Vaccine không bao phủ mọi nhóm vi khuẩn
Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn não mô cầu gây ra, có thể lây từ người sang người khi tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp của người bệnh. Vì vậy, trẻ đã tiêm vaccine vẫn có thể mắc bệnh nếu vaccine không phòng được nhóm vi khuẩn gây nhiễm. Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh; tại Việt Nam, các nhóm A, B, C, W và Y được ghi nhận gây bệnh. Trong khi đó, vaccine não mô cầu có phạm vi bảo vệ khác nhau: một số phòng các nhóm A, C, W, Y, một số khác phòng nhóm B hoặc B, C. BS.CKI Đinh Văn Thới lưu ý rằng trẻ vẫn có thể mắc bệnh nếu nhóm vi khuẩn gây nhiễm nằm ngoài phạm vi bảo vệ của vaccine đã tiêm. Vì thế, đừng xem một mũi tiêm là tấm lá chắn cho mọi chủng.
Tiêm đủ lịch mới giúp tăng khả năng bảo vệ
Ngay cả khi đã chọn vaccine phù hợp, lịch tiêm chưa hoàn tất vẫn có thể để lại khoảng trống bảo vệ. Trẻ mới tiêm một phần số mũi được khuyến cáo, chưa tiêm vaccine bao phủ nhóm huyết thanh khác hoặc chưa tiêm nhắc lại khi cần có thể chưa đạt mức bảo vệ mong muốn. Tiêm chủng đầy đủ giúp tăng bảo vệ miễn dịch trẻ em, nhưng hiệu quả vaccine không đồng nghĩa với việc nguy cơ mắc bệnh biến mất hoàn toàn. Phụ huynh nên kiểm tra sổ tiêm hoặc hồ sơ điện tử, xác định trẻ đã tiêm loại nào, đủ mũi chưa và có cần tiêm nhắc lại không. Nếu thông tin chưa rõ, hãy nhờ cơ sở y tế rà soát lịch sử tiêm và tư vấn lịch phù hợp; đừng tự suy luận rằng trẻ đã được bảo vệ đầy đủ chỉ vì từng tiêm.
Bệnh nền cần được đánh giá trước khi tiêm
Trẻ có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch vẫn có thể tiêm vaccine não mô cầu khi bác sĩ chỉ định, nhưng lịch tiêm và thời điểm cần được cân nhắc theo tình trạng sức khỏe. BS Bùi Thanh Phong khuyến cáo phụ huynh cung cấp đầy đủ thông tin về bệnh của trẻ, thuốc đang dùng và tiền sử phản ứng sau tiêm để bác sĩ lựa chọn vaccine, thời điểm và lịch tiêm phù hợp. Nếu bệnh nền chưa ổn định hoặc trẻ đang mắc bệnh cấp tính mức độ vừa đến nặng, bác sĩ có thể đề nghị hoãn tiêm đến khi sức khỏe đáp ứng điều kiện. Đừng tự bỏ mũi tiêm, nhưng cũng không nên giấu tình trạng bệnh khi khám sàng lọc. Sau tiêm, trẻ cần được theo dõi tại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút; khi về nhà, cha mẹ tiếp tục quan sát sức khỏe trong 24–48 giờ.
Tiêm chủng vẫn cần đi cùng cảnh giác
Phòng ngừa não mô cầu không dừng lại ở việc tiêm vaccine. Bệnh có thể tiến triển nhanh, trong khi biểu hiện ban đầu như sốt nhẹ, đau cơ và mệt mỏi dễ bị nhầm với bệnh thông thường. Nếu trẻ có dấu hiệu bất thường hoặc tình trạng xấu đi, hãy liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời, thay vì chờ xem trẻ đã tiêm hay chưa. Khi trẻ tiếp xúc gần với người mắc bệnh, gia đình cần hỏi cơ sở y tế về biện pháp dự phòng; không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định. Cách nhìn đúng không phải là nghi ngờ vaccine, cũng không phải tin rằng vaccine tạo miễn dịch tuyệt đối. Tiêm đủ lịch theo tư vấn y tế, khai báo chính xác tình trạng sức khỏe và theo dõi triệu chứng là cách thực tế hơn để giảm nguy cơ cho trẻ.
