Kỳ thi chọn đội tuyển: cuộc đua mở đầu cho thi học sinh giỏi quốc gia
Kỳ thi chọn đội tuyển thi học sinh giỏi quốc gia là kỳ thi THPT 2026-2027 dành cho học sinh lớp 10, 11, 12 nhằm tuyển chọn những em xuất sắc nhất vào đội tuyển các môn văn hóa để tiếp tục dự thi cấp quốc gia, đồng thời là thước đo chất lượng tuyển sinh học sinh giỏi và năng lực đào tạo của từng địa phương. Đây không phải kỳ thi “phụ”, mà là cánh cửa duy nhất bước vào đấu trường thi học sinh giỏi quốc gia – nơi danh hiệu, học bổng, cơ hội tuyển thẳng đại học và cả uy tín nhà trường đều gắn liền với kết quả. Vì vậy, mỗi quy định điểm số, chỉ tiêu đội tuyển hay hướng dẫn phúc khảo đều trực tiếp quyết định cơ hội của hàng nghìn học sinh trên cả nước.
TPHCM: 4.622 học sinh bước vào cuộc sàng lọc khắc nghiệt
TPHCM tiếp tục là điểm nóng lớn nhất của kỳ thi chọn đội tuyển thi học sinh giỏi quốc gia khi có tới 4.622 học sinh khối 10-12 bước vào ngày thi đầu tiên sáng 23-9. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM, đối tượng dự thi là học sinh đang học lớp 10, 11, 12 năm học 2026-2027, có kết quả học tập và rèn luyện năm học 2025-2026 từ khá trở lên. Nói cách khác, đây là vòng tuyển sinh học sinh giỏi dành cho nhóm “tinh hoa trong tinh hoa”, được sàng lọc hai lần từ trường đến thành phố.
Đáng chú ý, quy định buộc các trường chuyên phải cử tối thiểu 50% học sinh khối 12 dự thi theo môn chuyên đang học, trong khi khối 10 và 11 không vượt quá 50% sĩ số mỗi khối, cho thấy TPHCM chủ động mở rộng nguồn tuyển nhưng vẫn giữ sự cạnh tranh nội bộ rất cao. Với các trường THPT thường, số lượng học sinh được cử dự thi bị giới hạn tối đa 5 em/môn đối với trường có từ 28 lớp trở lên, và 3 em/môn với trường ít hơn 28 lớp, biến mỗi suất dự thi thành “tấm vé vàng” hiếm hoi.
Cấu trúc đề thi và xu hướng môn thi: tiếng Anh dẫn đầu, Tin học đòi hỏi kỹ năng thực chiến
Một trong những điểm cho thấy tính chất nghiêm túc của kỳ thi THPT 2026-2027 này là cấu trúc đề thi thống nhất, bám sát chương trình nhưng vẫn mở cho các nội dung nâng cao. Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM cho biết nội dung thi nằm trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, chương trình chuyên cấp THPT và các chương trình nâng cao. Mỗi môn có hai bài thi, tổ chức trong hai buổi sáng, mỗi bài kéo dài 180 phút – một thời lượng đủ để phân hóa rõ nhóm học sinh có tư duy sâu, bền bỉ, chứ không chỉ học thuộc.
Đáng nói nhất là bức tranh phân bổ môn thi. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM, "trong 12 môn thi, Tiếng Anh có số lượng thí sinh đăng ký cao nhất với 779 em". Tiếp theo là Ngữ văn với 746 thí sinh, Toán 642 thí sinh và Hóa học 408 thí sinh. Các môn còn lại lần lượt là Vật lý 394, Sinh học 375, Địa lý 320, Lịch sử 314, Tin học 312, Tiếng Trung 152, Tiếng Pháp 92 và Tiếng Nhật 88 thí sinh. Số liệu này không chỉ phản ánh xu hướng học sinh ưu tiên ngoại ngữ, mà còn cho thấy các môn xã hội như Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý đang giữ được sức hút cạnh tranh với khối tự nhiên.
Cấu trúc bài thi cũng ngày càng nhấn mạnh năng lực thực hành. Với các môn ngoại ngữ, bài thi thứ hai là phần thi nghe, đòi hỏi khả năng sử dụng ngôn ngữ thực tế chứ không dừng ở ngữ pháp. Riêng môn Tin học, bài thi thứ hai yêu cầu thí sinh lập trình trên máy tính bằng C++, Pascal hoặc Python – một tiêu chuẩn rất rõ ràng về năng lực lập trình, loại bỏ lối học “thuộc code”. Rõ ràng, kỳ thi chọn đội tuyển không chỉ đánh giá kiến thức, mà còn phản ánh xu thế đào tạo kỹ năng ứng dụng ở bậc THPT.
Từ TPHCM đến Tuyên Quang: cách các địa phương chọn và bảo vệ quyền lợi thí sinh
Nếu TPHCM gây ấn tượng bởi quy mô và cấu trúc kỳ thi, thì cách làm của các tỉnh miền núi như Tuyên Quang lại cho thấy một góc nhìn khác về thi học sinh giỏi quốc gia: chú trọng minh bạch và bảo vệ quyền lợi thí sinh. Sau kỳ thi lập đội tuyển học sinh giỏi quốc gia THPT tổ chức ngày 19 và 20-9-2026, Sở GD&ĐT Tuyên Quang cho biết sẽ chọn 15 học sinh mỗi môn có điểm cao nhất để thành lập đội tuyển thi chọn học sinh giỏi quốc gia năm học 2026-2027. Đây là một con số vừa đủ để duy trì cạnh tranh, vừa đảm bảo mỗi môn có lực lượng nòng cốt cho giai đoạn bồi dưỡng chuyên sâu.
Điểm đáng ghi nhận là quy trình phúc khảo. Tất cả thí sinh đều có quyền đề nghị phúc khảo bài thi và không phải nộp lệ phí, hồ sơ nộp từ ngày 25-9 đến trước 17 giờ ngày 27-9 tại đơn vị đăng ký dự thi. Các đơn vị gửi hồ sơ về Phòng Quản lý chất lượng Sở GD&ĐT trước 17 giờ 30 phút ngày 27-9; hồ sơ quá hạn không được tiếp nhận, nhưng hồ sơ hợp lệ sẽ được Hội đồng phúc khảo xử lý và công bố kết quả chậm nhất ngày 30-9-2026. Cách tổ chức này gửi đi thông điệp rõ ràng: kỳ thi chọn đội tuyển phải đi cùng cơ chế bảo đảm công bằng, không để bất kỳ sai sót chấm thi nào tước mất cơ hội của học sinh.
Ý nghĩa của kỳ thi chọn đội tuyển và lời nhắn gửi tới học sinh
Nhìn tổng thể, kỳ thi chọn đội tuyển thi học sinh giỏi quốc gia trong năm học 2026-2027 không chỉ là một sự kiện chuyên môn, mà là “điểm hẹn” của nhiều mục tiêu: kiểm tra hiệu quả đào tạo mũi nhọn, tạo động lực học tập cho học sinh giỏi, và xây dựng thương hiệu cho trường, cho địa phương. Việc TPHCM quy định bài thi chấm theo thang điểm 20, điểm xét tuyển là tổng hai bài thi, đồng thời yêu cầu học sinh đội dự tuyển phải duy trì học lực, hạnh kiểm tốt và tham gia đầy đủ bồi dưỡng mới được dự thi quốc gia, cho thấy đội tuyển không chỉ được chọn bằng điểm số mà còn bằng sự bền bỉ và kỷ luật.
Với học sinh, kỳ thi này có thể là cột mốc đáng nhớ hoặc là một “thất bại trưởng thành”. Không phải ai cũng được lọt vào danh sách 15 em/môn ở Tuyên Quang hay đội tuyển chính thức ở TPHCM, nhưng hành trình ôn luyện, dự thi và, nếu cần, mạnh dạn nộp phúc khảo từ ngày 25-9 theo hướng dẫn của các Sở là trải nghiệm quý giá. Trong bối cảnh tuyển sinh học sinh giỏi ngày càng cạnh tranh, điều quan trọng không chỉ là danh hiệu, mà là việc học sinh hiểu rằng nỗ lực của mình được ghi nhận bằng một kỳ thi minh bạch, công bằng và ngày càng chuyên nghiệp.
