Hạ tầng sạc công cộng: Yếu tố quyết định tâm lý mua xe điện
Hạ tầng trạm sạc xe điện Việt Nam là mạng lưới các điểm sạc công cộng được lắp đặt tại đô thị, trên cao tốc và tại các địa điểm kinh doanh, với mật độ ngày càng dày đặc, nhằm giảm lo ngại về phạm vi hoạt động và bảo đảm người dùng có thể nạp điện thuận tiện khi chuyển từ xe xăng sang ôtô thuần điện. Chính ở giai đoạn này, trạm sạc không còn là tiện ích phụ mà trở thành điều kiện tiên quyết để người dùng dám đặt bút ký vào hợp đồng mua xe điện. Thực tế cho thấy doanh số của những hãng đi trước về hạ tầng sạc đã bứt phá mạnh, còn các thương hiệu chỉ mang xe về bán nhưng thiếu mạng sạc thì loay hoay với thị phần. Nói thẳng, không có hạ tầng sạc công cộng đủ tin cậy, câu chuyện xe điện phủ sóng chỉ dừng ở quảng cáo.
TMT-EGREEN và chiến lược “phủ lưới” 2.100 trụ sạc
Nhân vật gây chú ý nhất trong cuộc đua mở rộng mạng sạc hiện nay là TMT-EGREEN, công ty con của TMT Motors, gắn với hệ sinh thái xe điện Trung Quốc tại Việt Nam. Doanh nghiệp này đang đi theo chiến lược “phủ lưới” với tốc độ rất cao: chỉ trong ba tháng đã hoàn thành giai đoạn đầu lắp đặt trụ sạc tại khu vực miền Nam, đưa trạm sạc vào vận hành ở TP.HCM, An Giang, Kiên Giang, Bình Thuận và Ninh Thuận. Cuối tháng 7, họ tiếp tục mở rộng ra phía Bắc với 9 điểm sạc và 15 trụ tại Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh, Phú Thọ; đầu tháng 8 lại bổ sung 5 điểm và 14 trụ ở Gia Lai, Quảng Trị, Thanh Hóa, Đà Nẵng, nhằm từng bước hoàn thiện hạ tầng khu vực miền Trung. Theo kế hoạch, TMT-EGREEN dự kiến nâng thêm hơn 600 trụ trong giai đoạn hai và nhắm mục tiêu 2.100 trụ trước ngày 31/12, phân bổ khoảng 700 trụ tại Hà Nội, 700 tại TP.HCM và 700 trụ còn lại tại 32 tỉnh, thành khác.
Cuộc cạnh tranh đa bên: từ hợp tác mạng sạc đến chuẩn hóa trải nghiệm
Điểm khác biệt của giai đoạn hiện nay là hạ tầng sạc công cộng không còn là cuộc chơi đơn lẻ. Nhiều bên cùng bước vào đã tạo ra một bức tranh cạnh tranh, buộc các doanh nghiệp phải tăng tốc thay vì chờ thị trường chín. Tập đoàn TC Group đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác với liên doanh VGX – hình thành từ Petrolimex, Xuân Cầu Holdings và Selex Motors – để phát triển hạ tầng trạm sạc phục vụ xe điện, tập trung vào giải pháp kỹ thuật, tính tương thích và an toàn giữa các dòng xe điện hóa với hệ thống trạm sạc, đồng thời nghiên cứu kết nối, tích hợp các nền tảng công nghệ nhằm nâng cao trải nghiệm khách hàng. Các thương hiệu xe điện Trung Quốc cũng không đứng ngoài: BYD bắt tay Futa EV để khách hàng có thể dùng chung hệ thống trạm sạc trong hệ sinh thái Futa/Kim Long cùng mạng lưới trạm của BYD trên toàn quốc. Tasco thì đưa mạng lưới VETC Trạm sạc kết nối hơn 350 trụ sạc đa thương hiệu, phủ khoảng 50% mạng lưới trạm sạc đa thương hiệu hiện có và ghi nhận lượt sử dụng tăng rõ rệt sau khi tích hợp thanh toán trên nền tảng này.
Mật độ trạm sạc và tác động trực tiếp tới quyết định mua xe
Lý do các doanh nghiệp đổ vốn mạnh vào hạ tầng sạc công cộng rất rõ: mạng lưới trạm sạc dày đặc là nền tảng cho tăng trưởng doanh số xe điện, không chỉ là điểm cộng phụ họa. Trường hợp một hãng xe nội địa với mạng V-GREEN – hiện vận hành hơn 155.000 cổng sạc chỉ phục vụ xe của họ – đã cho thấy khi hạ tầng đủ dày, doanh số xe điện có thể tăng từ khoảng 7.400 xe lên hơn 175.000 xe chỉ sau vài năm. Ở phía doanh nghiệp bán xe điện Trung Quốc, TMT-EGREEN không giấu tham vọng dài hơi, đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt 30.000 trạm sạc với 60.000 cổng chuẩn CCS2 trên toàn quốc, triển khai thông qua chính công ty này. Về phía người dùng, điều họ nhìn thấy rất cụ thể: khoảng cách giữa các điểm sạc ở đô thị dự kiến chỉ 700 m đến 1,5 km, trên cao tốc là 50–200 km tùy quỹ đất, giúp giảm mạnh nỗi lo hết pin giữa đường. Mức phí dịch vụ sạc ưu đãi dao động từ 3.651 đồng/kWh giờ thấp điểm, 4.984 đồng/kWh giờ bình thường tới 7.436 đồng/kWh giờ cao điểm, được tính toán có lợi cho xe tải điện, xe dịch vụ sạc liên tục để tối ưu chi phí dài hạn.
Từ nỗi lo “hết điện giữa đường” tới tương lai xe điện phủ sóng
Điều đáng nói là mạng sạc mở rộng đang trực tiếp tháo gỡ rào cản tâm lý lớn nhất của người dùng: sợ hết điện và không biết sạc ở đâu. Trong bối cảnh thị trường ôtô điện phát triển khá mạnh, nhưng khách hàng vẫn mang tâm lý quen dùng xe xăng, hạ tầng sạc công cộng trở thành lời trấn an hữu hiệu. Khi trạm sạc xuất hiện ở bãi gửi xe chung cư, trung tâm thương mại, cây xăng và dọc tuyến cao tốc, câu hỏi “có nên mua xe điện không” dần chuyển thành “nên chọn hãng nào”. Những doanh nghiệp như TMT-EGREEN, các liên minh VGX, mạng VETC Trạm sạc hay hệ sinh thái sạc riêng của các hãng xe đang đẩy nhanh quá trình này bằng cách cho xe điện phủ sóng theo nghĩa đen: đi đâu cũng thấy chỗ sạc. Nếu xu hướng đầu tư nghiêm túc và phối hợp đa bên được duy trì, câu chuyện xe điện tại Việt Nam không còn xoay quanh công nghệ pin hay giá xe, mà là cuộc cạnh tranh về trải nghiệm sử dụng trơn tru – nơi hạ tầng sạc công cộng chính là “điểm thắng – thua” quyết định.
