Kỹ năng an toàn giao thông trong trường học: không thể chỉ là khẩu hiệu
Kỹ năng an toàn giao thông là tập hợp các kiến thức, thói quen và khả năng ra quyết định giúp trẻ em nhận diện nguy cơ, tuân thủ luật và tự bảo vệ mình khi đi bộ, đi xe đạp, sang đường hay ngồi sau tay lái người lớn, hình thành văn hóa giao thông văn minh ngay từ những hành vi nhỏ nhất. Đây không phải khái niệm lý thuyết dành cho sách vở, mà là năng lực sống còn giữa hệ thống đường bộ đông đúc, phức tạp. Điểm đáng mừng là lực lượng Công an ở nhiều địa phương đã bước vào lớp học với vai trò "cảnh sát giáo dục", trực tiếp dạy kỹ năng an toàn đường bộ cho học sinh. Tại xã Đức Trọng, Công an xã phối hợp Phòng Cảnh sát giao thông và Trường THPT Lương Thế Vinh tổ chức chương trình pháp luật, kỹ năng sống cho 1.350 học sinh và 73 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Con số này cho thấy giáo dục trẻ em giao thông đang được nhìn nhận như một nhiệm vụ hệ thống, chứ không còn là phong trào ngắn hạn.
Cảnh sát giáo dục: từ luật khô khan đến tình huống đời thực
Ưu thế lớn nhất của mô hình cảnh sát giáo dục là biến điều khoản luật khô khan thành những tình huống mà trẻ gặp hằng ngày. Tại Đức Trọng, công an sử dụng phương pháp truyền đạt sinh động, lồng ghép quy định pháp luật với các tình huống thực tiễn, giúp học sinh dễ hiểu, dễ nhớ và hình thành kỹ năng tự bảo vệ ngay từ tiểu học. Các em được hướng dẫn cách đội mũ bảo hiểm đúng, chấp hành tín hiệu đèn, quan sát khi sang đường, giữ khoảng cách, không chơi đùa trên đường – những hành vi tưởng đơn giản nhưng là nền tảng của an toàn đường bộ học sinh. Ở phường Phúc Lợi, Thiếu tá Trần Thanh Bình xây dựng nội dung theo từng độ tuổi, tập trung vào việc đi bộ, sang đường an toàn, nhận biết biển báo, sử dụng xe đạp, xe đạp điện đúng quy định. Quan trọng hơn, luật không dừng ở phần “phải làm gì” mà được đặt trong bối cảnh quen thuộc: dàn hàng ngang, phóng nhanh, vượt ẩu, thiếu quan sát… từ đó buộc học sinh phải luyện khả năng ra quyết định trong tình huống thực, chứ không chỉ học thuộc quy định.
Hoạt động ngoại khóa liên kết Công an – Nhà trường – Gia đình
Các buổi tuyên truyền không diễn ra rời rạc mà được tổ chức như hoạt động ngoại khóa có cấu trúc, gắn với mục tiêu giáo dục toàn diện. Ở Đức Trọng, chương trình pháp luật và kỹ năng sống được triển khai cho hơn 1.400 cán bộ, giáo viên, học sinh, đồng thời lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường học đường, nói không với bạo lực học đường và ma túy. Điều này cho thấy an toàn giao thông đang được đặt trong bức tranh lớn hơn: xây dựng trường học xanh – sạch – đẹp, an toàn, văn minh. Tại Phúc Lợi, công an nhấn mạnh vai trò của giáo viên, nhân viên nhà trường trong việc nhắc nhở, hướng dẫn học sinh chấp hành giao thông từ lúc đến trường, tan học tới khi ra ngoài xã hội. Theo nguồn tin này, hoạt động tuyên truyền góp phần tăng cường sự phối hợp giữa Công an – Nhà trường – Gia đình, tạo thành mạng lưới giáo dục thường xuyên để học sinh hình thành thói quen tham gia giao thông an toàn từ những hành vi nhỏ nhất. Đây là mô hình phụ huynh cần chủ động tham gia, thay vì giao phó toàn bộ cho nhà trường và lực lượng chức năng.
Tác động thực tế: từ ý thức tự bảo vệ đến trách nhiệm với cộng đồng
Điều đáng nói là các chương trình không dừng ở mục tiêu "biết luật" mà hướng tới thay đổi hành vi và thái độ. Thông qua tình huống trực quan, học sinh được rèn thói quen quan sát, nhận diện hành vi tiềm ẩn nguy cơ tai nạn, từ đó chủ động tránh và bảo vệ bản thân khi tham gia giao thông. Giáo dục sớm về chấp hành pháp luật giúp các em không chỉ biết tự bảo vệ mà còn hình thành trách nhiệm, ứng xử phù hợp, thói quen tốt trong học tập và đời sống. Công an phường Phúc Lợi đặt mục tiêu rõ ràng: mỗi học sinh biết bảo vệ an toàn cho bản thân và những người xung quanh, trở thành "tuyên truyền viên nhỏ" nhắc nhở người thân, lan tỏa hành vi đẹp khi tham gia giao thông. Đây là bước chuyển quan trọng: trẻ không còn là đối tượng thụ động cần bảo vệ, mà trở thành chủ thể tham gia xây dựng văn hóa giao thông văn minh. Về lâu dài, điều này có ý nghĩa lớn hơn bất cứ chiến dịch xử phạt nào ngoài đường.
Phụ huynh cần làm gì để nối dài bài học an toàn giao thông?
Nếu cảnh sát giáo dục và nhà trường đóng vai trò châm ngòi thay đổi, thì gia đình là nơi duy trì và củng cố kỹ năng an toàn giao thông hằng ngày. Các chương trình đã khuyến khích học sinh chia sẻ vấn đề với cha mẹ, thầy cô hoặc người tin cậy khi cần hỗ trợ, mở cánh cửa cho đối thoại gia đình về giao thông, bạo lực, ma túy. Vấn đề là phụ huynh có nắm lấy cơ hội đó hay không. Cách thiết thực nhất để giáo dục trẻ em giao thông là làm gương: luôn đội mũ bảo hiểm đúng cách, dừng khi đèn đỏ, không cho con ngồi xe dàn hàng ngang, không vượt ẩu, không dùng điện thoại khi lái xe. Mỗi lần chở con đi học, hãy biến quãng đường thành "lớp học di động": hỏi con về biển báo, cùng phân tích một tình huống nguy hiểm vừa quan sát, nhắc lại bài học con đã được học từ công an và giáo viên. Khi những thông điệp từ lớp học được lặp lại trong đời sống gia đình, khả năng hình thành thói quen bền vững sẽ tăng lên nhiều lần. Điều quan trọng là coi an toàn đường bộ học sinh như một phần văn hóa gia đình: cả nhà thống nhất nguyên tắc, tự giám sát lẫn nhau và khen – nhắc kịp thời. Khi phụ huynh không đứng ngoài cuộc, chương trình cảnh sát giáo dục trong trường mới có "bệ đỡ" đủ mạnh để chuyển hóa thành thay đổi hành vi lâu dài.
