TP.HCM cần một “cửa ngõ dòng tiền” cho hạ tầng quy mô lớn
Trái phiếu đô thị TP.HCM là một cơ chế huy động vốn hạ tầng trong đó chính quyền đô thị và các định chế tài chính trung gian phát hành công cụ nợ trên thị trường vốn, gắn với các dự án giao thông, hạ tầng đô thị và khu kinh tế biển, nhằm bổ sung cho ngân sách hạn chế và nguồn vốn truyền thống, tạo thêm “đường vốn” dài hạn để triển khai các chương trình đầu tư quy mô lớn. TP.HCM bước vào giai đoạn phải đầu tư đồng thời metro, đường vành đai, không gian cảng biển và các tuyến kết nối vùng, trong khi bài toán tài chính đã được đặt ra ngay từ khâu góp ý quy hoạch khu kinh tế biển. Nguồn vốn trong nước có giới hạn nhưng nhu cầu cho hệ sinh thái hạ tầng lại mang tính dài hạn và liên tục, buộc Thành phố phải tìm cách định hình một “cửa ngõ cho dòng tiền” song song với “cửa ngõ hàng hóa” nếu muốn đạt mục tiêu phát triển.
Từ ngân sách, ODA đến nhu cầu mở rộng phương thức huy động vốn
Kinh nghiệm quy hoạch khu kinh tế biển cho thấy, nếu tiếp tục cách làm lập quy hoạch rồi mới đi tìm vốn, TP.HCM sẽ bị chậm nhịp trong cạnh tranh huy động vốn hạ tầng. Nguồn ngân sách địa phương và các khoản hỗ trợ truyền thống không thể đáp ứng cho một hệ thống cảng biển, đô thị cảng và hạ tầng kết nối đi kèm, nơi nhu cầu vốn được đánh giá là “lên tới hàng chục tỷ USD” ở quy mô toàn hệ sinh thái. Vì vậy, câu hỏi đúng không còn đơn thuần là “cần bao nhiêu tiền”, mà là “nguồn tiền nào phù hợp, cấu trúc tài chính ra sao, nhà đầu tư nào có thể tham gia và tiêu chuẩn nào giúp dự án tiếp cận nguồn vốn đó”. Các nguồn như ODA, IFC hay vốn quốc tế chỉ vào được khi dự án đạt chuẩn; còn trái phiếu đô thị là cách để nội địa hóa một phần dòng vốn dài hạn, giảm phụ thuộc vào một kênh duy nhất.
Khu kinh tế biển: không gian rộng nhưng phải “bankable” và “investable”
Đề xuất khu kinh tế biển TP.HCM quy mô khoảng 177.000 ha đất liền cùng toàn bộ vùng lãnh hải là bước mở rộng không gian phát triển rất tham vọng. Nhưng mở rộng không gian mà không song hành với mô hình huy động vốn tương xứng thì khu kinh tế biển khó có thể “cất cánh”. Bài toán tài chính, tính khả thi tín dụng (bankable) và tính khả thi đầu tư (investable) đang được đặt ngay từ quá trình quy hoạch, thay vì coi đó là bước xử lý về sau. Một định hướng quy hoạch chỉ thực sự có giá trị khi chỉ ra được các cực tăng trưởng và những dự án đủ điều kiện huy động vốn. Nói cách khác, muốn hút vốn cho khu kinh tế biển, TP.HCM phải chứng minh rằng các dự án cảng, đô thị cảng, logistics và phục vụ hạ tầng kết nối đều có cấu trúc dòng tiền rõ ràng, tài sản đảm bảo thuyết phục, chủ thể triển khai có xếp hạng tín nhiệm và cơ chế giám sát minh bạch.
Vì sao cơ chế tài chính phải được “cài” ngay trong quy hoạch
Nhận định từ các chuyên gia cho thấy dòng vốn toàn cầu không thiếu, vấn đề là các dự án của Việt Nam chưa đáp ứng được chuẩn để tiếp cận mạnh mẽ. Đó là lý do bài toán danh mục dự án được đặt song song với quy hoạch, chứ không phải bước hậu kỳ. Khi một khu kinh tế biển được xây dựng trên tầm nhìn quốc gia, nhà đầu tư quốc tế sẽ nhìn vào các câu chuyện cụ thể: dự án nào, cấu trúc ra sao, ai là chủ đầu tư, xếp hạng tín nhiệm thế nào. Công cụ như trái phiếu đô thị, nếu được thiết kế theo chuẩn quốc tế, có thể giúp bắc cầu giữa quy hoạch và thị trường vốn: mỗi dự án metro, tuyến kết nối cảng hay hạ tầng khu công nghiệp ven biển trở thành tài sản đầu tư rõ ràng, đủ chuẩn để nhà đầu tư đánh giá rủi ro – lợi suất. Khi đó, cơ chế tài chính không đi sau, mà đi cùng và dẫn dắt chất lượng quy hoạch.
Kết luận: Trái phiếu đô thị phải gắn với chuẩn quốc tế và giá trị Việt Nam
Nếu xem cảng biển là “cửa ngõ hàng hóa”, thì TP.HCM cần quyết tâm hình thành thêm “cửa ngõ cho tiền ra vào” như một phần của chiến lược huy động vốn hạ tầng. Quy hoạch khu kinh tế biển, các tuyến metro, đường vành đai, thành phố cảng… sẽ khó thành hiện thực nếu thiếu một cơ chế tài chính đủ hiện đại, trong đó trái phiếu đô thị là một mảnh ghép quan trọng nhưng không thể đứng một mình. Điều cốt lõi là mọi công cụ tài chính – từ trái phiếu, ODA đến nguồn vốn quốc tế – phải phục vụ cho nhu cầu phát triển của Việt Nam, giữ lại giá trị và năng lực trong nước, đồng thời đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế mà các nhà đầu tư tìm kiếm. Khi TP.HCM dám đặt chuẩn “bankable” và “investable” ngay trong quy hoạch, Thành phố không chỉ mở rộng không gian kinh tế biển, mà còn mở được luồng vốn dài hạn để hạ tầng thực sự bứt phá.
