Đô thị thông minh phải tạo ra thay đổi người dân cảm nhận được
Đô thị thông minh là mô hình quản trị và cung cấp dịch vụ đô thị dựa trên dữ liệu, hạ tầng số và công nghệ nhằm giải quyết nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp và chính quyền. Với TP.HCM, đây không nên là cuộc đua lắp đặt công nghệ, mà là phép thử xem thành phố có thể vận hành tốt hơn, phục vụ nhanh hơn và phát triển bền vững hơn hay không. Ngày 29/7/2026, UBND TP.HCM ban hành Quyết định số 4714/QĐ-UBND phê duyệt đề án đô thị thông minh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đề án xác định người dân và doanh nghiệp là trung tâm, hướng tới nâng chất lượng sống và tối ưu dịch vụ, tiện ích. Cách đặt trọng tâm này là đúng: nếu dữ liệu, trung tâm điều hành hay nền tảng số không giúp người dân bớt vướng mắc trong giao thông, quy hoạch và dịch vụ công, chúng khó trở thành nền móng cho một đô thị toàn cầu.
Từ kế hoạch đến năng lực quản trị
Quy mô đề án cho thấy thành phố đã xác định một chương trình hành động rộng: 6 nhóm nhiệm vụ, 55 nhiệm vụ cụ thể và 31 chỉ tiêu cho giai đoạn 2026-2030. Các ưu tiên gồm hoàn thiện thể chế, phát triển quy hoạch và hạ tầng kỹ thuật thông minh, xây dựng nền tảng số, nâng chất lượng hạ tầng kinh tế-xã hội và đổi mới quản trị đô thị. Giá trị của chương trình sẽ không nằm ở số lượng hệ thống được triển khai, mà ở khả năng phối hợp dữ liệu và dùng chúng để ra quyết định. Chuyển quy hoạch sang nền tảng dữ liệu không gian địa lý, mô hình số và công cụ phân tích có thể giúp chính quyền nhìn rõ hơn tác động của lựa chọn phát triển. Trung tâm điều hành thông minh, dữ liệu đô thị, Internet vạn vật và bản sao số chỉ đáng đầu tư khi chúng tạo ra cảnh báo kịp thời, quy trình phối hợp rõ ràng và trách nhiệm giải trình. Nếu không, công nghệ có nguy cơ trở thành một lớp mới chồng lên bộ máy cũ.
Dịch vụ tốt hơn mới là thước đo gần dân
Áp lực đô thị hóa, ùn tắc, ngập nước, ô nhiễm và yêu cầu nâng chất lượng dịch vụ công khiến chuyển đổi thông minh trở nên cấp thiết với các thành phố Đông Nam Á. Người dân sẽ đánh giá đề án qua những việc cụ thể: đi lại có thuận tiện hơn, thông tin quy hoạch có dễ tiếp cận, rủi ro có được cảnh báo sớm và dịch vụ công có bớt phiền hà hay không. Một ví dụ gần gũi là hai nền tảng Hello và Sống Động được ra mắt trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026. Hello kết nối điểm đến, sự kiện, dịch vụ và ưu đãi du lịch; Sống Động tập hợp chương trình mua sắm, khuyến mại, phiếu ưu đãi và ưu đãi doanh nghiệp để người dân tiếp cận cơ hội tiêu dùng. Đây là những tiện ích có thể đưa dịch vụ số đến gần người dùng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu duy trì thông tin chính xác, dễ dùng và có tính liên thông. Một ứng dụng ra mắt chưa đồng nghĩa với dịch vụ đã tốt hơn.
Hợp tác ASEAN là con đường hội nhập, không phải khẩu hiệu
Tại phiên bế mạc Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026 chiều 28/10, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nêu mục tiêu đưa thành phố thành đô thị toàn cầu, thông minh, bền vững, hội nhập sâu rộng và chủ động đóng góp vào các động lực tăng trưởng mới. Diễn đàn có hơn 1.500 đại biểu từ 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chuyển dịch và các phiên thảo luận tập trung vào động lực tăng trưởng, phương thức hợp tác mới. Mục tiêu ấy chỉ có sức nặng khi năng lực quản trị trong nước kết nối được với mạng lưới khu vực. Là một đô thị tham gia Mạng lưới Đô thị thông minh ASEAN, TP.HCM có thể vừa chia sẻ kinh nghiệm điều hành dựa trên dữ liệu, vừa học hỏi giải pháp về giao thông, ngập, năng lượng và dịch vụ công. Hợp tác ASEAN cũng cần gắn với kết nối doanh nghiệp, nghiên cứu và dự án thí điểm, thay vì dừng ở trao đổi công nghệ. Cùng với nền tảng số, cảng biển, cao tốc và đường liên vùng là điều kiện để thành phố lưu chuyển hàng hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
Giai đoạn 2026-2030, thành phố dự kiến tập trung triển khai nhiều dự án hạ tầng trọng điểm. Kết luận cần rõ ràng: TP.HCM không thể tuyên bố đã là đô thị toàn cầu chỉ bằng tầm nhìn đến năm 2045. Thành phố phải chứng minh điều đó qua quản trị có trách nhiệm, dịch vụ người dân thấy hữu ích và hợp tác ASEAN tạo ra kết nối thực chất. Công nghệ là công cụ; chất lượng sống và năng lực hội nhập mới là kết quả cần được kiểm chứng.
