Quyết định kéo dài metro số 2: Bước ngoặt cho liên kết vùng Tây Ninh
Metro số 2 Tây Ninh là cách gọi cho chủ trương kéo dài tuyến đường sắt đô thị số 2 của TP.HCM, từ khu vực Tham Lương theo hành lang quốc lộ 22, vượt ra khỏi điểm dừng truyền thống là Khu đô thị Tây Bắc Củ Chi để tiếp cận ranh tỉnh Tây Ninh, nhằm tăng cường liên kết vùng, đáp ứng nhu cầu vận tải và mở rộng phạm vi ảnh hưởng của hệ thống metro trong tương lai. Quyết định này được Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được thống nhất sau cuộc họp về tiến độ các đoạn Tham Lương - An Hạ và An Hạ - Khu đô thị Tây Bắc ngày 11/9, và được thông báo lại ngày 25/9. Hai đoạn thuộc tuyến chính và tuyến 2S sẽ không dừng ở Củ Chi mà tiếp tục kéo dài theo quốc lộ 22 đến ranh Tây Ninh để tăng liên kết vùng giữa TP.HCM và Tây Ninh.
Tầm quan trọng chiến lược: Từ cửa ngõ quốc lộ 22 tới trục metro xuyên tâm
Điểm đáng nói ở quyết định kéo dài tuyến metro là cách TP.HCM đặt lại vai trò quốc lộ 22 như một hành lang giao thông TP.HCM – Tây Ninh mang tính đường trục, chứ không chỉ là tuyến quốc lộ thường xuyên ùn tắc. Theo quy hoạch mới, metro số 2 sẽ bố trí ở giữa hành lang quốc lộ 22, với các tuyến đường bộ chạy song song hai bên, tạo cấu trúc giao thông phân tầng rõ ràng thay vì chắp vá từng dự án. Về bản chất, metro số 2 là tuyến xuyên tâm từ Bến Thành, đi qua Tham Lương, An Hạ tới Khu đô thị Tây Bắc; việc kéo dài tuyến này đến ranh Tây Ninh khiến một trục đô thị – vận tải trung tâm lần đầu tiên nối trực tiếp vùng biên phía tây bắc vào mạng lưới đường sắt đô thị dài hơn 1.000 km đang được TP.HCM định hướng.
Quy mô tuyến và tham vọng mạng lưới: Không chỉ là thêm vài chục ki-lô-mét
Nếu nhìn vào các con số, tham vọng của TP.HCM không nhỏ. Tuyến Bến Thành – Tham Lương nối dài đến Tây Ninh qua Khu đô thị Tây Bắc Củ Chi được dự kiến có tổng chiều dài khoảng 48 km, trong đó đoạn Bến Thành – Tham Lương dài khoảng 11,3 km đang thi công. Đoạn từ Tham Lương – An Hạ và Khu đô thị Tây Bắc đi dọc hành lang quốc lộ 22 dài khoảng 37 km, riêng đoạn từ Tây Bắc Củ Chi đến Tây Ninh khoảng 28 km. Trên cùng hành lang này, hai đoạn metro từ Tham Lương đến Khu đô thị Tây Bắc thuộc tuyến số 2 và tuyến 2S sẽ cùng được kéo dài, thay vì kết thúc ở Củ Chi như quy hoạch cũ, giúp tối ưu hóa mạng lưới vận tải thay vì tạo điểm cụt khó khai thác. Một câu trích đáng chú ý là: “Khoảng cách kéo dài metro ước tính khoảng 10 km” tính riêng phần từ Khu đô thị Tây Bắc tới ranh Tây Ninh.
TOD, PPP và bài toán giải phóng mặt bằng dọc quốc lộ 22
Khi metro số 2 Tây Ninh được đẩy theo quốc lộ 22, câu chuyện không chỉ là kéo dài tuyến metro mà là tái thiết toàn bộ hành lang đô thị. Thành phố chủ trương rà soát các khu vực có tiềm năng phát triển đô thị theo mô hình TOD (phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng) dọc tuyến, cập nhật vào quy hoạch và gắn với tổng thể mạng lưới đường sắt đô thị dự kiến hoàn thành giai đoạn 2026–2030. Dự án kéo dài metro số 2 và tuyến số 2S được nhà đầu tư Viet Him Lam đề xuất theo phương thức PPP, hợp đồng BT, đồng thời được giao phối hợp với các sở, ngành để hoàn thiện phương án hướng tuyến, vị trí ga, depot và các công trình liên quan. Tuy nhiên, TOD và PPP chỉ là khung; thách thức thực sự nằm ở giải phóng mặt bằng: thành phố yêu cầu rà soát nhu cầu vốn ngân sách cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dọc quốc lộ 22 – nơi quỹ đất phức tạp và kỳ vọng tăng giá là rất lớn.
Tiến độ tham vọng: Cơ hội phá vỡ thế chậm chạp của giao thông đô thị
Về tiến độ, TP.HCM đang cố gắng cho thấy sự thay đổi trong cách triển khai hạ tầng giao thông. Nhà đầu tư được yêu cầu hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi trong tháng 10 để thẩm định và trình cấp có thẩm quyền xem xét, với mục tiêu trình UBND thành phố trong tháng 11. Thành phố đặt mục tiêu bảo đảm khởi công dự án trong quý IV/2026 và phấn đấu hoàn thành trước năm 2030 – mốc thời gian trùng với tham vọng mở rộng mạng lưới metro lên khoảng 255 km thay vì chỉ gần 20 km đang khai thác. Câu nói trích được ở đây rất rõ ràng: “Với mục tiêu bảo đảm khởi công dự án trong quý IV/2026; phấn đấu hoàn thành dự án trước năm 2030.” Câu hỏi còn lại là liệu bộ máy có đủ quyết tâm xử lý đồng thời quy hoạch, tài chính và giải phóng mặt bằng, để kéo dài tuyến metro không trở thành thêm một dự án chậm tiến độ dọc quốc lộ 22.
