Canh tác lúa bền vững: Trọng tâm mới của nông nghiệp xanh Bắc Ninh
Canh tác lúa bền vững là phương thức sản xuất lúa sử dụng tiết kiệm nước, phân bón, quản lý rơm rạ hợp lý nhằm giảm phát thải nông nghiệp, bảo vệ đất và nước, hạ chi phí đầu vào nhưng vẫn duy trì hoặc nâng cao năng suất, qua đó tăng thu nhập ổn định cho nông hộ nhỏ. Sáng 20/8, Hội Nông dân tỉnh Bắc Ninh tổ chức hội nghị khởi động Dự án “Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050” và ký Chương trình phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường giai đoạn 2026-2030. Đây không chỉ là một sự kiện khởi động dự án, mà là tuyên bố chính trị rõ ràng: nông nghiệp Bắc Ninh bước vào quỹ đạo nông nghiệp xanh, sinh thái, tuần hoàn, gắn với chuỗi giá trị và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Từ 600 ha thí điểm đến 13.100 ha: Quy mô mở rộng nói lên điều gì?
Điểm ấn tượng nhất của nông nghiệp xanh Bắc Ninh là cách tỉnh coi ruộng lúa như “phòng thí nghiệm ngoài trời” cho canh tác lúa bền vững. Toàn tỉnh đã xây dựng 36 mô hình tại 18 xã, quy mô hơn 600 ha làm giai đoạn đầu để nông dân nhìn thấy hiệu quả ngay trên đồng ruộng của mình. Từ nền tảng này, Bắc Ninh nhân rộng trên 6.100 ha áp dụng đồng bộ ba kỹ thuật – tưới ướt khô xen kẽ, sử dụng phân bón hợp lý, quản lý rơm rạ đúng cách – và gần 7.000 ha áp dụng ít nhất một kỹ thuật. Nói cách khác, tổng quy mô áp dụng đã vượt 13.100 ha, một con số đủ lớn để tạo ra thay đổi cấu trúc trong sản xuất lúa của tỉnh. Trên nền diện tích đất lúa khoảng 151.220 ha, năng suất ước đạt 64 tạ/ha, việc chuyển dịch này báo hiệu một cuộc “cách mạng âm thầm” nhưng sâu rộng trên cánh đồng.
Ba kỹ thuật trọng tâm: Giảm phát thải nông nghiệp bằng những thay đổi rất cụ thể
Điểm khác biệt của dự án Bắc Ninh là không nói chung chung về nông nghiệp xanh, mà đi thẳng vào ba kỹ thuật canh tác lúa bền vững có thể đo đếm được. Dự án tập trung hướng dẫn nông dân áp dụng đồng bộ tưới ướt - khô xen kẽ, sử dụng phân bón hợp lý và quản lý, xử lý rơm rạ đúng cách. Với tưới ướt - khô xen kẽ, mục tiêu là giảm thời gian ruộng bị ngập, từ đó giảm phát thải khí mê-tan – một trong những nguồn phát thải chính từ canh tác lúa nước. Cùng lúc, giảm lượng phân đạm hóa học và xử lý rơm rạ bằng chế phẩm vi sinh thay vì đốt không chỉ giảm phát thải nông nghiệp mà còn giữ hữu cơ cho đất, cải thiện độ màu mỡ. "Việc giảm lượng phân bón, sử dụng nước tưới hợp lý, áp dụng kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ và quản lý rơm rạ phù hợp đã góp phần giảm phát thải, tiết giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất".
Nông dân là trung tâm: 50.000 hộ, 70.000 người và mục tiêu phát triển nông thôn
Nếu không nhìn nông dân là chủ thể, mọi khẩu hiệu nông nghiệp xanh sẽ dừng ở văn bản. Bắc Ninh chọn cách làm khác: đưa nông dân lên vị trí trung tâm của chuyển đổi. Dự án giai đoạn 2026-2027 phấn đấu hỗ trợ 50.000 hộ nông dân chuyển đổi sang canh tác lúa thân thiện môi trường trên diện tích 12.600 ha, cắt giảm khoảng 100.000 tấn phát thải khí nhà kính từ canh tác lúa. Toàn tỉnh đã thu hút trên 70.000 nông dân tham gia các mô hình và diện tích áp dụng kỹ thuật. Đây không chỉ là con số về đào tạo, mà là vốn xã hội để tái cấu trúc phát triển nông thôn. Sản xuất lúa vẫn giữ vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực và ổn định sinh kế nông thôn, nên việc gắn giảm phát thải với nâng cao hiệu quả kinh tế và thu nhập cho người trồng lúa là lựa chọn chính trị rõ ràng, chứ không phải thử nghiệm nhất thời.
Từ cam kết phát thải ròng bằng 0 đến tương lai nông thôn Bắc Ninh
Điều quan trọng là đặt câu chuyện Bắc Ninh trong bức tranh lớn hơn. Việt Nam đã cam kết đưa phát thải ròng về mức 0 vào năm 2050, và Thủ tướng đã ban hành Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan đến năm 2030. Bắc Ninh đang biến những cam kết quốc gia đó thành thực hành hàng ngày trên đồng ruộng: dự án giai đoạn 2026-2027 được triển khai để chuyển hóa nhận thức thành hành động cụ thể, từng bước hình thành phương thức sản xuất mới trong nông dân. Chuỗi giải pháp từ tuyên truyền, đào tạo, mô hình trình diễn đến phát triển kinh tế tập thể, liên kết doanh nghiệp bao tiêu 35.000 tấn gạo thân thiện môi trường và ký ít nhất 6 hợp đồng liên kết sản xuất, tiêu thụ cho thấy đây là chiến lược nông nghiệp sinh thái gắn với phát triển nông thôn dài hạn, không phải một dự án đơn lẻ. Kết luận hợp lý là: nếu Bắc Ninh giữ vững tốc độ này, canh tác lúa bền vững sẽ trở thành “chuẩn mới” của nông nghiệp xanh địa phương, và ruộng lúa sẽ tiếp tục là trụ cột vừa cho an ninh lương thực, vừa cho tăng trưởng xanh.
