Từ một hợp đồng đến tham vọng xây nền đường sắt cao tốc Việt Nam
Hợp đồng trọn gói giữa VinSpeed và Siemens Mobility là thỏa thuận cung cấp tàu cao tốc Velaro Novo cùng hệ thống tín hiệu, điện khí hóa, thông tin liên lạc và chuyển giao công nghệ cho hai tuyến Hà Nội – Quảng Ninh và Bến Thành – Cần Giờ, với VinSpeed đảm nhiệm thi công đường ray và xây dựng dân dụng, nhằm đặt nền móng cho một hệ thống đường sắt cao tốc vận hành theo tiêu chuẩn quốc tế tại Việt Nam. Đây không chỉ là một thương vụ mua sắm, mà là tuyên bố rằng đường sắt cao tốc Việt Nam sẽ được xây dựng trên nền tảng công nghệ tiên tiến và quan hệ đối tác dài hạn. VinSpeed chấp nhận đi đường khó: vừa đầu tư hạ tầng, vừa chủ động tiếp nhận công nghệ, từ đoàn tàu đến hệ thống điều khiển và bảo trì. Cách tiếp cận này cho thấy mục tiêu không dừng ở hai tuyến tư nhân, mà nhắm đến một năng lực nội địa đủ sức tham gia các dự án lớn trong tương lai.
Ý nghĩa chiến lược của hợp đồng trọn gói và sự tham gia của Siemens Mobility
Điểm cốt lõi của hợp đồng VinSpeed – Siemens Mobility là phạm vi bao trùm cả phương tiện lẫn các hệ thống then chốt như tín hiệu, thông tin, cấp điện, điện khí hóa và điều khiển đoàn tàu. Siemens sẽ cung cấp 10 đoàn tàu Velaro Novo cho hai tuyến Hà Nội – Quảng Ninh và Bến Thành – Cần Giờ, đồng thời tích hợp ETCS Level 2 với vận hành tàu tự động ATO, còn VinSpeed chịu trách nhiệm thi công đường ray và phần xây dựng dân dụng. Theo Siemens Mobility, Velaro Novo có vận tốc thiết kế lên tới 350 km/h và tiết kiệm năng lượng 30% so với các thế hệ tàu cũ. Nhờ thiết kế thân tàu rộng và dạng ống rỗng, năng lực vận chuyển hành khách cao hơn ít nhất 10% so với các thế hệ trước, trực tiếp nâng chất lượng dịch vụ và hiệu quả khai thác cho nhà vận hành. Với một dự án đường sắt cao tốc, việc gắn kết cung cấp thiết bị cùng chuyển giao công nghệ, lắp ráp và bảo trì là bước đi mang tính công nghiệp hóa, giúp tránh kịch bản “phụ thuộc trọn đời” vào nhà cung cấp ngoại.
Mạng lưới đối tác Đức: xây năng lực hệ thống chứ không chỉ mua tàu
VinSpeed không xây đường sắt cao tốc Việt Nam chỉ bằng một hợp đồng với Siemens Mobility; họ đang tạo một mạng lưới đối tác Đức theo từng lớp chuyên môn, gồm Siemens Mobility, DB Engineering & Consulting (DB E&C) và Herrenknecht. Siemens mang công nghệ lõi về phương tiện, tín hiệu, điện khí hóa và viễn thông; DB E&C đảm nhiệm tư vấn kỹ thuật tổng thể, quản lý giao diện, tích hợp hệ thống, thử nghiệm và nghiệm thu, giúp VinSpeed hiểu cách kiểm soát một hệ thống phức tạp theo chuẩn quốc tế. Trong khi đó, Herrenknecht thiết kế và sản xuất máy đào hầm TBM đường kính khoảng 13,6 m cho tuyến ngầm Bến Thành – Cần Giờ, mở cửa cho năng lực thi công hầm cơ giới quy mô lớn. Kết hợp ba mắt xích này, VinSpeed không chỉ vận hành tàu cao tốc mà còn học từng khâu từ thiết kế, tích hợp đến thi công hạ tầng khó, khác hẳn với mô hình mua trọn gói rồi giao vận hành cho bên ngoài.
Hai tuyến Hà Nội – Quảng Ninh và Bến Thành – Cần Giờ: tác động thực tế lên người dùng
Tuyến Hà Nội – Quảng Ninh dài khoảng 120 km, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh, kết nối thủ đô với các trung tâm công nghiệp và điểm đến du lịch nổi bật như Vịnh Hạ Long – Di sản Thế giới UNESCO. Tuyến Bến Thành – Cần Giờ dài 54 km, nối trung tâm TP.HCM với khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn và một khu đô thị đang được phát triển, trong đó VinSpeed khẳng định sẽ giảm thiểu tác động đến môi trường rừng. Các dự án tàu cao tốc của VinSpeed nhiều khả năng sẽ trở thành những tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên của Việt Nam, với mục tiêu bắt đầu vận hành vào năm 2028. Điều này đồng nghĩa với việc người dân lần đầu có lựa chọn di chuyển nhanh, ổn định giữa các cực tăng trưởng phía Bắc và phía Nam, thay thế những chuyến đi đường bộ kéo dài và dễ tắc nghẽn. Nếu VinSpeed vận hành đúng cam kết, lợi ích sẽ không chỉ nằm ở tốc độ, mà còn ở độ tin cậy, trải nghiệm trên tàu và khả năng giảm tải cho đường bộ hiện đang quá tải.
Tầm nhìn lâu dài: đặt nền cho hệ sinh thái đường sắt cao tốc nội địa
VinSpeed được thành lập với tham vọng triển khai hai dự án đường sắt tốc độ cao đầu tiên, trong bối cảnh dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam bị hoãn thi công đến năm 2027. Công ty đã rút khỏi phương án Bắc – Nam để tập trung vào hai tuyến tư nhân, với mục tiêu vận hành từ năm 2028. Cách chọn lộ trình này mang tính thực dụng: bắt đầu bằng tuyến có chiều dài vừa phải, kết nối các cực kinh tế – du lịch quan trọng, tạo mô hình thành công trước khi bàn chuyện mạng lưới quốc gia. Quan trọng hơn, việc gắn hợp đồng với chuyển giao công nghệ, lắp ráp và bảo trì tàu cao tốc mở ra cơ hội hình thành hệ sinh thái đường sắt cao tốc Việt Nam, từ nhân lực kỹ thuật, doanh nghiệp phụ trợ đến chuẩn vận hành. Nếu VinSpeed duy trì được chất lượng dự án và tiếp tục mở rộng năng lực nội địa, thỏa thuận hôm nay sẽ được nhớ như bước ngoặt đưa đường sắt cao tốc Việt Nam từ ý tưởng chính sách thành năng lực công nghiệp cụ thể.
