Jazz không còn là “đặc sản phòng trà” của Hà Nội
Nhạc jazz Hà Nội bước ra khỏi các phòng trà thân thuộc để hiện diện trong không gian văn hóa công cộng, đặc biệt qua các buổi biểu diễn nhạc ngoài trời tại Nhà Bát Giác bên hồ Hoàn Kiếm, nơi chương trình âm nhạc cuối tuần kết nối người dân, du khách và đời sống tinh thần đô thị trong một trải nghiệm nghệ thuật mở, không rào cản và không cần vé vào cửa. Đây là chuyển động quan trọng: jazz từ chỗ bị gắn với hình ảnh tinh tế nhưng khép kín đang trở thành một ngôn ngữ âm nhạc gần gũi, có thể bắt gặp trên đường dạo bộ quanh hồ, giữa tiếng xào xạc của cây xanh và nhịp sống đông đúc. Sự thay đổi không chỉ là dịch chuyển địa điểm biểu diễn, mà là bước chuyển trong tư duy: coi không gian công cộng là sân khấu, coi người qua đường là khán giả tiềm năng.
Nhà Bát Giác: từ kiến trúc cổ thành sân khấu jazz ngoài trời
Chiều 13/9, tiếng saxophone của NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club vang lên giữa Nhà Kèn Bát Giác, đánh dấu một khoảnh khắc khác thường của nhạc jazz Hà Nội: âm hưởng phóng khoáng được đặt cạnh kiến trúc cổ kính ngay trung tâm hồ Hoàn Kiếm. Mở đầu bằng “Hà Nội – Niềm tin và hy vọng” của Phan Nhân, tiếp đến là solo “Em ơi Hà Nội phố” của Phú Quang, chương trình khiến những giai điệu quen thuộc về Thủ đô không còn bó hẹp trong nhà hát mà bám lấy không khí đường phố, mặt nước và nhịp bước người qua lại. Theo ban tổ chức, điểm đáng chú ý là đưa nghệ thuật ra khỏi không gian nhà hát, đến địa điểm công cộng để người dân, du khách trực tiếp thưởng thức, không cần chuẩn bị trước hay mua vé. Đây là cách trả lại cho âm nhạc chức năng cộng đồng, thay vì giữ nó như một đặc quyền của giới yêu nhạc chuyên sâu.
Khi jazz nói bằng ngôn ngữ chèo và chuẩn mực quốc tế
Điều khiến không gian biểu diễn nhạc ngoài trời tại Nhà Bát Giác trở nên thuyết phục không chỉ là địa điểm, mà là cách chương trình âm nhạc cuối tuần trộn lẫn bản sắc Việt với chuẩn mực jazz thế giới. “Dư âm” của Nguyễn Văn Tý qua giọng Minh Thu đem lại vẻ đẹp trữ tình quen thuộc, trong khi “Hội làng” của NSƯT Quyền Văn Minh đưa chất liệu chèo vào ngôn ngữ jazz, chứng minh rằng âm nhạc truyền thống có thể được làm mới mà vẫn giữ bản sắc. Đan xen với đó là “In The Mood”, “The Girl From Ipanema”, “Misty”, “Fly Me To The Moon”, “Blue Bossa”, “Take The A Train” – những tác phẩm đã thuộc đời sống âm nhạc thế giới. Jazz quốc tế hòa nhịp cùng ca khúc Việt Nam, đặc biệt là các sáng tác về Hà Nội, tạo nên một cách thưởng thức vừa gần gũi với công chúng trong nước, vừa có khả năng kết nối với du khách quốc tế.
Không gian văn hóa công cộng: nơi tái định nghĩa bản sắc đô thị
Từ những buổi “Âm nhạc cuối tuần”, không gian công cộng quanh hồ Hoàn Kiếm được mở rộng chức năng: không chỉ là điểm hẹn tập thể dục, chụp ảnh hay dạo chơi, mà trở thành nơi gặp gỡ, thưởng thức nghệ thuật và kết nối cộng đồng. Khi Nhà Bát Giác trở thành nơi biểu diễn, người dân có thể dừng lại vài phút, vài giờ để nghe jazz, không cần bước vào nhà hát, không cần thuộc giới mộ điệu. Chính sự bình thường ấy phá vỡ định kiến jazz là loại hình “sang chảnh”, phụ thuộc vào không gian khép kín: ở đây, cây saxophone vang lên giữa trẻ nhỏ, người cao tuổi, khách du lịch, người đi làm muộn. Chương trình thu hút đông đảo người dân và du khách tới thưởng thức âm nhạc cộng đồng, biến khu vực hồ Hoàn Kiếm thành một phòng hòa nhạc mở. Đây không còn là hoạt động giải trí đơn lẻ, mà là một phần của chiến lược nuôi dưỡng đời sống tinh thần đô thị.
Từ nghị quyết đến thói quen văn hóa mới của người Hà Nội
Ở tầng sâu hơn, jazz ngoài trời ở Nhà Bát Giác cho thấy mối liên hệ giữa chính sách văn hóa và thói quen sống của cư dân đô thị. Những chương trình như “Âm nhạc cuối tuần” được nhắc tới như cách cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội, thúc đẩy nhu cầu sáng tạo, thụ hưởng văn hóa, đồng thời phát huy các giá trị nghìn năm văn hiến như một nguồn lực phát triển Thủ đô. Điều quan trọng là nghị quyết không nằm trên giấy: nó xuất hiện bằng tiếng kèn saxophone giữa chiều muộn, bằng những tràng pháo tay của người qua đường, bằng việc không gian văn hóa công cộng được sử dụng thường xuyên cho hoạt động âm nhạc. Nếu xu hướng này được duy trì, nhạc jazz Hà Nội có cơ hội thoát khỏi hình ảnh “dành cho số ít”, trở thành một phần tự nhiên của ký ức đô thị: nhắc đến hồ Hoàn Kiếm không chỉ nghĩ tới tháp Rùa, mà còn nhớ tới tiếng jazz bay trên mặt nước.
