận dụng tối đa các mũi đào và phối hợp chặt chẽ giữa các hạng mục. Theo thống kê được công bố ở một dự án lớn tại Trung Quốc, 100 đoạn tuyến sử dụng phương pháp đào khiên có tổng chiều dài đường hầm khoảng 336 km, chiếm 65% tổng chiều dài xây dựng, với nhu cầu thiết bị lên tới 201 máy đào khiên và khoảng 210.000 vòng vỏ hầm bê tông. Những con số này là lời nhắc: quy mô TBM lớn đồng nghĩa với bài toán tổ chức thi công cực kỳ phức tạp, từ nhân lực, bảo trì thiết bị, cung ứng vỏ hầm đến quản lý rủi ro địa chất. Ở Hà Nội, đại diện liên danh nhà thầu, ông Phạm Thiếu Hoa, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Vinhomes, đã cam kết huy động nguồn lực và phối hợp với thành phố, phấn đấu đưa các tuyến metro vào vận hành trước ngày 31/12/2030. Đây là cam kết mạnh, nhưng để biến hơn 100 máy đào TBM metro thành 5 tuyến đường sắt đô thị vận hành trơn tru, Hà Nội sẽ phải xây dựng năng lực quản lý dự án hạ tầng ở cấp độ mà trước nay chưa từng có.
Kết luận: hơn 100 TBM là lời tuyên bố về một thế hệ hạ tầng mới
Khi một đô thị quyết định huy động hơn 100 máy đào TBM cho metro, đó không chỉ là câu chuyện mua sắm thiết bị xây dựng hạ tầng, mà là tuyên bố về một thế hệ hạ tầng mới. Hà Nội đang chọn con đường khó: xây mạng lưới metro ngầm quy mô lớn trong điều kiện đô thị đã chật chội, với kỳ vọng thay đổi căn bản cách người dân di chuyển. So với Doha, London hay Moscow, Hà Nội chưa có lịch sử metro dài, nhưng lại chọn xuất phát bằng một dự án có quy mô TBM thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Điều này thể hiện tham vọng phát triển hạ tầng giao thông của Việt Nam: không chấp nhận kéo dài tình trạng thiếu đường sắt đô thị, mà muốn rút ngắn khoảng cách bằng công nghệ hầm đường sắt hiện đại và tổ chức thi công đồng loạt trên nhiều công trường. Thành công hay thất bại của dự án sẽ phụ thuộc vào cách hơn 100 máy đào TBM được vận hành, phối hợp và kiểm soát rủi ro. Nhưng ngay ở thời điểm ký hợp đồng, thông điệp đã rõ: Việt Nam bước vào cuộc chơi metro toàn cầu không phải với tâm thế thử nghiệm, mà với tham vọng trở thành một trong những đô thị có chương trình xây dựng hầm đường sắt quy mô hàng đầu.
