Quy mô lớn, tận dụng mặt nước hồ Bản Chát
Điện mặt trời nổi là mô hình bố trí các tấm quang điện trên phao nổi ở mặt hồ chứa nước, qua đó tạo điện mà không cần phủ kín đất liền. Với kế hoạch triển khai hai nhà máy tại Lai Châu, VinEnergo đang đưa mô hình này lên quy mô công nghiệp: tổng công suất thiết kế đạt 550 MW, trên gần 1.783 ha mặt hồ thủy điện Bản Chát với khoảng 790.000 tấm pin mặt trời. Đây không chỉ là dự án điện mặt trời lớn; nó còn là phép thử về khả năng kết hợp hạ tầng thủy điện sẵn có với nguồn điện mới. Riêng Bản Chát 2, Công ty TNHH VinEnergo Bản Chát 2 chuẩn bị triển khai nhà máy 300 MW tại các xã Mường Kim và Than Uyên, dự kiến khởi công trong quý IV/2026. Tổng vốn đầu tư được nêu là hơn 6.000 tỷ đồng, cụ thể khoảng 6.279,1 tỷ đồng.
Công nghệ và mốc phát điện sẽ quyết định hiệu quả
Điểm đáng chú ý không nằm riêng ở số lượng tấm pin mà ở cách nhà máy chuyển điện thành nguồn có thể hòa lưới. Hồ sơ Bản Chát 2 dự kiến sử dụng các bộ biến tần, hệ thống giám sát điều khiển SCADA và pin lưu trữ BESS; phần lưu trữ có thể hỗ trợ điều tiết điện khi sản lượng mặt trời biến động. Đây là những hạng mục quan trọng, bởi công suất danh định lớn sẽ ít ý nghĩa nếu nguồn điện không được quản lý và truyền tải phù hợp. Theo tiến độ được nêu, hai dự án thực hiện hợp đồng EPC từ tháng 10/2026 đến tháng 10/2028, vận hành thử từ tháng 6/2028 và hướng tới vận hành thương mại ngày 30/10/2028. Khoảng thời gian này tham vọng nhưng có trình tự rõ: hoàn thiện xây dựng, thử nghiệm rồi mới hòa lưới. Việc giữ đúng tiến độ và bảo đảm đấu nối sẽ là thước đo thực chất của dự án 550 MW.
Hiệu ứng kép chỉ có giá trị khi hồ vẫn sống
Điện mặt trời nổi có sức hấp dẫn rõ ràng: tận dụng mặt nước hồ thủy điện để bổ sung nguồn điện sạch mà không mở rộng nhà máy trên đất liền. Với Lai Châu, mô hình này có thể góp phần đa dạng hóa nguồn cung cho khu vực miền núi phía Bắc, đồng thời hỗ trợ hoạt động kinh tế và tăng thu ngân sách địa phương. Đó là hiệu ứng kép đáng theo đuổi trong quá trình phát triển năng lượng tái tạo Việt Nam. Nhưng diện tích triển khai gần 1.800 ha cũng khiến tác động môi trường không thể xem là chi tiết phụ. Cơ quan quản lý đang lấy ý kiến tham vấn báo cáo đánh giá tác động môi trường của cả Bản Chát 1 và Bản Chát 2. Việc bảo vệ hệ sinh thái lòng hồ, hoạt động nuôi cá lồng và sinh kế của người dân phải được đặt ngang với mục tiêu sản lượng. Nếu không, lợi ích năng lượng sẽ đi kèm chi phí xã hội mà cộng đồng địa phương phải gánh.
