Dự án sức khỏe thanh thiếu niên tại Cần Thơ: mở màn cho một thế hệ tự chủ hơn
Dự án Sức khỏe Thanh thiếu niên Việt Nam là một chương trình chăm sóc sức khỏe trường học nhằm tăng kiến thức, kỹ năng và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế thân thiện cho học sinh, đồng thời trao quyền thanh niên tham gia quyết định liên quan đến sức khỏe và tương lai của chính mình.
Điểm đáng chú ý nhất của lễ khởi động ngày 25/9 tại Cần Thơ là thông điệp rất rõ: sức khỏe thanh thiếu niên không còn là “phụ lục” trong giáo dục, mà là nền tảng của chất lượng nguồn nhân lực và giảm nghèo bền vững. Dự án sức khỏe Việt Nam này, được Sở Giáo dục và Đào tạo Cần Thơ phối hợp cùng Plan International Vietnam và AstraZeneca Vietnam triển khai, không chỉ bổ sung cho hoạt động dạy học mà còn định hình cách nhà trường nhìn học sinh như những chủ thể sức khỏe độc lập, có quyền lựa chọn, được lắng nghe và tham gia tạo ra thay đổi.
Vì sao Cần Thơ cần một dự án sức khỏe trường học tham vọng như vậy?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, các bệnh không lây nhiễm hiện gây hơn 43 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu và chiếm khoảng 80% số ca tử vong ở Việt Nam. Con số này không chỉ là cảnh báo y tế công cộng mà còn là lời nhắc rằng thói quen sống của thanh thiếu niên hôm nay sẽ quyết định gánh nặng bệnh tật của xã hội trong tương lai. Khi hút thuốc, uống rượu có hại, ăn uống kém lành mạnh, lười vận động và tác động của biến đổi khí hậu ngày càng ảnh hưởng rõ rệt tới thanh thiếu niên, việc chậm trễ hành động sẽ đồng nghĩa “đóng đinh” một thế hệ vào rủi ro sức khỏe lâu dài.
Trong bối cảnh đó, lựa chọn tập trung vào sức khỏe thanh thiếu niên tại trường học là bước đi hợp lý. Trang bị kiến thức và kỹ năng chăm sóc sức khỏe giúp các em tiếp cận, sử dụng hiệu quả thông tin y tế thiết yếu, từ đó giảm “nghèo thông tin” và chủ động bảo vệ bản thân. Đây không chỉ là chuyện tăng giờ học ngoại khóa, mà là lựa chọn chiến lược để xây dựng một thế hệ khỏe mạnh, có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến đổi khí hậu và bệnh không lây.
Bức tranh tổng thể: quy mô, mục tiêu và cách làm ở Cần Thơ
Giai đoạn mới của Dự án Sức khỏe Thanh thiếu niên Việt Nam tại Cần Thơ dự kiến triển khai ở 7 trường học, với khoảng 26.150 học sinh tham gia. Đây không phải là một thí điểm nhỏ lẻ, mà là bước mở rộng nối dài thành công của hai giai đoạn trước, vốn đã trực tiếp tiếp cận hơn 110.000 thanh thiếu niên và gián tiếp huy động hơn 2 triệu thanh thiếu niên cùng cộng đồng tham gia. Lựa chọn này cho thấy tham vọng biến chăm sóc sức khỏe trường học thành chuẩn mực mới, chứ không chỉ là một dự án ngắn hạn.
Mục tiêu trung tâm của giai đoạn 2026–2029 là nâng cao kiến thức, năng lực tự chủ và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế thân thiện cho thanh thiếu niên. Các hoạt động cụ thể gồm: đào tạo đội ngũ tuyên truyền viên học sinh; tăng cường năng lực cho giáo viên, cán bộ trường học và nhân viên y tế; truyền thông về phòng chống bệnh không lây, sức khỏe tâm thần, bình đẳng giới, biến đổi khí hậu; nâng cấp 7 góc sức khỏe thân thiện trong trường; và cải thiện tiếp cận dịch vụ chăm sóc phù hợp với lứa tuổi. Cách tiếp cận này chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “trao năng lực”, điều mà giáo dục phổ thông lâu nay còn thiếu.
Trao quyền thanh niên: khi học sinh là người dẫn dắt thay vì chỉ nghe giảng
Điểm tiến bộ nhất của dự án là cách hiểu mới về trao quyền thanh niên. Không dừng ở việc “giảng dạy cho các em”, chương trình chủ động tạo không gian để thanh thiếu niên tham gia tích cực vào các vấn đề liên quan đến sức khỏe của chính mình. Các sáng kiến truyền thông, nghiên cứu, vận động do học sinh khởi xướng sẽ được khuyến khích và hỗ trợ, để tiếng nói của các em trở thành một phần của quá trình thay đổi trong nhà trường và cộng đồng. Điều này giúp sức khỏe thanh thiếu niên không còn là câu chuyện người lớn bàn với nhau, mà là một tiến trình có sự đồng sở hữu của người trẻ.
Hình ảnh nữ sinh lớp 9 Nguyễn Hoàng Trúc Anh được “trao quyền” vị trí Giám đốc Quốc gia tại sự kiện khởi động, trong khuôn khổ sáng kiến Girls Takeover, là một minh chứng mang tính biểu tượng mạnh mẽ. Buổi trao quyền cho thấy khi được đặt vào vai trò lãnh đạo, các em có thể trực tiếp trải nghiệm quy trình ra quyết định và bày tỏ quan điểm về những vấn đề ảnh hưởng đến đời sống, sức khỏe, tương lai của mình. Đây không chỉ là hoạt động truyền thông mà là lời khẳng định: trao quyền thanh niên phải gắn với thực hành, trách nhiệm và cơ hội được lắng nghe.
Từ khởi động đến bền vững: điều kiện để dự án tạo ra thay đổi lâu dài
Dự án Sức khỏe Thanh thiếu niên Việt Nam tại Cần Thơ được khởi động bởi Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố, phối hợp chặt chẽ cùng Plan International Vietnam và AstraZeneca Vietnam. Đại diện lãnh đạo ngành giáo dục Cần Thơ khẳng định cam kết tiếp tục hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Plan International Vietnam, AstraZeneca và các đơn vị liên quan để triển khai hiệu quả hoạt động dự án, bảo đảm mang lại lợi ích thiết thực và lâu dài cho học sinh. Cam kết chính thức là cần thiết, nhưng để đi vào thực chất, các trường phải coi chăm sóc sức khỏe trường học là một phần chương trình thường xuyên, không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn lực dự án.
Về phía người học, khi được cung cấp kiến thức, kỹ năng và cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế, các em sẽ giảm phụ thuộc vào thông tin sai lệch, chủ động lựa chọn lối sống lành mạnh và biết tìm đến dịch vụ thân thiện khi cần. Nếu những góc sức khỏe được duy trì, đội ngũ tuyên truyền viên học sinh tiếp tục hoạt động và nhà trường giữ cách tiếp cận đặt thanh thiếu niên ở trung tâm, dự án sẽ không kết thúc khi giai đoạn hỗ trợ khép lại. Nó sẽ chuyển thành một chuẩn mực mới cho chăm sóc sức khỏe thanh thiếu niên – nơi giáo dục, y tế và cộng đồng cùng chia sẻ trách nhiệm, và thế hệ trẻ được quyền lên tiếng về sức khỏe của chính mình.
