Đào tạo nghề thanh niên vùng sâu: từ lao động thời vụ đến con đường bền vững
Đào tạo nghề thanh niên vùng sâu là các chương trình vừa học vừa thực hành, tập trung phát triển kỹ năng nghề cho học sinh tốt nghiệp THCS, THPT và thanh niên có hoàn cảnh khó khăn, nhằm mở ra cơ hội giáo dục trẻ em ngoài con đường đại học truyền thống, giảm phụ thuộc vào lao động phổ thông thu nhập bấp bênh và giúp gia đình thoát nghèo lâu dài.Ở những tỉnh miền núi như Lai Châu, thanh niên lâu nay gần như chỉ có hai lựa chọn: nghỉ học đi làm công nhân xa nhà, hoặc tiếp tục học nhưng gánh nặng chi phí khiến cả gia đình kiệt sức. Việc các đoàn tư vấn đào tạo nghề vào tận bản làng, trường học, trụ sở xã từ đầu tháng 8 không chỉ mang thông tin, mà mang theo một thông điệp: con đường học nghề hoàn toàn có thể là lối thoát nghèo chứ không phải giải pháp “học kém” như nhiều phụ huynh từng nghĩ.
Học bổng vùng sâu: phá vỡ rào cản tiền bạc, mở thêm lối đi cho trẻ em nghèo
Điểm thay đổi quan trọng nhất của các chương trình đào tạo nghề hiện nay là học bổng vùng sâu đi kèm, nhắm thẳng vào hỗ trợ học sinh khó khăn. Chương trình Giáo dục và Học bổng do một doanh nghiệp nhân lực phối hợp với trường phổ thông, cơ sở đào tạo nghề và chính quyền địa phương đang triển khai tại Lai Châu, Nam Đông (Lâm Đồng) với cách làm rất khác: đến tận thôn bản, gặp trực tiếp phụ huynh, trả lời cụ thể về ngành học, chính sách hỗ trợ, cơ hội việc làm. Theo ông Phạm Huy Hùng, học sinh tham gia chương trình được miễn 100% học phí, đồng thời được hỗ trợ chỗ ở, sinh hoạt và đi lại trong thời gian học. Đây là cú hích mà nhiều gia đình vùng sâu thiếu từ lâu: khi gánh nặng tài chính giảm mạnh, quyết định cho con đi học nghề trở nên khả thi, thay vì đành để con tiếp tục làm thuê ở khu công nghiệp.
Tư vấn nghề bài bản: những câu chuyện thoát nghèo từ Lai Châu và Nam Đông
Không phải khẩu hiệu, chính các câu chuyện cụ thể đang thuyết phục phụ huynh thay đổi. Ở Khun Há (Lai Châu), Lò Văn Pan từng bỏ dở ước mơ học tiếp để đi Bắc Giang làm công nhân, tưởng cánh cửa học tập đã khép lại. Nhờ được giới thiệu về chính sách học bổng, Pan quay về làm hồ sơ nhập học; phần giấy tờ, thủ tục pháp lý được cán bộ chương trình, chính quyền và nhà trường hướng dẫn tận tình, biến những rào cản trước kia thành bước đệm hiện thực hóa giấc mơ. Tại Nam Đông (Lâm Đồng), gia đình bà Hoàng Thị Tuyết chỉ quyết định cho con, cháu tham gia sau khi trực tiếp đến xem môi trường ăn ở, học tập. Bà đánh giá chương trình đào tạo “khá bài bản, điều kiện sinh hoạt được đảm bảo”, bữa ăn được điều chỉnh theo nhu cầu các em. Khi phụ huynh được nhìn tận mắt, nghe tận tai, niềm tin với hướng đi học nghề tăng lên rõ rệt.
Mô hình gắn đào tạo với việc làm: cơ hội vượt khỏi khuôn khổ đại học
Một sai lầm phổ biến là coi đại học là chuẩn mực duy nhất cho thành công. Các chương trình đào tạo nghề thanh niên mới đang phản bác điều này bằng cách gắn phát triển kỹ năng nghề với việc làm thực tế. Mô hình đào tạo kết hợp trường nghề và doanh nghiệp FDI cho phép học sinh dành khoảng 30% thời gian cho lý thuyết, 70% cho thực hành và thực tập tại nhà máy. Trong quá trình thực tập, các em còn có thể nhận thu nhập từ 6–12 triệu đồng mỗi tháng, vừa có kinh nghiệm, vừa tự chủ một phần tài chính. Theo lãnh đạo ngành giáo dục Lai Châu, đào tạo nghề không còn là “phương án B sau đại học” mà là lối đi phù hợp cho nhiều em, đặc biệt ở vùng khó. Ngành kỹ thuật, cơ khí, điện, ô tô, du lịch, nông nghiệp công nghệ cao đều đang thiếu nhân lực chất lượng. Với nền tảng đó, một chương trình học nghề cộng học bổng vùng sâu đem lại cơ hội giáo dục trẻ em rộng hơn nhiều so với định kiến cũ.
Phụ huynh cần làm gì để không bỏ lỡ cơ hội giáo dục cho con?
Điểm yếu hiện nay không phải thiếu chương trình, mà là phụ huynh vùng sâu chưa nắm được thông tin. Ở Nam Đông, trưởng thôn Nông Thị Nhung thẳng thắn nhìn nhận phần lớn người từ 20–45 tuổi trong thôn là lao động tự do, việc làm bấp bênh hoặc công nhân thời vụ; vì vậy, việc mở thêm cơ hội đào tạo nghề và nâng cao tay nghề cho thanh niên có ý nghĩa rất thiết thực. Chính quyền xã khuyến khích đơn vị triển khai phải cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, dễ tiếp cận để cha mẹ và học sinh lựa chọn hướng đi phù hợp năng lực, hoàn cảnh. Phụ huynh nên chủ động tham gia các buổi tư vấn tại trường, nhà văn hóa, ủy ban xã; hỏi kỹ điều kiện tham gia, quyền lợi và lộ trình việc làm; đồng thời mạnh dạn chia sẻ khó khăn để được xét hỗ trợ học sinh khó khăn. Bỏ qua những chương trình này nghĩa là tự thu hẹp tương lai của con về vòng quay lao động phổ thông. Nắm bắt kịp thời, ngược lại, có thể biến một suất học nghề thành chiếc “vé” thoát nghèo cho cả gia đình.
