Canh tác lúa bền vững: lựa chọn bắt buộc với Bắc Ninh
Canh tác lúa bền vững là phương thức sản xuất lúa dựa trên tiết kiệm nước, sử dụng phân bón hợp lý, quản lý rơm rạ khoa học, giảm hóa chất và khí thải, đồng thời nâng cao thu nhập cho nông dân và bảo vệ hệ sinh thái nông nghiệp trong dài hạn.
Điểm đáng chú ý là Bắc Ninh không đi theo lối mòn tăng năng suất bằng mọi giá, mà chọn nông nghiệp thân thiện môi trường như trụ cột phát triển nông nghiệp của tỉnh. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan và suy thoái đất, nước, ngành nông nghiệp được yêu cầu đổi mới phương thức sản xuất. Tỉnh vẫn là vùng lúa quan trọng với khoảng 151.220 ha lúa, năng suất ước đạt 64 tạ/ha. Nếu tiếp tục sản xuất theo kiểu “đốt rơm rạ – bón đạm ồ ạt – ngập nước kéo dài”, Bắc Ninh sẽ tự khóa chặt tương lai nông nghiệp của mình. Việc chuyển sang canh tác lúa bền vững vì thế không phải khẩu hiệu, mà là điều kiện sống còn.
Dự án quy mô lớn: 36 mô hình, 13.100+ ha và hơn 70.000 nông dân
Ngày 20/8, Hội Nông dân tỉnh Bắc Ninh tổ chức hội nghị khởi động Dự án “Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050”. Cùng lúc, tỉnh ký Chương trình phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường về nông nghiệp, nông dân, nông thôn giai đoạn 2026-2030. Đây không phải một dự án nhỏ lẻ, mà là cú hích thể chế để Bắc Ninh nông nghiệp bước hẳn sang quỹ đạo xanh.
Toàn tỉnh đang xây dựng 36 mô hình canh tác lúa bền vững tại 18 xã, với quy mô hơn 600 ha. Từ nền tảng đó, Bắc Ninh nhân rộng trên 6.100 ha áp dụng đồng bộ 3 kỹ thuật xanh và gần 7.000 ha áp dụng ít nhất một kỹ thuật canh tác thân thiện môi trường, thu hút trên 70.000 nông dân tham gia. Một câu nói đáng nhớ là: “Dự án giai đoạn 2026-2027 phấn đấu hỗ trợ 50.000 hộ nông dân chuyển đổi trên diện tích 12.600 ha, cắt giảm khoảng 100.000 tấn phát thải khí nhà kính từ canh tác lúa”. Con số này cho thấy đây là chương trình biến cam kết giảm phát thải khí nhà kính thành hành động cụ thể trên đồng ruộng.
Ba kỹ thuật xanh: từ ruộng nước đến chuỗi giá trị gạo sạch
Trọng tâm kỹ thuật của dự án là áp dụng đồng bộ 3 giải pháp: tưới ướt – khô xen kẽ, sử dụng phân bón hợp lý và quản lý, xử lý rơm rạ đúng cách. Đây chính là “bộ ba” biến ruộng lúa thành hệ thống canh tác lúa bền vững, giảm phát thải khí nhà kính mà vẫn đảm bảo năng suất. Tưới ướt – khô xen kẽ giúp hạn chế phát thải khí mê-tan từ ruộng ngập nước, sử dụng phân bón hợp lý giảm phụ thuộc đạm hóa học, còn xử lý rơm rạ bằng chế phẩm vi sinh thay cho đốt ngoài đồng vừa giảm ô nhiễm, vừa cải tạo đất.
Trước đó, Bắc Ninh đã áp dụng các phương pháp như SRI và canh tác lúa thân thiện môi trường trên gần 22.000 ha; giảm phân bón, tưới nước hợp lý và quản lý rơm rạ đã góp phần giảm phát thải, tiết giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Trong giai đoạn mới, dự án không dừng ở tập huấn kỹ thuật mà còn xây dựng mô hình trình diễn, tổ chức tham quan, phát triển kinh tế tập thể, kết nối doanh nghiệp tiêu thụ 35.000 tấn gạo thân thiện môi trường được bao tiêu. Nếu làm đến nơi đến chốn, chuỗi giá trị gạo sạch gắn với nông nghiệp thân thiện môi trường sẽ là lợi thế cạnh tranh mới của Bắc Ninh nông nghiệp.
Giảm phát thải để phát triển bền vững: Bắc Ninh có nhân rộng được?
Việt Nam đã cam kết đưa phát thải ròng về mức 0 vào năm 2050 và ban hành Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan đến năm 2030. Với một tỉnh có sản xuất lúa giữ vai trò quan trọng như Bắc Ninh, việc chuyển sang nông nghiệp thân thiện môi trường là cách thể hiện trách nhiệm với cam kết quốc gia, đồng thời bảo vệ nền tảng sinh kế của hàng chục nghìn hộ nông dân. Lãnh đạo Hội Nông dân tỉnh nhấn mạnh, phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, sinh thái, tuần hoàn, gắn với chuỗi giá trị và ứng dụng khoa học công nghệ là xu thế tất yếu, phù hợp mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và phát thải ròng bằng 0.
Câu hỏi lớn là: Bắc Ninh có đủ quyết tâm biến thí điểm thành chuẩn mới? Giai đoạn 2026-2030, chương trình đặt mục tiêu mở rộng diện tích áp dụng kỹ thuật canh tác thân thiện môi trường tại các vùng sản xuất tập trung, đạt tối thiểu 3.000 ha. Song nếu muốn canh tác lúa bền vững trở thành “mặc định” chứ không chỉ là dự án, tỉnh phải duy trì đào tạo nông dân, hỗ trợ phân bón vi sinh, giống, chế phẩm xử lý rơm rạ và đảm bảo đầu ra ổn định. Khi đó, Bắc Ninh sẽ chứng minh một điều rất đơn giản: giảm phát thải khí nhà kính không đối lập với tăng thu nhập nông dân, mà là con đường duy nhất để nông nghiệp phát triển bền vững.
