Khi quyền đến trường của trẻ yếu thế cần hơn vài bộ sách vở
Các chương trình tình nguyện giáo dục hỗ trợ học sinh khó khăn là những hoạt động huy động nguồn lực xã hội để cung cấp sách vở, áo quần, phương tiện đi lại và sự đỡ đầu lâu dài, nhằm bảo đảm quyền học tập, giảm nguy cơ bỏ học và tạo chỗ dựa tinh thần cho trẻ em khuyết tật, mồ côi và học sinh vùng sâu trước mỗi năm học mới. Những sáng kiến này không phải chuyện từ thiện theo mùa, mà là câu trả lời cho một câu hỏi rất căn bản: liệu một đứa trẻ sinh ra trong thiếu thốn có được phép mơ về lớp học như bao bạn khác. Khi nhà nước khó thể chạm đến mọi ngõ ngách, chính các nhóm tình nguyện, hội đoàn và cộng đồng địa phương đang lấp vào khoảng trống, biến hỗ trợ học sinh khó khăn thành một ưu tiên thực tế chứ không chỉ khẩu hiệu.
Quảng Ninh: từ những suất đỡ đầu đến niềm tin không ai bị bỏ lại
Nếu muốn hiểu hỗ trợ vật chất gắn chặt với nâng đỡ tinh thần ra sao, hãy nhìn vào chương trình “Cùng em đến trường” của Hội Chữ thập đỏ Quảng Ninh. Điểm xuất phát không phải là một ý tưởng mềm mại, mà là con số khô khan: toàn tỉnh có 3.932 trẻ khuyết tật và 1.848 trẻ mồ côi, trong đó 116 em mất cả cha lẫn mẹ. Những chính sách an sinh là nền tảng, nhưng chừng đó vẫn không đủ để bảo đảm đường đến trường không bị đứt gánh giữa chừng. Chính vì vậy, chương trình đã trao kinh phí nhận đỡ đầu cho 21 học sinh khuyết tật, mồ côi, với mức hỗ trợ từ 6–12 triệu đồng mỗi em mỗi năm, 30 suất quà học tập trị giá 1 triệu đồng/suất, 14 suất học bổng 3 triệu đồng/suất cho học sinh, sinh viên khiếm thị và 65 suất quà hiện vật 200.000 đồng/suất.
Điều đáng nói: những cam kết đỡ đầu này được nhấn mạnh là không chỉ mang giá trị vật chất mà còn gửi gắm niềm tin của cộng đồng, giúp các em tự tin, có thêm động lực vượt khó trong học tập và cuộc sống. Nói cách khác, đây không chỉ là những đợt trao tặng sách học hay tiền hỗ trợ học tập, mà là lời khẳng định với trẻ khuyết tật, trẻ mồ côi rằng hoàn cảnh không định nghĩa tương lai của các em. Đáng chú ý, khi Hội Chữ thập đỏ tỉnh chuyển thành Hội Chữ thập đỏ TP Quảng Ninh từ ngày 1/9, tổ chức này tuyên bố sẽ tiếp tục giữ vai trò cầu nối nguồn lực nhân ái, công khai, minh bạch và đến đúng đối tượng. Đó là lời hứa chống lại căn bệnh hình thức: đã giúp thì phải giúp đến nơi, đến chốn.
Đam Rông 4: đường đến trường gập ghềnh và lời kêu gọi từ bản làng
Nếu Quảng Ninh cho thấy chiều sâu của sự đỡ đầu thì vùng cao Đam Rông 4 ở Lâm Đồng phơi bày một sự thật khác: địa lý có thể cướp đi cơ hội đến lớp của học sinh vùng sâu. Xã Đam Rông 4 rộng 391,25 km², dân cư thưa thớt, 90,3% là đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống còn rất khó khăn. Nhiều em phải đi bộ hàng cây số trên đường đất, mùa mưa trơn trượt; không ít gia đình nghèo thiếu quần áo, sách giáo khoa, tập vở, cặp sách, thậm chí không có tiền mua một chiếc xe đạp đến trường. Tệ hơn, trẻ mồ côi, con nhà đông, cha mẹ bệnh tật còn đối mặt nguy cơ nghỉ học sớm để về phụ nương rẫy.
Trong bối cảnh đó, Công an xã Đam Rông 4 đã chọn một vai trò hiếm thấy: trở thành “tọa độ nhân ái” kết nối cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân và nhà hảo tâm với học sinh thực sự cần được tiếp sức. Họ phân nhóm đối tượng rất cụ thể: trẻ mồ côi, học sinh hoàn cảnh đặc biệt cần học bổng, hỗ trợ chi phí sinh hoạt định kỳ, đỡ đầu lâu dài; học sinh hộ nghèo, cận nghèo cần xe đạp, cặp sách, bộ sách giáo khoa, tập vở, bút, đồng phục; và học sinh các điểm trường mầm non, tiểu học vùng sâu cần áo ấm, chăn mền, ủng đi mưa, bình giữ nhiệt, bữa ăn bán trú và hệ thống lọc nước sạch học đường. Một chiếc xe đạp, một bộ sách, một chiếc áo ấm, hay một suất học bổng ở đây không phải chi tiết phụ; đó là ranh giới giữa tiếp tục đi học và phải ở nhà.
Các chương trình tình nguyện giáo dục đang giải quyết điều gì?
Nhìn từ hai câu chuyện, có thể thấy các chương trình tình nguyện giáo dục đang xử lý đồng thời ba lớp vấn đề. Lớp đầu tiên là nhu cầu vật chất rất cụ thể: sách giáo khoa, tập vở, cặp sách, đồng phục, áo ấm, ủng đi mưa, xe đạp, bữa ăn trưa, nước sạch học đường. Đây là nền tảng của mọi nỗ lực hỗ trợ học sinh khó khăn: nếu trẻ không có sách, không có áo ấm, không thể đến lớp vì đường xa và nguy hiểm, thì mọi khẩu hiệu về giáo dục đều vô nghĩa. Lớp thứ hai là nhu cầu tài chính dài hơi thông qua học bổng, hỗ trợ chi phí học tập và sinh hoạt định kỳ, nhận đỡ đầu lâu dài, như cách Hội Chữ thập đỏ Quảng Ninh xây dựng các gói hỗ trợ hàng năm cho học sinh khuyết tật, mồ côi và sinh viên khiếm thị.
Lớp thứ ba, thường ít được nhắc đến nhưng quan trọng không kém, là nhu cầu tinh thần: được tin tưởng, được kỳ vọng và được nhìn nhận như những người có thể vươn lên. Khi chương trình “Cùng em đến trường” nhấn mạnh mỗi suất đỡ đầu là một niềm tin gửi gắm từ cộng đồng, đó là cách nói rằng những phần quà này mang theo lời nhắn: “Em có quyền mơ về một tương lai khác”. Còn “tọa độ nhân ái” ở Đam Rông 4, bằng việc bám địa bàn, sát dân, đã biến các điểm trường vùng sâu thành những địa chỉ cụ thể để người muốn giúp biết phải đến đâu. Sự phối hợp giữa hội đoàn, công an xã, doanh nghiệp, nhà hảo tâm cho thấy hỗ trợ học sinh vùng sâu không thể là phong trào đơn lẻ; nó là một mạng lưới trách nhiệm.
Kết luận: từ suất quà đến trách nhiệm cộng đồng lâu dài
Điểm chung đáng quý của các chương trình ở Quảng Ninh và Đam Rông 4 là họ không coi việc trao tặng sách học, quà, xe đạp hay áo ấm là hành động một lần rồi thôi. Hội Chữ thập đỏ Quảng Ninh khẳng định sẽ tiếp tục rà soát, cập nhật các địa chỉ nhân đạo, đặc biệt là trẻ khuyết tật, trẻ mồ côi và người yếu thế, đồng thời tăng cường vận động, kết nối nguồn lực gắn với phong trào “Người tốt, việc thiện, chung sức xây dựng cộng đồng nhân ái” và cuộc vận động “Mỗi tổ chức, mỗi cá nhân gắn với một địa chỉ nhân đạo”. Công an xã Đam Rông 4 thì đặt mục tiêu gắn “tọa độ nhân ái” với phong trào thi đua “Ba nhất” và sáng kiến chuyển đổi số Dân vận khéo, biến việc kết nối tấm lòng thiện nguyện thành một phần của nhiệm vụ thường xuyên.
Thế nên, câu hỏi không còn là “năm nay có bao nhiêu suất quà được trao?”, mà phải chuyển thành “liệu chúng ta có đang xây dựng được một hệ sinh thái hỗ trợ học sinh khó khăn bền vững hay chưa”. Khi mỗi tổ chức, mỗi cá nhân gắn mình với một địa chỉ nhân đạo cụ thể, học sinh vùng sâu không còn là những con số xa lạ, mà là những khuôn mặt, câu chuyện mà cộng đồng quyết định đồng hành đến cùng. Và đó mới là ý nghĩa sâu xa của các chương trình tình nguyện giáo dục: không chỉ giúp các em bước vào năm học mới, mà còn góp phần bảo đảm rằng con đường học hành của những đứa trẻ yếu thế sẽ dài và sáng hơn nhiều so với hoàn cảnh xuất phát của chúng.
