Từ cải cách thị trường tài chính đến nhu cầu về trái phiếu hạ tầng
Trái phiếu hạ tầng là công cụ tài chính dài hạn được thiết kế riêng để huy động nguồn tiết kiệm trong nước cho các dự án hạ tầng quy mô lớn, có thời gian thu hồi vốn kéo dài, qua đó chuyển dòng vốn nhàn rỗi thành động lực xây dựng đường sá, cảng biển, sân bay, năng lượng và hạ tầng xanh trong nhiều thập kỷ. Trong Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính gắn với mục tiêu tăng trưởng cao đến năm 2045, Chính phủ xác định rõ yêu cầu xây dựng hệ thống tài chính có cấu trúc cân đối hơn, với thị trường vốn cung ứng mạnh mẽ vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Điều này phản ánh một lựa chọn chính sách: muốn duy trì quỹ đạo tăng trưởng GDP hai chữ số, Việt Nam phải dám chuyển từ mô hình dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng sang cải cách thị trường tài chính sâu hơn, nơi trái phiếu hạ tầng Việt Nam giữ vai trò trung tâm trong tài chính dài hạn hạ tầng và động viên vốn xây dựng.
Tại sao Việt Nam cần một công cụ trái phiếu hạ tầng riêng biệt?
Hiện Việt Nam đã có các loại trái phiếu như trái phiếu dự án, trái phiếu xây dựng, trái phiếu chính quyền địa phương và trái phiếu doanh nghiệp, nhưng vẫn chưa thiết lập một công cụ trái phiếu hạ tầng chuyên biệt. Việc thiếu mảnh ghép này không phải vấn đề kỹ thuật nhỏ, mà là hạn chế chiến lược: các công cụ hiện hữu phù hợp hơn với dự án nhỏ và vừa, kỳ hạn ngắn, trong khi hạ tầng quốc gia – từ đường sắt, cảng, logistics đến hạ tầng xanh – đòi hỏi thời gian đầu tư 10–30 năm hoặc dài hơn. Trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng rất nhanh, với tích lũy tài sản tăng 15,2% trong nửa đầu năm 2026 trong khi GDP tăng 8,18%, mà phần lớn vẫn được nuôi bằng tín dụng ngân hàng, việc không có trái phiếu hạ tầng khiến Việt Nam khó chuyển khối tiết kiệm dài hạn thành vốn cho các dự án xây dựng nền tảng. Nói thẳng, nếu không tạo ra đường ống vốn dài hạn riêng cho hạ tầng, mục tiêu tăng trưởng cao liên tục sẽ bị bó cứng bởi chu kỳ tín dụng ngắn.
Động viên tiết kiệm dài hạn cho hạ tầng, công nghệ và chuyển đổi xanh
Tăng trưởng cao cần nguồn vốn có kỳ hạn dài hơn, trong khi hệ thống ngân hàng không thể mãi một mình gánh toàn bộ nhu cầu vốn dài hạn cho hạ tầng, năng lượng, đổi mới công nghệ và nâng cấp năng lực sản xuất. Đó là sự lệch pha nguy hiểm giữa kỳ hạn huy động ngắn và thời gian đầu tư dài. Cải cách thị trường tài chính được định hình như bước chuyển từ mở rộng quy mô tín dụng sang nâng cao chất lượng phân bổ vốn chính là để giải bài toán này: kết nối các nguồn tiết kiệm dài hạn – bảo hiểm, quỹ hưu trí, quỹ đầu tư – với dự án có kỳ hạn tương ứng. Ở đây, trái phiếu hạ tầng Việt Nam không chỉ là một sản phẩm mới trên bảng niêm yết, mà là cầu nối giữa tài chính dài hạn hạ tầng và nhu cầu xây dựng, hiện đại hóa, chuyển đổi xanh. Nếu thiết kế kèm cơ chế xếp hạng tín nhiệm bắt buộc, bảo lãnh thanh toán hoặc chia sẻ dòng thu ở giai đoạn đầu, trái phiếu hạ tầng sẽ biến các khoản tiết kiệm kéo dài hàng chục năm thành vốn xây dựng có sức chịu đựng rủi ro dài hạn.
Cải cách thị trường tài chính: chuyển tiết kiệm thành hạ tầng và năng suất
Cải cách thị trường tài chính của Việt Nam nên được nhìn nhận như bước chuyển từ mở rộng quy mô tín dụng sang nâng cao chất lượng phân bổ vốn. Nếu làm được, thị trường vốn sẽ không chỉ là nơi giao dịch tài sản mà trở thành một phần của hạ tầng tăng trưởng: nơi dòng tiết kiệm trong xã hội được định giá đúng rủi ro và kỳ hạn, rồi chuyển thành vốn cho các sáng kiến xây dựng và hiện đại hóa lâu dài. Trái phiếu hạ tầng, cùng với trái phiếu xanh, quỹ ESG và các công cụ thu nhập cố định minh bạch, có thể trở thành cầu nối giữa nguồn tiết kiệm với ưu tiên phát triển dài hạn. Hệ thống ngân hàng vẫn là trụ cột, nhưng muốn tránh tình trạng mọi nhu cầu vốn doanh nghiệp đè lên bảng cân đối tổ chức tín dụng, Việt Nam phải chấp nhận một kiến trúc tài chính mới, nơi động viên vốn xây dựng thông qua thị trường trái phiếu được đặt ngang hàng với tín dụng. Về dài hạn, phát triển trái phiếu hạ tầng cần được tích hợp vào chiến lược thị trường vốn để giảm phụ thuộc vào cho vay ngân hàng và tạo nguồn tài chính dài hạn bền vững.
Trái phiếu hạ tầng như trụ cột cho tăng trưởng GDP cao và bền vững
Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP 10% trong năm 2026, đi cùng yêu cầu giữ ổn định kinh tế vĩ mô. Đó là tham vọng không thể đạt được lâu dài nếu nền kinh tế thiếu những trụ cột tài chính đủ sức chống đỡ chu kỳ biến động toàn cầu. Việc đưa phát triển trái phiếu hạ tầng vào chương trình cải cách thị trường tài chính thể hiện một định hướng chính sách rõ ràng: giảm phụ thuộc vào cho vay ngân hàng, xây dựng nguồn tài chính dài hạn cho các dự án hạ tầng, qua đó nâng nền năng suất và năng lực cạnh tranh. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, khi được hỗ trợ bằng khung pháp lý rõ ràng, cơ chế chia sẻ rủi ro, thị trường nội tệ phát triển và nhà đầu tư dài hạn tham gia chủ động, trái phiếu hạ tầng có thể huy động hàng chục tỷ USD cho xây dựng trong một thập kỷ. Nếu triển khai thành công, một thị trường trái phiếu hạ tầng chuyên biệt có thể trở thành một trong những trụ cột chính đỡ tham vọng tăng trưởng cao, chất lượng trong nhiều thập niên tới. Nói cách khác, muốn khóa mở tiềm năng GDP hai chữ số, Việt Nam phải khóa mở những đường ống vốn dài hạn, và trái phiếu hạ tầng chính là chiếc chìa khóa đầu tiên cần được rèn.
