Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia: cuộc chơi dài hơi của giáo dục mũi nhọn
Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia là cuộc tuyển chọn và so tài dành cho những học sinh Trung học phổ thông xuất sắc nhất, nơi các em được thi đấu ở nhiều môn chuyên sâu, đại diện cho địa phương, đồng thời là nòng cốt cho các đội tuyển Olympic khu vực và quốc tế, nên luôn đòi hỏi kế hoạch bồi dưỡng bài bản, dài hơi và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và ngành giáo dục. Điểm đáng nói là càng tiến gần kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, các địa phương càng chuyển từ tư duy “luyện đề nước rút” sang tư duy “đầu tư hệ thống” cho giáo dục mũi nhọn. Quảng Ninh và xã Thọ Long là hai lát cắt cho thấy sự thay đổi này: thay vì trông chờ vào vài thầy cô tâm huyết, họ xây dựng chương trình tập huấn đội tuyển học sinh giỏi và bồi dưỡng học sinh giỏi cấp tỉnh theo kế hoạch rõ ràng, có đánh giá năng lực, có điều chỉnh lộ trình. Quan điểm chủ đạo xuất hiện rất rõ: giáo dục mũi nhọn không phải là cuộc chạy đua thành tích ngắn hạn, mà là chiến lược tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đội tuyển quốc gia chỉ là phần nổi của một cấu trúc gồm các đội tuyển cấp tỉnh, cấp thành phố, các lớp chuyên và hệ thống thầy cô được phân công phụ trách. Nếu không nhìn nó như một hệ sinh thái, mọi nỗ lực ôn luyện sẽ dễ rơi vào manh mún và dàn trải.
Quảng Ninh: tập huấn đội tuyển như một chương trình chuyên gia
Quảng Ninh bước vào mùa kỳ thi học sinh giỏi quốc gia với một đội tuyển lên đến 110 học sinh, tham gia 11 môn từ Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học, Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý đến Tiếng Anh, Tiếng Pháp và Tiếng Trung Quốc. Con số này không chỉ thể hiện quy mô, mà cho thấy địa phương coi giáo dục mũi nhọn là một mảng chiến lược, không khoanh lại ở vài môn “truyền thống”. Chương trình tập huấn đội tuyển học sinh giỏi ở đây được thiết kế như một khóa chuyên gia: diễn ra từ ngày 21/9 đến 19/12/2026, gồm 151 buổi, trong đó có 37 buổi do chuyên gia giảng dạy và 5 lần khảo sát, đánh giá năng lực học sinh. "Năm học 2025-2026, Quảng Ninh có 82/110 học sinh dự thi đoạt giải tại Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia Trung học phổ thông" – kết quả này là động lực để thầy và trò tiếp tục đặt mục tiêu cao hơn. Về mặt chiến lược, lãnh đạo ngành giáo dục địa phương yêu cầu trường chuyên và đội ngũ giáo viên tổ chức tập huấn khoa học, chuyên sâu, bám sát năng lực từng học sinh, chú trọng phương pháp, kỹ năng, tư duy và bản lĩnh trong quá trình ôn luyện và dự thi. Quan sát cách họ làm, có thể thấy một thông điệp rõ ràng: muốn giữ vững vị thế ở kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, không thể chỉ phụ thuộc vào tài năng tự nhiên của học sinh mà phải xây dựng lộ trình luyện tập có kiểm chứng, có dữ liệu năng lực và có sự tham gia của chuyên gia.
Thọ Long: chuẩn bị từ sớm cho đội tuyển học sinh giỏi cấp tỉnh
Nếu Quảng Ninh cho thấy bức tranh ở cấp thành phố, Thọ Long lại chứng minh tuyến cơ sở mới là nơi quyết định chất lượng nguồn tuyển. Chiều 14/9, tại phòng họp trường THCS Thọ Long, xã đã tổ chức hội nghị triển khai công tác bồi dưỡng học sinh giỏi tham dự kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh năm học 2026-2027, với sự tham dự của lãnh đạo phòng Văn hóa – Xã hội, Ban giám hiệu và giáo viên phụ trách đội tuyển. Ngay từ đầu năm học, địa phương này xác định công tác bồi dưỡng học sinh giỏi phải chuẩn bị chủ động, bài bản từ khâu tuyển chọn học sinh, xây dựng đội tuyển, phân công giáo viên đến tổ chức ôn luyện. Kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi cấp tỉnh được xây dựng theo hướng bám sát năng lực từng em, chú trọng chiều sâu kiến thức và kỹ năng làm bài, giáo viên chủ động lựa chọn phương pháp phù hợp và thường xuyên kiểm tra, đánh giá để điều chỉnh nội dung. Ở đây, tư duy giáo dục mũi nhọn được thể hiện rất rõ: không kỳ vọng mọi học sinh đều giỏi toàn diện, mà nhấn mạnh phát huy năng lực, sở trường từng em, kết hợp giữa đánh giá thực chất và hỗ trợ bổ sung cho những mảng còn hạn chế. Việc tổ chức hội nghị ngay tại đầu năm học và triển khai sớm kế hoạch bồi dưỡng cho thấy Thọ Long hiểu rằng, nếu tuyến cơ sở không có đội tuyển vững, cấp tỉnh và quốc gia khó có thể duy trì được thành tích lâu dài.
Chiến lược ôn luyện hiệu quả: từ cấu trúc chương trình đến chăm lo con người
Từ câu chuyện của Quảng Ninh và Thọ Long, có thể rút ra vài nguyên tắc chung cho chiến lược ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi, dù ở cấp tỉnh hay hướng tới kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Thứ nhất, chương trình tập huấn phải chuyên sâu và có hệ thống, được chia thành các giai đoạn với mục tiêu rõ ràng, có khảo sát và đánh giá năng lực định kỳ để điều chỉnh. Việc Quảng Ninh tổ chức 151 buổi tập huấn, trong đó 37 buổi với chuyên gia và 5 lần khảo sát là một minh chứng cho tư duy này. Thứ hai, công tác bồi dưỡng không thể tách rời chương trình chính khóa. Cả hai địa phương đều yêu cầu học sinh hoàn thành chương trình học bình thường, đồng thời ôn luyện nâng cao, tránh biến đội tuyển thành “lớp luyện thi” thuần túy. Thứ ba, giáo dục mũi nhọn chỉ bền vững khi nhà trường, gia đình và địa phương cùng đồng hành, chú trọng cả kiến thức, phương pháp học, tâm lý, kỹ năng làm bài và sức khỏe của học sinh. Cuối cùng, không thể bỏ qua vai trò của các hội nghị triển khai và kế hoạch bồi dưỡng có hệ thống: từ hội nghị của Thọ Long đến lễ khai mạc tập huấn tại Quảng Ninh, các hoạt động này không chỉ là nghi thức mà là cách để thống nhất mục tiêu, phân công trách nhiệm và gửi đi thông điệp rằng giáo dục mũi nhọn là ưu tiên của cả cộng đồng.
Kết luận: thắng giải là quan trọng nhưng tạo nguồn mới là đích đến
Nhìn chung, các địa phương đang cho thấy một cách tiếp cận trưởng thành hơn với kỳ thi học sinh giỏi quốc gia: không chỉ săn huy chương, mà dùng kỳ thi làm thước đo cho cả hệ thống giáo dục mũi nhọn. Quảng Ninh dùng kết quả 82/110 học sinh đoạt giải làm động lực để tiếp tục nâng cao chất lượng tập huấn, hướng tới phát hiện, bồi dưỡng học sinh xuất sắc và tạo nguồn cho các đội tuyển Olympic khu vực và quốc tế. Thọ Long, ở tuyến xã, lại tập trung xây dựng nền tảng vững chắc cho đội tuyển học sinh giỏi cấp tỉnh, triển khai sớm kế hoạch bồi dưỡng để học sinh có thời gian chuẩn bị kỹ lưỡng. Điều đáng kỳ vọng là nếu nhiều địa phương cùng xem giáo dục mũi nhọn như một chiến lược dài hạn, với đội tuyển được chăm lo hệ thống từ cấp cơ sở lên quốc gia, chúng ta sẽ có nhiều hơn những thế hệ học sinh giỏi không chỉ quen với đề khó, mà còn có tư duy độc lập, bản lĩnh thi đấu và khả năng tiếp nối ở bậc học cao hơn. Thành tích ở kỳ thi chỉ là điểm khởi đầu; chính cách chuẩn bị cho kỳ thi mới là thước đo sâu hơn về tầm nhìn của mỗi địa phương đối với tương lai tri thức.
