Giữ bình tĩnh: nền tảng của mọi kỹ năng sinh tồn trong nước
Kỹ năng sơ cứu khi rơi xuống biển là tập hợp các động tác kiểm soát hoảng loạn, tiết kiệm năng lượng, duy trì nổi, bảo vệ cơ thể và phối hợp với lực lượng cứu hộ, nhằm tối đa hóa cơ hội sống sót trong những phút đầu tiên sau sự cố trên mặt nước. Trong cứu mạng trong biển, yếu tố đầu tiên không phải là sức khỏe hay kỹ năng bơi lội mà là khả năng giữ bình tĩnh. Khi rơi bất ngờ xuống nước, nếu hoảng loạn và quẫy đạp liên tục, bạn sẽ nhanh chóng tiêu hao oxy, mất sức và dễ bị chìm. Ngược lại, người không biết bơi nhưng kiểm soát được tâm lý, thả lỏng cơ thể và biết cách nổi vẫn có cơ hội tự bảo vệ mình. Vấn đề không nằm ở biển “quá dữ”, mà ở chỗ chúng ta chưa được dạy rằng bình tĩnh là chiếc phao vô hình hữu hiệu nhất.
Hạn chế vùng vẫy, tận dụng lực nổi của nước biển để tự cứu
Khi rơi xuống biển, phản xạ tự nhiên của nhiều người là vùng vẫy, cố “bơi thật mạnh” vào bờ. Đó là phản xạ dễ hiểu nhưng lại trái với nguyên tắc sơ cứu nước. Cơ thể con người có khả năng nổi trong nước biển, điều bạn cần làm là thả lỏng, kiểm soát hơi thở và giữ phần đầu, miệng trên mặt nước để giảm tiêu hao năng lượng. Việc vùng vẫy liên tục khiến nhịp thở dồn dập, tim gắng sức, cơ bắp nhanh chóng kiệt quệ và nguy cơ đuối nước tăng lên rõ rệt. Trong khu vực ghềnh đá, cố bơi ngược sóng để vào bờ còn có thể khiến bạn bị sóng đánh dập vào đá rồi kéo ngược ra xa. Chiến lược hợp lý là tách khỏi vùng đá sắc, giữ nổi, quan sát dòng nước và chờ sự hỗ trợ, thay vì lao vào cuộc “chiến đấu” không cân sức với sóng.
Kỹ năng bơi lội không đủ: phải biết sơ cứu nước đúng cách
Một sai lầm phổ biến là tin rằng biết bơi giỏi đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối. Huấn luyện viên bơi sinh tồn Lâm Huỳnh Nhân khẳng định kỹ năng bơi lội rất quan trọng nhưng không phải điều kiện duy nhất quyết định khả năng sống sót. Vùng biển có dòng hải lưu phức tạp, vùng nước xoáy, ghềnh đá sát mép khiến cả người bơi tốt cũng có thể lâm vào thế bị động. Sơ cứu nước vì vậy không chỉ là tự nổi, tự thở mà còn là biết cách hỗ trợ người khác mà không biến mình thành nạn nhân thứ hai. Khi phát hiện người gặp nạn, việc lao xuống biển theo bản năng là lựa chọn nguy hiểm. Cách tiếp cận có trách nhiệm là giữ vị trí an toàn trên bờ, gọi hỗ trợ và ném cho nạn nhân các vật nổi như phao, can nhựa, chai lớn, miếng gỗ để họ bám vào. Bạn không cần thành vận động viên bơi lội, nhưng cần biết những động tác thông minh để cứu mạng trong biển.
Cấp cứu ngoại viện và ‘thời gian vàng’: sống còn từ hiện trường
Sống sót sau khi được kéo lên khỏi mặt nước mới là nửa chặng đường; nửa còn lại nằm ở cấp cứu ngoại viện. Trong cấp cứu y khoa, khái niệm “thời gian vàng” nhắc chúng ta rằng chậm vài phút, cơ hội cứu sống hoặc phục hồi chức năng có thể giảm đáng kể. Nếu giai đoạn từ khi tai nạn xảy ra đến lúc tiếp cận được dịch vụ y tế chuyên nghiệp kéo dài quá lâu, các kỹ thuật hiện đại tại bệnh viện khó bù đắp được tổn thương đã hình thành. Điều này đồng nghĩa cộng đồng phải trở thành mắt xích đầu tiên trong chuỗi cấp cứu: biết gọi xe cứu thương, giữ đường thở thông thoáng, sưởi ấm nạn nhân, nhận diện suy hô hấp… chứ không chỉ “đứng nhìn”. Một phút chậm trễ trong cấp cứu có thể tương đương hàng triệu tế bào não hoặc cơ tim bị tổn thương, và là ranh giới giữa sống và mất một sinh mạng.
Chuẩn bị và huấn luyện: từ người đi biển thành người có thể cứu mạng
Tai nạn trên biển thường xảy ra tại những khu vực đẹp nhưng hiểm trở: ghềnh đá, lối trekking sát mép nước, vùng sóng lớn khó lường. Vấn đề ở đây không phải là cấm đoán trải nghiệm mà là yêu cầu đặt an toàn lên trên nhu cầu chinh phục và chụp ảnh “check-in”. Các nhóm đi biển, đi bộ dã ngoại nên có từ 3–4 người để hỗ trợ nhau khi gặp sự cố. Quan trọng hơn, mỗi thành viên cần được huấn luyện cơ bản về bơi sinh tồn và sơ cứu nước, tương tự cách hệ thống cấp cứu ngoại viện kỳ vọng cộng đồng biết nhận diện đột quỵ, hồi sức tim phổi, cầm máu, giữ đường thở thông thoáng. Nếu người chứng kiến tai nạn có những kỹ năng này, khả năng sống sót của nạn nhân tăng lên đáng kể. Chuẩn bị không phải là thái độ bi quan; đó là cách bạn biến mình từ khách du lịch thành người có thể cứu sống bạn bè trong giây phút quyết định.
