Liên hoan Ví, Giặm Nghệ Tĩnh: Không chỉ là cuộc thi, mà là lời khẳng định bản sắc
Liên hoan dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh và Lễ tổng kết Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh tổ chức chiều 8/8 là một sự kiện văn hóa kết hợp hiếm thấy, nơi tiếng hát dân gian và tình yêu sách cùng hội tụ, tạo nên một không gian để cộng đồng vừa thưởng thức âm nhạc truyền thống, vừa suy ngẫm về con đường bảo tồn và phát huy di sản trong đời sống đương đại.
Điểm đáng nói nhất của liên hoan dân ca Nghệ Tĩnh lần này là tinh thần vượt ra ngoài khuôn khổ một cuộc thi. Việc đặt dân ca Ví, Giặm – di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh – trong cùng một không gian với phong trào đọc sách cho thấy một lựa chọn rất rõ: muốn bảo tồn văn hóa dân gian thì phải nuôi dưỡng đồng thời cả trí tuệ lẫn tâm hồn. Bài học cốt lõi của liên hoan là: di sản chỉ sống khi người trẻ được trao cả lời ca, trang sách và trách nhiệm tiếp nối.
Hơn 700 nghệ nhân, 27 câu lạc bộ: Bức tranh sống động của dân ca Ví, Giặm
Liên hoan dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh năm nay quy tụ hơn 700 nghệ nhân, diễn viên đến từ 27 câu lạc bộ dân ca, đại diện cho các xã, phường trong toàn tỉnh. Con số ấy nói lên hai điều: sức sống của các câu lạc bộ ở cơ sở và mức độ gắn bó của cộng đồng với dân ca. Đây không còn là sân chơi của vài đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp, mà là cuộc hẹn của cả làng xã, nơi những giọng hát nông dân, công nhân, học sinh cùng đứng chung một sân khấu.
Các đoàn mang đến những chương trình được dàn dựng công phu, vừa khai thác nét đặc trưng văn hóa địa phương, vừa tích cực dùng công nghệ và màn hình LED trong diễn xướng. Nhiều người sẽ băn khoăn: liệu công nghệ có “lấn át” chất mộc của Ví, Giặm? Thực tế, việc kết hợp hình ảnh, ánh sáng được sử dụng như nền hỗ trợ, làm nổi bật hơn câu hát, chứ không thay thế. Cách làm này cho thấy một hướng đi đáng suy nghĩ: bảo tồn văn hóa dân gian không đồng nghĩa với đóng băng, mà là tìm cách để dân ca đứng vững trên chính sân khấu hiện đại.
Giải Nhì không kém phần vinh dự và ý nghĩa của cuộc thi
Sau 4 ngày tranh tài sôi nổi, Ban Tổ chức quyết định không trao giải Nhất, mà trao 3 giải Nhì tập thể cho các đội thi xã Tiên Điền, Thạch Lạc và Tùng Lộc. Trong một cuộc chơi nghiêm túc, không có giải cao nhất đôi khi lại là thông điệp mạnh hơn mọi lời phê bình: chất lượng cần nâng lên đồng đều, và danh hiệu không phải là đích cuối cùng. Việc còn lại là mỗi địa phương tự soi lại mình, xem phải đầu tư ra sao cho các chương trình tới.
Ngoài 3 giải Nhì, liên hoan còn trao 3 giải Ba, 6 giải Khuyến khích, 15 giải tiết mục xuất sắc cùng các giải cá nhân như giọng hát triển vọng, diễn viên cao tuổi nhất, diễn viên nhỏ tuổi nhất. Khung giải thưởng này cho thấy Ban Tổ chức không chỉ nhìn vào thành tích chung cuộc, mà còn ghi nhận hành trình của từng cá nhân, từng câu lạc bộ. Điều đáng giá hơn mọi cúp, mọi bằng khen chính là “sự khơi dậy tình yêu dân ca trong cộng đồng, niềm tự hào về quê hương, bản sắc văn hóa dân tộc và động lực để các địa phương tiếp tục duy trì, phát triển các câu lạc bộ”.
155.586 học sinh và thông điệp từ Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc
Song hành với liên hoan dân ca, Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc 2026 tạo nên một trục kết nối quan trọng giữa sách và tiếng hát. Sau hơn 3 tháng phát động, cuộc thi thu hút 155.586 học sinh từ 252 trường tham gia – một “con số biết nói” cho thấy khi người trẻ được trao cơ hội, văn hóa đọc hoàn toàn có thể trở thành phong trào chứ không chỉ là khẩu hiệu. Đây không chỉ là cuộc thi chọn vài bài viết hay, mà là phép thử cho khả năng lan tỏa thói quen đọc trong trường học.
Ở vòng chung khảo, Ban Tổ chức cấp tỉnh tiếp nhận 595 bài dự thi chất lượng, gồm 395 bài viết và 200 video clip. Nhiều tác phẩm được đầu tư công phu, thể hiện tư duy sáng tạo và trách nhiệm của thế hệ trẻ với văn hóa đọc. Lời nhận xét của ông Nguyễn Công Thành – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Trưởng Ban Tổ chức Cuộc thi – đáng được trích lại như một thông điệp định hướng: Cuộc thi đã “góp phần nuôi dưỡng, vun đắp tình yêu sách, xây dựng thói quen đọc và hình thành văn hóa đọc trong thế hệ trẻ”.
Ban Tổ chức đã trao 69 giải thưởng cá nhân, trong đó có 3 giải Nhất thuộc về Trần Thị Hương Giang (Trường Tiểu học Đan Trường), Trần Lương Gia Long (Trường THPT Hương Khê) và Văn Hà Bảo Trân (Trường THCS Phan Huy Chú). Việc lựa chọn thêm 3 bài dự thi xuất sắc nhất để đề nghị biểu dương toàn quốc không chỉ là niềm vui cá nhân, mà là cách Hà Tĩnh đưa “tiếng nói đọc sách” của mình ra khỏi khuôn khổ địa phương, khẳng định rằng bảo tồn văn hóa dân gian phải được nâng đỡ bằng một nền tri thức vững vàng.
Bảo tồn văn hóa dân gian: Sức mạnh nội sinh bắt đầu từ cộng đồng
Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, nhưng danh hiệu không tự nó bảo đảm sự sống còn. Như Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trần Xuân Lương nhấn mạnh, mỗi kỳ liên hoan không chỉ là dịp giao lưu, học hỏi, thi tài, mà còn là hoạt động thiết thực để bảo tồn, trao truyền và lan tỏa giá trị di sản trong đời sống hôm nay. Nói cách khác, liên hoan dân ca Nghệ Tĩnh chỉ là điểm nhấn; phần còn lại là hành trình âm thầm của các câu lạc bộ, của từng gia đình, từng trường học.
Khi hơn 700 nghệ nhân đứng trên sân khấu và hơn 155.000 học sinh tham gia viết, quay video về sách, ta thấy rõ bức tranh về một địa phương tìm cách khơi dậy sức mạnh nội sinh của văn hóa. Liên hoan dân ca Ví Giặm không đóng vai “bảo tàng sống” để người xem ngắm, mà hướng tới việc biến mỗi người dân thành chủ thể của di sản. Kết luận giản dị nhưng mạnh mẽ nhất của sự kiện này là: muốn bảo tồn văn hóa dân gian, không thể chỉ trông chờ vào danh hiệu hay ngân sách, mà phải bắt đầu từ tình yêu dân ca, thói quen đọc sách và niềm tự hào được làm người Nghệ Tĩnh.
