Vẻ ngoài khỏe mạnh không loại trừ nguy cơ mang vi khuẩn
Bệnh não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn não mô cầu gây ra, lây chủ yếu qua dịch tiết mũi họng khi tiếp xúc gần với người mắc bệnh hoặc người đang mang vi khuẩn. Vì vậy, một thiếu niên khỏe mạnh vẫn có thể liên quan đến nguy cơ lây truyền mà không hề biết mình đang mang vi khuẩn. Vi khuẩn có thể cư trú ở vùng mũi họng của người lành mà không gây triệu chứng; người mang trùng vẫn có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác. Đây là lý do não mô cầu thanh thiếu niên cần được quan tâm, thay vì chỉ nghĩ đến trẻ nhỏ hoặc người vốn có bệnh nền. Ở lứa tuổi thanh thiếu niên, tỷ lệ mang vi khuẩn vùng mũi họng có xu hướng tăng, và sinh hoạt tập thể có thể tạo điều kiện để vi khuẩn lưu truyền. Không có biểu hiện bệnh hôm nay không đồng nghĩa với việc nguy cơ đã biến mất.
Trường học và những cuộc gặp gỡ tạo cơ hội lây truyền
Đi học, chơi thể thao hay tụ tập với bạn bè không đồng nghĩa trẻ chắc chắn sẽ mắc bệnh. Nhưng tiếp xúc gần trong sinh hoạt thường ngày vẫn có thể giúp vi khuẩn lây qua dịch tiết đường hô hấp. Nguy cơ phơi nhiễm tăng khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn hay người đang mắc bệnh; sống chung, sinh hoạt tập thể, hôn hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng đều là những tình huống cần lưu ý. Điều này giải thích vì sao một lớp học hay ký túc xá có thể trở thành môi trường đáng quan tâm, dù nhiều học sinh trông hoàn toàn khỏe mạnh. Tuy nhiên, phơi nhiễm không có nghĩa là chắc chắn mắc bệnh. Điều cần rút ra là thói quen sinh hoạt bình thường không thể thay thế các biện pháp phòng ngừa, nhất là khi người mang vi khuẩn có thể không có dấu hiệu để người xung quanh nhận biết.
Bệnh có thể chuyển nặng trước khi gia đình kịp nhận ra
Khi vượt qua niêm mạc và xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, vi khuẩn có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc cả hai. Bệnh có thể khởi đầu bằng sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn hay nôn — những biểu hiện dễ bị nhầm với cúm hoặc bệnh nhiễm trùng thông thường. Sau đó, tình trạng có thể nhanh chóng trở nặng, dẫn đến sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan và tử vong trong thời gian ngắn. BS. Nguyễn Nguyên Huyền cảnh báo bệnh não mô cầu xâm lấn có thể đe dọa tính mạng chỉ trong vài giờ. Với viêm màng não ở trẻ, đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy hoặc thay đổi ý thức là những dấu hiệu đáng báo động. Cổ cứng, lơ mơ, khó đánh thức, co giật, tay chân lạnh hay chấm xuất huyết cũng cần được xem là tình trạng khẩn cấp; không nên chờ đến khi phát ban mới tìm trợ giúp.
Phòng ngừa trước khi xuất hiện ca bệnh quanh mình
Phòng ngừa bệnh não mô cầu nên bắt đầu khi trẻ vẫn khỏe, không phải đợi đến lúc trường học hoặc khu dân cư ghi nhận ca bệnh. Tiêm vắc-xin là biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng bệnh; phụ huynh nên tìm hiểu và trao đổi với nhân viên y tế về tiêm chủng phù hợp cho trẻ. Trong sinh hoạt hằng ngày, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp và không dùng chung chai nước, cốc uống, bàn chải đánh răng hay vật dụng cá nhân có thể dính nước bọt. Nếu trẻ sốt kèm đau đầu dữ dội, nôn, cứng cổ, lừ đừ, co giật, xuất hiện chấm đỏ tím hoặc sức khỏe xấu đi nhanh, hãy tìm trợ giúp y tế khẩn cấp; khi có dấu hiệu nguy kịch, phụ huynh cần gọi cấp cứu 115. Thanh thiếu niên có thể mang vi khuẩn mà không biểu hiện bệnh, nên sự chủ động phòng ngừa và phản ứng nhanh trước triệu chứng nguy hiểm quan trọng hơn cảm giác an tâm chỉ dựa vào vẻ ngoài khỏe mạnh.
