Vấn đề không còn giấu được: khi cơ thể học sinh vượt qua tiêu chuẩn cũ
Bàn ghế học sinh phù hợp là hệ thống bàn và ghế trong lớp học được thiết kế theo nhiều cỡ chiều cao khác nhau, bám theo tiêu chuẩn kỹ thuật và dữ liệu chiều cao thực tế của học sinh, nhằm bảo vệ tư thế ngồi, thị lực và sức khỏe học sinh trong suốt thời gian học tập kéo dài mỗi ngày.
Gần 125.000 học sinh cao trên 1,75m tại 35 địa phương hiện nằm ngoài mọi cỡ bàn ghế trong Thông tư 26, vốn chỉ dừng lại ở nhóm 1,6–1,75m. Trong khi đó, nhiều trường vẫn dùng một loại bàn ghế cho tất cả học sinh, thậm chí là loại đã trang bị 20 năm chưa thay. Điều này đồng nghĩa: một nhóm không nhỏ học sinh buộc phải gò cơ thể vào bộ bàn ghế thiết kế cho người thấp hơn mình cả chục centimet. Bộ Giáo dục buộc phải thừa nhận việc thực hiện Thông tư 26 còn hạn chế và đang nghiên cứu sửa đổi, nhưng nếu đợi xong nghiên cứu mới làm thì lưng, cổ, mắt của học sinh sẽ là bên phải trả giá trước.
Hướng dẫn mới: đo chiều cao, chia bàn ghế theo nhóm, dừng kiểu “đồng phục”
Thay vì chờ tiêu chuẩn mới, Bộ Giáo dục đã ra hướng dẫn tạm thời, thực chất là yêu cầu các trường dừng ngay việc "đồng phục bàn ghế" cho mọi học sinh. Trọng tâm là đo chiều cao đầu năm, phân loại bàn ghế, rồi xếp chỗ dựa trên dữ liệu chứ không dựa vào cảm giác. Các trường phải rà soát, phân loại bàn ghế hiện có, đánh mã số theo Thông tư 26, đo chiều cao học sinh đầu mỗi năm học, bố trí bàn ghế theo chiều cao và điều kiện phòng học, xác định số bàn ghế cần sửa chữa, mua mới, rồi mới tổ chức sửa chữa, mua sắm. Với học sinh cao từ 1m đến 1,75m, việc bố trí vẫn bám mã số sẵn có của Thông tư 26; nhóm trên 1,75m thì Sở Giáo dục phải phối hợp Sở Khoa học & Công nghệ, Sở Y tế hướng dẫn kích thước phù hợp, có thể tham khảo thêm các tiêu chuẩn Việt Nam liên quan.
Đây là bước tiến quan trọng về tư duy: Bộ không khẳng định tiêu chuẩn cũ sai, nhưng buộc các trường phải dùng số liệu đo đạc để bảo vệ sức khỏe học sinh, thay vì phó mặc cho "kinh nghiệm" chủ quan.
Thực tế tại trường: xoay xở từ ghế rời, bàn cũ đến thiết kế linh hoạt
Ở bậc tiểu học, một bộ bàn ghế giờ không chỉ để học mà còn là nơi học sinh ngủ trưa, nên yêu cầu về kích thước, độ an toàn và khả năng điều chỉnh càng khắt khe hơn. Nhiều trường đã chuyển từ bàn liền ghế sang bàn ghế rời, cho phép điều chỉnh khoảng cách bàn–ghế theo thể trạng từng em. Với học sinh cao 1,60–1,75m, Thông tư 26 quy định dùng bàn cao 69cm, ghế cao 41cm; các trường đánh giá cỡ này vẫn tạm đáp ứng nhu cầu học và nghỉ trưa. Vấn đề là học sinh ngày nay đang cao lên nhanh hơn các con số được viết ra cách đây nhiều năm. Ở bậc trung học, không hiếm em cao gần 1,8m nhưng vẫn phải ngồi bộ bàn số lớn nhất dành cho nhóm dưới 1,75m. Đến lúc ấy, tư thế “gù lưng nhìn bảng” không còn là lựa chọn, mà là hệ quả.
Ở một số trường trung học, giải pháp tình thế là trộn nhiều loại bàn trong cùng lớp; học sinh cao được xếp ngồi những bộ bàn gỗ cũ vốn cao hơn loại bàn mới. Đây là cách xoay xở khôn ngoan trong điều kiện chưa thể đầu tư đồng bộ, nhưng cũng cho thấy hệ thống tiêu chuẩn chưa đi kịp thực tế lớp học.
Sức khỏe học sinh: cái giá vô hình của một chiếc bàn quá thấp
Câu chuyện bàn ghế học sinh tưởng là chuyện đồ dùng, nhưng gốc rễ là sức khỏe học sinh. Khi học sinh cao trên 1,8m phải ngồi bộ bàn thiết kế cho nhóm 1,60–1,75m, việc cúi người học suốt nhiều giờ mỗi ngày trở thành bình thường mới. Nếu sử dụng bàn quá thấp, các em phải cúi người khi ngồi học trong thời gian dài, dễ ảnh hưởng đến tư thế và thị lực. Ở chiều ngược lại, bàn quá cao với học sinh thấp hơn cũng gây căng cơ, mỏi vai, mỏi cổ. Đây là những nguy cơ tích lũy, không nhìn thấy ngay trong một kỳ học, nhưng để lại hậu quả suốt phần đời còn lại. Đáng nói hơn, nhiều nơi vẫn dùng bàn ghế từ 20 năm trước, trong khi thể trạng thế hệ học sinh đã thay đổi rõ rệt. Bỏ qua bàn ghế nghĩa là bỏ qua một trong những yếu tố cơ bản nhất của môi trường học đường lành mạnh.
Một bộ bàn ghế sai cỡ không khác gì một chiếc balô quá nặng: nhìn thì bình thường, nhưng âm thầm bào mòn cột sống của trẻ mỗi ngày. Khi Bộ Giáo dục đã yêu cầu đo chiều cao và bố trí lại bàn ghế, việc phớt lờ chỉ còn là lựa chọn của từng nhà trường.
Không thể chờ mãi Thông tư mới: cần coi bàn ghế là “thuốc bổ” hàng ngày
Bộ Giáo dục cho biết hiện chưa đủ căn cứ để kết luận kích thước bàn ghế trong Thông tư 26 đã lỗi thời, và đang phối hợp các cơ quan liên quan để nghiên cứu sửa đổi, bổ sung. Nhưng trong lúc chờ, các trường hoàn toàn không bị trói tay. Việc khảo sát chiều cao học sinh, phân nhóm thể trạng và đặt hàng nhà cung cấp điều chỉnh thông số kỹ thuật bàn ghế đã được nhiều trường triển khai. Một đơn vị cung cấp thiết bị cũng thừa nhận nhiều trường buộc phải tự điều chỉnh kích thước để đáp ứng sự chênh lệch chiều cao trong cùng lớp học.
Bàn ghế học sinh cần được nhìn như một phần của tiêu chuẩn phòng học và là “liều thuốc bổ” hằng ngày cho cột sống, mắt và sức khỏe học sinh, chứ không phải khoản đầu tư một lần rồi quên. Khi Bộ đã ra hướng dẫn, phụ huynh và giáo viên có cơ sở để đòi hỏi nhà trường đo chiều cao, bố trí bàn ghế phù hợp, thay vì chấp nhận cảnh con cao gần 1,8m vẫn ngồi chật chội ở bộ bàn dành cho người thấp hơn. Nếu chúng ta còn coi tiện lợi quản lý quan trọng hơn xương sống của trẻ, mọi bản sửa Thông tư trong tương lai cũng khó cứu nổi những chiếc lưng đã quen với việc cúi gập.
