Tầm soát là bước chủ động trước khi biến chứng xuất hiện
Tầm soát tim mạch và thận ở người đái tháo đường là quá trình kiểm tra, đánh giá nguy cơ và tư vấn sức khỏe để nhận diện sớm biến chứng, thay vì chờ triệu chứng rõ ràng mới điều trị. Đây là hướng tiếp cận cần thiết, bởi kiểm soát đường huyết riêng lẻ chưa đủ để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Ngày 24/10, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu phối hợp với Boehringer Ingelheim, Sở Y tế TP.HCM và các đơn vị y tế tổ chức chương trình “Hành trình sức khỏe - Bảo vệ tim mạch, thận, chuyển hóa cho người đái tháo đường” tại phường Chánh Phú Hòa, đưa hoạt động tầm soát và tư vấn đến gần 1.200 người dân. Người tham gia được kiểm tra tổng quát, đánh giá các yếu tố nguy cơ tim mạch, thận và rối loạn chuyển hóa, tư vấn với bác sĩ và cấp phát thuốc miễn phí.
Điểm đáng ghi nhận không chỉ là quy mô, mà còn là cách đưa dịch vụ đến gần cộng đồng. Chương trình mở rộng cơ hội kiểm tra miễn phí cho người dân, thay vì giới hạn ở nhóm đã có triệu chứng hoặc tự tìm đến cơ sở y tế.
Nguy cơ thận thường âm thầm, nên chờ có triệu chứng là quá muộn
Lý do cần mở rộng tầm soát bệnh thận nằm ở khoảng cách đáng lo giữa số người mắc và khả năng phát hiện sớm. Tại Việt Nam, hơn 8,7 triệu người đang sống với bệnh thận mạn, tương đương khoảng 12,8% dân số; tỷ lệ phát hiện sớm còn thấp, chỉ 4,5–15,5% bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn 3. Với một bệnh có thể tiến triển kín đáo, con số này cho thấy việc chủ động kiểm tra không nên bị xem là lựa chọn chỉ dành cho người đã thấy sức khỏe suy giảm.
Người mắc đái tháo đường cần được lưu ý đặc biệt: theo Hiệp hội Đái tháo đường Thế giới, năm 2024 có khoảng 589 triệu người mắc bệnh trên toàn cầu, và 20–40% có thể phát triển biến chứng thận. Tăng huyết áp cũng là yếu tố khiến bệnh thận mạn có nguy cơ bị bỏ sót. Vì thế, tầm soát cần giúp phát hiện nguy cơ trước khi biến chứng tiến xa, chứ không chỉ xác nhận bệnh khi cơ thể đã phát tín hiệu.
Đây cũng là điểm khiến chương trình có ý nghĩa vượt ra ngoài một buổi khám: nó nhắc người bệnh rằng sức khỏe thận cần được theo dõi như một phần của điều trị đái tháo đường, không phải vấn đề phụ.
Theo dõi cả tim lẫn thận mới là quản lý đái tháo đường đầy đủ
Điều trị đái tháo đường không thể dừng ở con số đường huyết. Bệnh tim mạch, suy tim và bệnh thận mạn là những nguy cơ cần được đánh giá cùng nhau; duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát đường huyết và tầm soát sớm đều góp phần hạn chế biến chứng. Tầm soát tim mạch vì vậy không phải phần thêm vào quy trình chăm sóc, mà là cách nhìn toàn diện hơn về sức khỏe người bệnh.
Tại chương trình, bác sĩ kiểm tra và tư vấn về các yếu tố nguy cơ liên quan đến tim mạch, thận và chuyển hóa; người dân cũng được chia sẻ kiến thức để nhận diện nguy cơ và chủ động phòng ngừa. Tuy vậy, một lần kiểm tra miễn phí không thể thay thế việc theo dõi lâu dài. Giá trị thực sự chỉ hình thành khi kết quả tầm soát được nối tiếp bằng tư vấn, quản lý sức khỏe liên tục và can thiệp phù hợp.
Ngành y tế TP.HCM nhìn nhận còn khoảng trống trong phát hiện sớm, điều trị và quản lý lâu dài người bệnh tại cộng đồng, đồng thời định hướng chuyển từ khám chữa bệnh đơn thuần sang phát hiện nguy cơ và can thiệp sớm. Đây là thay đổi đúng hướng: quản lý tốt không chỉ xử lý bệnh đã biểu hiện, mà còn theo sát nguy cơ tim thận trước khi chúng gây tổn hại khó đảo ngược.
Giá trị của chương trình phụ thuộc vào chặng đường sau buổi khám
Gần 1.200 người dân tiếp cận hoạt động chăm sóc sức khỏe tại địa phương là một bước mở rộng đáng kể, nhưng không nên xem con số tham gia là đích đến. Thách thức lớn hơn là bảo đảm người có nguy cơ được hướng dẫn theo dõi tiếp, hiểu kết quả kiểm tra và biết khi nào cần trao đổi với nhân viên y tế. Nếu thiếu phần nối tiếp này, tầm soát dễ trở thành một sự kiện nhất thời thay vì điểm khởi đầu cho quản lý bệnh.
Các đơn vị triển khai cho biết sẽ tiếp tục phối hợp, nhân rộng chương trình tại nhiều địa phương, hướng tới phát hiện sớm và quản lý chủ động bệnh thận mạn ở người đái tháo đường. Định hướng ấy đáng ủng hộ, nhất là khi phát hiện sớm còn hạn chế. Song hiệu quả lâu dài sẽ phụ thuộc vào khả năng đưa kiểm tra định kỳ thành thói quen và kết nối kết quả với chăm sóc liên tục.
Thông điệp cốt lõi rất rõ: người đái tháo đường nên nhìn sức khỏe tim và thận như những phần gắn bó của cùng một hành trình điều trị. Tầm soát miễn phí giúp mở cánh cửa tiếp cận; theo dõi đều đặn và can thiệp kịp thời mới giúp giảm nguy cơ biến chứng.
