Từ “đồng phục bàn ghế” đến yêu cầu phải thay đổi
Vấn đề bàn ghế học sinh cao là câu chuyện các trường phổ thông đang phải đối mặt khi chiều cao trung bình của học sinh tăng nhanh, khiến nhiều em – đặc biệt là nhóm trên 1,75m – phải ngồi học trên những bộ bàn ghế thiết kế cho thế hệ trước, không phù hợp với thể trạng hiện tại, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng lâu dài tới tư thế, thị lực và sức khỏe toàn diện. Năm 2024, báo cáo từ 35/63 sở giáo dục cho thấy gần 125.000 học sinh cao trên 1,75m nhưng chưa có tiêu chuẩn bàn ghế riêng cho nhóm này. Con số đó đủ lớn để biến chuyện “ngồi học cao khổ” thành một vấn đề chính sách chứ không còn là vài trường hợp cá biệt. Khi Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành công văn hướng dẫn thực hiện tiêu chuẩn bàn ghế học sinh trong cơ sở giáo dục phổ thông theo Thông tư liên tịch 26/2011, thông điệp rõ ràng là: thời của “đồng phục bàn ghế” cho mọi học sinh đã hết.
Tiêu chuẩn nội thất trường học: khoảng trống dành cho học sinh cao
Thông tư liên tịch 26 ban hành năm 2011 chia bàn ghế học sinh thành sáu cỡ theo chiều cao từ 1,00m đến 1,75m. Nhóm cao nhất (1,60–1,75m) sử dụng bàn cao 69 cm, ghế cao 41 cm. Quy chuẩn này từng hợp lý trong bối cảnh thể trạng học sinh cách đây hơn một thập kỷ. Nhưng hiện nay, nhiều em THPT đã vượt mốc 1,80m trong khi tiêu chuẩn nội thất trường học chỉ dừng lại ở nhóm 1,75m. Điều nghịch lý là: học sinh cao đột biến buộc phải gò mình vào bộ bàn ghế vốn thiết kế cho người thấp hơn, và không ít bộ đã dùng tới 20 năm chưa được sửa chữa, thay thế. Ở cấp tiểu học, nhiều trường như Kim Liên vẫn thấy kích thước bàn ghế theo Thông tư 26 phù hợp với học sinh bán trú còn chưa phát triển chiều cao vượt trội. Nhưng với cấp THPT, tiêu chuẩn hiện hành đã lộ rõ khoảng trống. Đây không còn là chuyện thẩm mỹ nội thất, mà là khiên cưỡng về mặt công thái học.
Hướng dẫn Bộ Giáo dục: từ đo chiều cao đến bố trí linh hoạt
Điểm đáng ghi nhận là Bộ Giáo dục và Đào tạo không chờ đợi một bản thông tư sửa đổi hoàn hảo mới hành động. Bộ đã ban hành công văn yêu cầu các địa phương rà soát, đánh giá chiều cao học sinh để lựa chọn, mua sắm, sửa chữa và bố trí bàn ghế. Các trường được hướng dẫn quy trình sáu bước: phân loại bàn ghế hiện có; đánh mã số theo Thông tư 26; đo chiều cao học sinh đầu mỗi năm; bố trí bàn ghế theo chiều cao và điều kiện phòng học; xác định số bàn ghế cần sửa chữa, mua mới; rồi tổ chức sửa chữa, mua sắm. Với nhóm từ 1m đến 1,75m, việc bố trí vẫn bám mã số trong Thông tư 26. Nhưng với học sinh cao trên 1,75m – gần 125.000 em trên cả nước – Sở Giáo dục phải phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Y tế và các đơn vị liên quan để xác định kích thước bàn ghế phù hợp, có thể tham khảo cỡ số VI cùng các tiêu chuẩn Việt Nam như TCVN 3981:1985, TCVN 4602:2012, TCVN 7437:2018. Nói cách khác, Bộ đã chuyển từ tư duy một kích thước cho tất cả sang tư duy thiết kế theo nhóm thể trạng.
Trường học xoay xở: đo đạc, trộn loại bàn, và mơ ước bàn ghế điều chỉnh
Ở thực tế lớp học, các nhà trường đang phải xoay xở nhiều cách để tránh cảnh học sinh cao phải cúi gập người, học sinh thấp lại với tới mặt bàn. Một lớp học có thể có học sinh chênh lệch đáng kể về chiều cao; nếu tất cả sử dụng cùng một loại bàn, những em cao có nguy cơ phải cúi người, trong khi bàn quá cao lại không phù hợp với học sinh thấp hơn. Trường THPT Việt Đức là ví dụ: khi chưa được đầu tư đồng bộ, trường dùng nhiều loại bàn trong cùng một lớp, ưu tiên bố trí những bàn gỗ cũ cao hơn cho các em cao trên 1,75m. Khi có điều kiện thay mới, trường khảo sát chiều cao học sinh rồi làm việc với đơn vị cung cấp thiết bị để tính toán lại chiều cao bàn, ghế và khoảng cách giữa chúng trên cơ sở kỹ thuật chứ không tự ý nâng bàn theo cảm tính. Ở cấp tiểu học, việc sử dụng bàn ghế rời giúp giáo viên điều chỉnh khoảng cách bàn–ghế theo thể trạng từng em, dù đi kèm thách thức về tiếng ồn và yêu cầu học sinh giữ trật tự. Hướng đi chung đang hình thành: đo chiều cao, phân nhóm, và bố trí bàn ghế học sinh cao một cách linh hoạt trong giới hạn ngân sách.
Sức khỏe học sinh THPT và tương lai tiêu chuẩn bàn ghế
Điểm đáng lo nhất không phải là sự lạc hậu của một bộ nội quy mà là cái giá sức khỏe học sinh THPT phải trả nếu bàn ghế không thay đổi kịp. Khi học sinh cao trên 1,75m buộc phải ngồi bàn ghế thấp, các em phải cúi người trong thời gian dài, dễ ảnh hưởng tư thế và thị lực. Tư thế xấu hình thành từ tuổi học đường rất khó sửa, kéo theo nguy cơ đau cột sống, thoát vị, rối loạn thị giác sau này. Đại diện một đơn vị cung cấp thiết bị trường học thẳng thắn: dự kiến rà soát, sửa đổi quy định bàn ghế học sinh là cần thiết, bởi nhiều nơi đã phải tự điều chỉnh kích thước để theo kịp thực tế. Bộ Giáo dục và Đào tạo thừa nhận đang phối hợp các cơ quan liên quan để nghiên cứu làm cơ sở sửa đổi, bổ sung Thông tư 26, đồng thời đã ghi nhận kiến nghị bổ sung kích thước, tiêu chuẩn bàn ghế cho học sinh cao trên 175 cm. Tương lai hợp lý nhất là mô hình bàn ghế có thể nâng hạ, điều chỉnh theo từng học sinh – một lựa chọn có thể đắt hơn lúc đầu nhưng tiết kiệm sức khỏe và chi phí xã hội về lâu dài.
