Quy mô học sinh trở thành căn cứ phân bổ
Chỉ tiêu đội tuyển học sinh giỏi quốc gia là số thí sinh tối đa mỗi đơn vị được đăng ký ở từng môn, và dự thảo mới đề xuất xác định giới hạn này chủ yếu theo quy mô người học cấp THPT của địa phương. Đây là thay đổi đáng chú ý: thay vì duy trì mức đăng ký dựa trên cơ chế chuyển tiếp, việc phân bổ sẽ được đặt trên một căn cứ chung giữa các đơn vị. Dự thảo quy định mỗi đội tuyển có thể có tối đa từ 10 đến 30 thí sinh mỗi môn, tùy quy mô học sinh THPT. Với nhóm địa phương có trên 135.000 đến dưới 300.000 học sinh, mức được nêu là 25 em mỗi đội; phần lớn các tỉnh nằm trong khoảng này. Cách làm có lý khi cần tạo một mặt bằng thống nhất, nhưng mức trần theo nhóm quy mô vẫn cần được xem xét để không biến sự đồng đều trên giấy thành bất lợi cho nơi có phong trào bồi dưỡng mạnh.
Vì sao Bộ muốn điều chỉnh lúc này?
Lý do điều chỉnh bắt đầu từ giai đoạn sắp xếp đơn vị hành chính. Năm 2025, để giữ ổn định kỳ thi, chỉ tiêu của một số đơn vị được tính trên tổng số thí sinh của các đơn vị trước khi sáp nhập. Sau sắp xếp, quy mô người học giữa các địa phương chênh lệch đáng kể; rà soát kết quả kỳ thi năm học 2025–2026 cũng cho thấy một số đơn vị mới có tỷ lệ đoạt giải và số giải cao còn hạn chế. Vì vậy, Bộ GDĐT muốn thay cơ chế kế thừa tạm thời bằng cách phân bổ gắn hơn với thực trạng người học. Đây là hướng hợp lý để tránh việc chỉ tiêu cũ tồn tại lâu hơn những điều kiện đã tạo ra nó. Tuy nhiên, quy mô học sinh không phải thước đo duy nhất về năng lực đào tạo; áp dụng công thức chung cần đi cùng rà soát kết quả và đặc thù bồi dưỡng của từng địa phương.
Điều chỉnh cơ cấu, không giảm tổng số toàn quốc
Điểm cần phân biệt là dự thảo không cắt giảm tổng số thí sinh dự thi mỗi môn trên toàn quốc, mà điều chỉnh số suất giữa các đơn vị. Bộ nêu ví dụ: Nghệ An và Thanh Hóa có trên 135.000 người học THPT nhưng tối đa 10 thí sinh mỗi môn, trong khi Vĩnh Long có khoảng 108.000 người học được đăng ký tối đa 30 em. Những con số này cho thấy cơ chế phân bổ trước đó có thể tạo ra chênh lệch khó giải thích nếu chỉ nhìn vào quy mô địa phương. Nhưng thay đổi cơ cấu vẫn có tác động thật: ở nơi giảm mức trần, cạnh tranh để vào đội tuyển có thể gay gắt hơn. Một số ý kiến lo việc giảm từ 30 xuống 25 em sẽ thu hẹp cơ hội cọ xát và làm yếu nguồn kế cận. Mối lo ấy đáng được tính đến khi hoàn thiện quy định, dù tổng chỉ tiêu toàn quốc không đổi.
Cơ hội dự tuyển và bước tiếp theo
Với học sinh, mức trần của đội tuyển không đồng nghĩa cánh cửa dự tuyển bị đóng theo lớp hay theo nhóm tuổi. Bộ khẳng định dự thảo không thay đổi đối tượng dự thi và không hạn chế cơ hội tham gia tuyển chọn; học sinh lớp 10, 11 vẫn có thể được chọn nếu đủ kiến thức, trình độ và đáp ứng yêu cầu của đơn vị. Tuyển chọn đội tuyển thuộc trách nhiệm từng đơn vị, nên chất lượng đánh giá tại trường và địa phương sẽ quyết định cơ hội thực tế. Dự thảo cũng hướng tới khuyến khích đầu tư, tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh ở các môn STEM. Bộ đã lấy ý kiến hai đợt, từ ngày 28/8 đến 6/9/2026 và từ ngày 10/9 đến 10/10/2026; các Sở GDĐT được hỏi đều nhất trí với phương án điều chỉnh. Cơ quan soạn thảo cho biết sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định.
Kết luận, gắn chỉ tiêu đội tuyển với quy mô học sinh THPT là bước tiến hướng tới cách phân bổ có căn cứ và thống nhất hơn, nhất là sau những biến động do sáp nhập. Nhưng công bằng không chỉ nằm ở một công thức chung: quy định cuối cùng cần giữ được cơ hội phát hiện học sinh có năng lực, tính đến chênh lệch chất lượng bồi dưỡng và tránh làm đứt quãng lực lượng kế cận. Nếu Bộ duy trì rà soát thực tiễn thay vì xem mức trần là khuôn cố định, điều chỉnh số thí sinh có thể vừa minh bạch hơn vừa phục vụ đúng mục tiêu nâng chất lượng học sinh giỏi quốc gia.






