Một tuyến cao tốc 58 km, 12 năm thi công và bước ngoặt cho hạ tầng TP.HCM
Cao tốc Bến Lức Long Thành là tuyến đường cao tốc dài khoảng 58 km, đi qua Tây Ninh, TP.HCM và Đồng Nai, được khởi công từ năm 2014 với mục tiêu tạo một hành lang giao thông mới kết nối miền Tây với Đông Nam Bộ và sân bay Long Thành, giảm áp lực lên mạng lưới đường xuyên tâm TP.HCM và hình thành trục vận tải hiện đại cho toàn vùng kinh tế phía Nam. Sau hơn một thập niên triển khai, dự án đang ở chặng nước rút, hướng tới thông xe toàn tuyến trong tháng 9 sau khi hoàn thiện các hạng mục cuối cùng như cầu Phước Khánh và nút giao Quốc lộ 51. Điều đáng nói không chỉ là thời gian 12 năm thi công với nhiều lần gián đoạn, mà là cách dự án này có thể tái định nghĩa khái niệm hạ tầng TP.HCM 2026: từ đô thị bị ám ảnh bởi kẹt xe sang vai trò trung chuyển trên mạng lưới cao tốc liên vùng. Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam cho biết, dự án đạt 99% giá trị hợp đồng và đã hoàn thành gần 55 km trên tổng chiều dài 57,8 km. Đây không còn là chuyện hoàn thành thêm một tuyến đường, mà là sự xuất hiện của một cấu trúc kết nối mới buộc chính quyền thành phố và các tỉnh lân cận phải suy nghĩ lại về quy hoạch đô thị, logistics và không gian phát triển ven cao tốc.
Hành lang mới nối miền Tây, Đông Nam Bộ và kết nối sân bay Long Thành
Điểm giá trị nhất của cao tốc Bến Lức Long Thành nằm ở vai trò tạo hành lang giao thông hoàn toàn mới, tránh khu vực trung tâm TP.HCM vốn quá tải. Khi thông xe toàn tuyến, phương tiện từ miền Tây có thể đi thẳng qua Bến Lức, vượt sông Soài Rạp bằng cầu Bình Khánh, băng rừng ngập mặn, rồi qua cầu Phước Khánh đến Đồng Nai, kết nối trực tiếp với Quốc lộ 51 và cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, mở hướng kết nối sân bay Long Thành mà không cần len lỏi qua các trục Nguyễn Văn Linh, quốc lộ 1 hay Mai Chí Thọ vốn thường xuyên ùn tắc. Các nút giao Mỹ Yên, Quốc lộ 50, Nguyễn Văn Tạo, Phước An và Quốc lộ 51 biến tuyến cao tốc này thành xương sống liên kết cảng biển, khu công nghiệp, cụm cảng sông và sân bay. Theo mô tả từ chủ đầu tư, tuyến đường được thiết kế với 4 làn xe chạy, 2 làn dừng khẩn cấp, cho phép tốc độ tối đa 100 km/h và hiện đã cho xe lưu thông gần 30 km trên một số đoạn. Điểm cuối kết nối với cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và Quốc lộ 51 sẽ biến Long Thành thành cửa ngõ thực sự của cả vùng, chứ không chỉ là một sân bay lớn nằm tách biệt khỏi mạng lưới giao thông hiện hữu. Nếu nhìn ở góc độ chiến lược, cao tốc này là mảnh ghép bắt buộc để những dự án như sân bay Long Thành hay các tuyến cao tốc Bắc - Nam qua khu vực TP.HCM phát huy đúng vai trò.
Giải phóng mặt bằng giao thông: 9m2 đất cuối cùng và bài học cho các dự án lớn
Câu chuyện giải phóng mặt bằng giao thông tại nút giao Quốc lộ 51 cho thấy vì sao các dự án hạ tầng ở Việt Nam thường kéo dài vượt kế hoạch, và cũng cho thấy điều gì cần thay đổi. Hạng mục nút giao này dài khoảng 280 m, phải thu hồi 2,79 ha đất liên quan tới 111 trường hợp, với tổng mức bồi thường đã phê duyệt là 72 tỷ đồng; toàn bộ 111 hộ đã bàn giao mặt bằng, nhưng dự án bị treo chỉ vì 9 m2 đất còn lại của một hộ dân. Chỉ sau khi chính quyền xã Phước Thái và các cơ quan chức năng kiên trì tuyên truyền, giải thích, hộ dân này mới chịu bàn giao phần diện tích còn lại, tháo gỡ nút thắt cuối cùng. Sự cố này cho thấy cách tiếp cận giải phóng mặt bằng vẫn nặng về xử lý từng trường hợp riêng lẻ và thiếu những cơ chế đồng thuận sớm. Một diện tích rất nhỏ có thể trì hoãn nút giao quan trọng quyết định khả năng đấu nối giữa cao tốc Bến Lức Long Thành và cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, kéo theo chậm trễ cho cả mạng lưới liên vùng. Nếu coi nút giao là "điểm kích hoạt" cho năng lực kết nối sân bay Long Thành, thì bài học là các dự án tương lai phải chuẩn hóa quy trình đền bù, đối thoại cộng đồng ngay từ đầu, thay vì chạy nước rút để "gỡ từng hộ" khi công trình đã gần hoàn thành.
Tác động lên giao thông, kinh tế vùng và diện mạo hạ tầng TP.HCM 2026
Khi đi vào khai thác hoàn chỉnh, cao tốc Bến Lức Long Thành được kỳ vọng giảm áp lực giao thông đáng kể cho các tuyến xuyên qua trung tâm TP.HCM, rút ngắn thời gian di chuyển giữa miền Tây, TP.HCM, Đồng Nai và sân bay Long Thành. Đây là dự án cao tốc được mô tả là lớn nhất khu vực phía Nam, góp phần liên kết hai vùng Đông và Tây Nam Bộ, từ đó giảm ùn tắc cho mạng lưới đường hiện hữu. Về kinh tế, tuyến đường mở ra trục vận tải mới cho nông sản miền Tây, hàng hóa từ cụm cảng Phước An, các khu công nghiệp ven Quốc lộ 50, Nguyễn Văn Tạo và Quốc lộ 51, giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn vận chuyển, giảm chi phí thời gian và tạo điều kiện hình thành các đô thị – khu công nghiệp mới dọc tuyến. Hình ảnh những dải bê tông xuyên qua rừng ngập mặn, cánh đồng lúa, rừng cao su cho thấy sự dịch chuyển không gian phát triển từ cấu trúc đô thị tập trung quanh lõi TP.HCM sang mô hình đa cực, gắn với các nút giao và cầu lớn như Bình Khánh, Phước Khánh. Nếu các địa phương biết tận dụng, cao tốc này không chỉ là con đường "cho xe chạy nhanh hơn", mà là công cụ phân bổ lại dòng người, dòng vốn và dòng hàng hóa trong toàn vùng, giúp TP.HCM thoát khỏi tình trạng quá tải hạ tầng mà không phải trả giá bằng việc kìm hãm tăng trưởng.
Kết luận: Cao tốc đã gần hoàn thiện, tư duy phát triển vùng không thể chậm hơn
Việc cao tốc Bến Lức Long Thành đạt 99% giá trị hợp đồng và hướng tới thông xe toàn tuyến trong tháng 9 là tin tốt, nhưng cũng là lời nhắc nhở rằng hạ tầng không thể tiếp tục xây theo tư duy cũ: hoàn thành từng tuyến, rồi mới nghĩ cách kết nối và khai thác. Sau 12 năm thi công, với nhiều lần tạm dừng vì chính sách đầu tư và nguồn vốn, dự án đã chứng minh rằng chậm trễ trong hạ tầng là chậm trễ cho cả nền kinh tế và cho người dân đang xếp hàng trên những tuyến đường kẹt xe. Hình dung một hành lang mới nối miền Tây – TP.HCM – Đồng Nai – sân bay Long Thành, nơi xe tải không phải chen vào nội đô, hành khách đi sân bay Long Thành có nhiều tuyến lựa chọn, và các khu kinh tế ven cao tốc được quy hoạch bài bản. Cơ hội đó đang đến gần cùng cao tốc Bến Lức Long Thành, nhưng để biến nó thành lợi ích thực tế, chính quyền các tỉnh, đặc biệt là TP.HCM, phải điều chỉnh quy hoạch giao thông, đô thị và công nghiệp theo trục mới, thay vì tiếp tục dồn mọi thứ về lõi thành phố. Cao tốc sẽ thông xe trong vài tháng tới; câu hỏi còn lại là vùng kinh tế phía Nam có kịp "thông tư duy" để đi cùng tốc độ của con đường mới hay không.
