Giáo dục an toàn số: Không còn là lựa chọn, mà là trách nhiệm chung
Giáo dục an toàn số là quá trình giáo dục có hệ thống nhằm trang bị cho học sinh khả năng sử dụng môi trường số một cách an toàn, lành mạnh, có trách nhiệm và đạo đức, đồng thời biết bảo vệ dữ liệu trẻ em, nhận diện nguy cơ trực tuyến, tuân thủ pháp luật số và giữ gìn sức khỏe tinh thần khi học tập, giao tiếp và phát triển cá nhân trong không gian mạng. Điểm quan trọng nhất lúc này là: an toàn trực tuyến học sinh đã được nhà nước xem như một năng lực sống còn, phải rèn từ trong trường học đến gia đình. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức ban hành hướng dẫn triển khai giáo dục an toàn số toàn diện tại các cơ sở giáo dục phổ thông cho năm học 2026–2027, đặt nền móng để kỹ năng số cho trẻ trở thành phần cố định trong chương trình giáo dục, chứ không phải vài buổi tuyên truyền rời rạc.
Nhà trường đang dạy gì cho học sinh về an toàn trực tuyến?
Theo hướng dẫn, giáo dục an toàn số không phải một môn học riêng mà được tích hợp vào các môn, hoạt động giáo dục và kế hoạch sẵn có của nhà trường, bảo đảm tính thực tế và khả thi. Nội dung xoay quanh việc giúp học sinh biết bảo vệ bản thân, người khác và dữ liệu cá nhân; nhận diện, phòng ngừa, ứng phó với các nguy cơ trực tuyến; tuân thủ pháp luật; sử dụng Internet, mạng xã hội, nền tảng học trực tuyến, dữ liệu số và công cụ trí tuệ nhân tạo một cách nhân văn, có trách nhiệm. Các hoạt động phải lấy học sinh làm trung tâm, bảo đảm an toàn tâm lý và quyền riêng tư, không biến giáo dục an toàn số thành tuyên truyền khô cứng hay kiến thức kỹ thuật vượt quá khả năng tiếp nhận của các em. Nói cách khác, học sinh được rèn kỹ năng để tự nhận diện, ngăn chặn và phản ứng trước rủi ro, thay vì chỉ nghe dặn dò chung chung.
Phong trào Bình dân học vụ số: Trường học bước vào giai đoạn thực hành
Đi cùng khung hướng dẫn, một phong trào rộng khắp đang được triển khai: Bình dân học vụ số với chủ đề “Giúp trẻ tự tin, an toàn trên không gian mạng”. Trong tháng 9, các lớp tập huấn cho cán bộ quản lý và giáo viên được tổ chức trực tuyến và trực tiếp tại nhiều tỉnh như Tây Ninh, Hưng Yên, Cà Mau, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Tuyên Quang… nhằm giới thiệu mục tiêu, nội dung và cách tổ chức hoạt động trong nhà trường. Tại đây, người tổ chức làm rõ bộ kỹ năng số cho trẻ cần có khi học tập và sử dụng công nghệ: bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện rủi ro và lừa đảo trực tuyến, phòng tránh nội dung độc hại. Phong trào được triển khai thông qua học tập, trải nghiệm, thực hành; học sinh được tiếp cận chương trình học trực tuyến “DQ Hero” để rèn 8 kỹ năng số nền tảng, với thử thách đầu tiên mở ngày 21/9, đánh dấu hành trình học và luyện tập kỹ năng số trên nền tảng.
Vì sao phụ huynh là mắt xích quyết định trong bảo vệ dữ liệu trẻ em?
Nếu trường học là nơi xây nền kỹ năng, thì gia đình là nơi thói quen an toàn số được lặp đi lặp lại mỗi ngày. Hướng dẫn của Bộ nêu rõ giáo viên phải phối hợp với gia đình để hướng dẫn quản lý thiết bị, dữ liệu, thời gian dùng Internet, sử dụng AI và xử lý sự cố khi trẻ gặp vấn đề trên môi trường số. Điều này là lời nhắc rằng: không ai có thể “khoán” toàn bộ an toàn trực tuyến học sinh cho nhà trường. Phụ huynh cần hiểu cách thiết lập quyền riêng tư trên thiết bị con, kiểm soát ứng dụng, phân biệt nội dung học tập và giải trí, cũng như bình tĩnh xử lý khi dữ liệu trẻ em có dấu hiệu bị xâm phạm. Nếu cha mẹ tiếp tục để trẻ “tự lớn” với điện thoại và mạng xã hội, mọi nỗ lực của giáo dục an toàn số trong trường học sẽ bị triệt tiêu bởi những thói quen rủi ro ngay chính trong phòng ngủ của con.
Phụ huynh cần làm gì để đồng hành với chương trình giáo dục an toàn số?
Điểm mạnh của chương trình hiện nay là học sinh được học cách nhận diện, phòng tránh và tìm kiếm hỗ trợ khi gặp rủi ro trên môi trường số, thông qua thực hành, trải nghiệm và giải quyết vấn đề. Nhưng để những kỹ năng số cho trẻ này thành thói quen lâu dài, phụ huynh cần chủ động: hỏi con về các bài học an toàn trực tuyến ở trường; cùng con thiết lập mật khẩu mạnh, chế độ riêng tư; thống nhất thời gian dùng thiết bị; khuyến khích con báo ngay khi gặp nội dung lạ, lời mời kết bạn bất thường, yêu cầu chia sẻ thông tin cá nhân. Quan trọng hơn, cha mẹ nên coi mọi sự cố số của con như cơ hội học tập, không là lý do để mắng mỏ hay tịch thu thiết bị. Khi trẻ tin rằng mình có thể kể, thì kiến thức giáo dục an toàn số từ trường mới nối được với thực tế sử dụng Internet mỗi ngày.
