Cao tốc Bến Lức - Long Thành: bước ngoặt hạ tầng giao thông vùng
Cao tốc Bến Lức Long Thành là tuyến đường bộ cao tốc dài gần 58km, quy mô 4 làn xe cơ giới và 2 làn dừng khẩn cấp, kết nối khu vực phía Tây với phía Đông Nam TP.HCM, góp phần giảm tải cho hệ thống giao thông hiện hữu và rút ngắn hành trình giữa các tỉnh miền Tây, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu và khu vực sân bay Long Thành. Đây là dự án được kỳ vọng sẽ tạo ra một trục giao thông hoàn toàn mới cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Điểm đáng nói không phải chỉ là việc thông xe tháng 9, mà là ý nghĩa của nó đối với cấu trúc phát triển vùng. Khi phần lớn khối lượng xây lắp đã đạt 99% giá trị hợp đồng và gần 55km trên tổng gần 58km tuyến đã hoàn thành, câu chuyện không còn dừng ở tiến độ thi công, mà chuyển hẳn sang những thay đổi về dòng chảy logistics, không gian đô thị và sự phân bố lại hoạt động kinh tế quanh TP.HCM. Chính ở góc độ đó, cao tốc này đóng vai trò như một đường biên mới của vùng đô thị mở rộng, thay vì chỉ là thêm một con đường.
Tiến độ và những "nút thắt" cuối cùng trước khi thông xe tháng 9
Theo báo cáo gửi Bộ Xây dựng, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) khẳng định "sản lượng thi công đạt khoảng 99% giá trị hợp đồng" tính đến tuần đầu tháng 8. Phần khối lượng còn lại chủ yếu nằm ở gói thầu thi công cầu Phước Khánh và nút giao với quốc lộ 51, dự kiến hoàn thành trong tháng 8 để kịp thông xe toàn tuyến vào tháng 9.
Nhìn thẳng vào tiến độ, có thể thấy dự án đã đi qua giai đoạn khó nhất. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng chậm và nguồn vật liệu như đất đắp, đá cấp phối, đá cho bê tông nhựa, bê tông xi măng khan hiếm đã từng là "nút thắt" khiến cao tốc Bến Lức Long Thành nhiều lần chậm chân. Tuy nhiên, với gần 30km đã đưa vào khai thác tạm và khoảng 25km đã hoàn thành nhưng chưa khai thác do thiếu kết nối giao thông phù hợp, việc VEC và các nhà thầu đang khẩn trương triển khai các hạng mục cuối cùng là tín hiệu cho thấy giai đoạn "chờ đợi" sắp kết thúc. Từ góc độ người sử dụng, chậm thêm vài tháng là cái giá phải trả cho một tuyến cao tốc hoàn thiện, an toàn và có đầy đủ nút giao.
Tái cấu trúc kết nối giao thông TP.HCM và các cực tăng trưởng mới
Cao tốc Bến Lức Long Thành sẽ sửa lại bản đồ kết nối giao thông TP.HCM theo nghĩa rất cụ thể: dòng xe từ miền Tây không còn phải len lỏi qua nội đô TP.HCM để đi Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu hay khu vực sân bay Long Thành nữa. Tuyến cao tốc có vai trò kết nối khu vực phía Tây với phía Đông Nam TP.HCM, đồng thời tạo liên kết giữa các tuyến giao thông quan trọng trong vùng như cao tốc TP.HCM – Trung Lương, quốc lộ 51, các tuyến vành đai.
Khi hoàn thành, tuyến sẽ góp phần giảm áp lực cho các tuyến đường hiện hữu qua TP.HCM và khu vực lân cận, rút ngắn hành trình giữa các tỉnh miền Tây với Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu và khu vực sân bay Long Thành. Điều này không chỉ là chuyện bớt kẹt xe; nó mở ra khả năng hình thành các "cực tăng trưởng" mới nằm ngoài trung tâm TP.HCM, nơi doanh nghiệp logistics, công nghiệp phụ trợ, kho bãi có thể dịch chuyển để hưởng lợi từ trục cao tốc mới. Về lâu dài, nếu địa phương biết tận dụng, cao tốc sẽ là nền tảng để tổ chức lại không gian đô thị – công nghiệp theo hướng đa cực, giảm lệ thuộc vào lõi trung tâm.
Tác động lên chuỗi logistics vùng và áp lực lên quy hoạch đô thị
Trên gần 30km đã đưa vào khai thác tạm, gồm đoạn từ nút giao cao tốc TP.HCM – Trung Lương đến nút giao Nguyễn Văn Tạo và đoạn từ nút giao Phước An đến quốc lộ 51 với toàn bộ 7/7 nút giao, tác động lên luồng vận tải đã có thể quan sát được: hàng hóa từ miền Tây tiếp cận khu vực cảng, khu công nghiệp phía Đông nhanh hơn và ổn định hơn. Khi toàn tuyến gần 58km đi qua Tây Ninh, TP.HCM, Đồng Nai khép kín, chuỗi logistics vùng sẽ có một "xương sống" mới, giúp doanh nghiệp giảm rủi ro thời gian và tăng khả năng dự báo.
Tuy nhiên, mỗi tuyến cao tốc mở ra luôn mang theo áp lực lên quy hoạch đô thị và sử dụng đất. Việc tuyến được đầu tư vận tốc thiết kế 100km/h với 4 làn xe cơ giới và 2 làn dừng khẩn cấp khiến khả năng hình thành các điểm dừng, cụm dịch vụ, kho vận hai bên tuyến là gần như chắc chắn. Nếu không kiểm soát tốt, hiện tượng phát triển tự phát bám theo cao tốc có thể làm méo mó mục tiêu ban đầu là tạo luồng giao thông thông suốt. Do đó, cùng với thông xe tháng 9, các địa phương đi qua tuyến sẽ phải chứng minh năng lực quản trị phát triển không gian theo hướng có kỷ luật, thay vì chỉ chạy theo dòng xe.
