Kế hoạch quốc gia phải biến định hướng thành năng lực thực tế
Công nghiệp hàng hải là hệ sinh thái các hoạt động đóng tàu, cơ khí biển và dịch vụ liên quan, kết nối với cảng biển, logistics và công nghiệp hỗ trợ để tạo năng lực sản xuất trong nước. Đây không nên chỉ là một kế hoạch phát triển ngành trên giấy: giá trị của nó sẽ được đo bằng khả năng xử lý những điểm nghẽn đang hạn chế doanh nghiệp.
Ngày 3/11/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký Quyết định số 2089/QĐ-TTg ban hành kế hoạch triển khai kết luận về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia. Kế hoạch gồm 10 nhóm nhiệm vụ nhằm tháo gỡ vướng mắc về thể chế, chính sách, vốn, công nghệ và thị trường, đồng thời phát huy năng lực hiện có.
Việc đặt ra một chương trình quốc gia đến năm 2035, tầm nhìn 2050 là cần thiết, nhưng tiến độ thực hiện mới là phép thử. Nếu các nút thắt về tài chính, nhân lực và thị trường không được xử lý đồng thời, mục tiêu hiện đại hóa khó chuyển thành đơn hàng, công nghệ và năng lực sản xuất bền vững.
Cụm công nghiệp cần bám vào cảng biển và chuỗi cung ứng
Định hướng hình thành một số trung tâm công nghiệp hàng hải và cơ khí biển trọng điểm là lựa chọn hợp lý, miễn là các trung tâm được xây dựng dựa trên lợi thế thực tế thay vì phân bổ dàn trải. Kế hoạch yêu cầu cân nhắc vị trí địa lý, hạ tầng kỹ thuật, nhân lực và năng lực doanh nghiệp khi tổ chức các trung tâm, cụm liên kết.
Điểm đáng chú ý là chuyên môn hóa và kết nối: các trung tâm được định hướng gắn với cảng biển, cảng thủy nội địa, dịch vụ logistics và ngành công nghiệp hỗ trợ. Cách tổ chức này có thể giúp liên kết hoạt động sản xuất với vận chuyển và nguồn cung thiết bị, thay vì để từng nhà máy vận hành tách rời.
Với cảng biển Việt Nam, đây cũng là cơ hội để vai trò phát triển vượt khỏi khâu tiếp nhận và trung chuyển hàng hóa, tiến gần hơn tới một mắt xích sản xuất. Tuy nhiên, kế hoạch đã cảnh báo nguy cơ đầu tư trùng lặp hoặc phân tán; chọn đúng cụm chuyên môn quan trọng hơn việc tuyên bố có thật nhiều trung tâm.
Định hướng sửa chữa, hoán cải, tháo dỡ và tái chế phương tiện thủy theo mô hình kinh tế tuần hoàn cũng mở rộng khái niệm năng lực hàng hải: không chỉ đóng tàu mới mà còn khai thác vòng đời phương tiện, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải.
Tự chủ đóng tàu cần đi cùng công nghệ và thị trường
Nâng cao năng lực đóng tàu trong nước và tăng tính tự chủ là trọng tâm, nhưng tự chủ không đồng nghĩa với khép kín. Muốn cạnh tranh, doanh nghiệp cần làm chủ ngày càng nhiều công đoạn, nâng chất lượng và vẫn tiếp cận được công nghệ, đối tác cùng khách hàng quốc tế. Vì thế, hệ sinh thái hiện đại, xanh và số hóa phải được xem là điều kiện sản xuất, không phải khẩu hiệu bổ sung.
Đóng tàu Hạ Long cho thấy một hướng đi cụ thể: duy trì hợp tác với Damen của Hà Lan và Scenic Tours của Australia, đồng thời tìm cơ hội tại châu Âu, Australia và một số nước châu Á. Các dòng tàu chuyên dụng, tàu du lịch và tàu dịch vụ điện gió giúp doanh nghiệp tiếp cận những phân khúc đòi hỏi kỹ thuật cao.
Từ đầu năm 2026 đến thời điểm được báo cáo, doanh nghiệp đã bàn giao ba sản phẩm: một tàu hàng 45.000 tấn và hai tàu dịch vụ điện gió CSOV 8720. Đây là minh chứng đáng chú ý cho khả năng sản xuất, nhưng việc duy trì chất lượng và đơn hàng ổn định mới quyết định liệu đóng tàu Việt Nam có thể tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đơn hàng toàn cầu là phép thử cho đổi mới
Kế hoạch quốc gia chủ trương tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là hướng đi thực tế: thị trường quốc tế vừa mở rộng cơ hội sản xuất, vừa đặt ra yêu cầu khắt khe về độ chính xác, chất lượng mối hàn, an toàn và tiến độ. Hợp tác chỉ tạo giá trị dài hạn khi doanh nghiệp nâng được năng lực nội tại.
Đóng tàu Hạ Long đang đầu tư thiết bị như máy cắt CNC laser, máy ép thủy lực, máy uốn ống và thiết bị hàn tự động, bán tự động. Theo thông tin doanh nghiệp, thay máy cắt CNC plasma bằng CNC laser giúp năng suất cắt tăng khoảng 2–3 lần. Con số này cho thấy đổi mới công nghệ có thể tác động trực tiếp đến năng suất và độ chính xác, thay vì chỉ là một hạng mục đầu tư.
Trong giai đoạn 2026–2030, Đóng tàu Hạ Long đặt mục tiêu tăng trưởng doanh thu bình quân 10–12% mỗi năm và xây dựng nguồn đơn hàng quốc tế ổn định, có giá trị cao, phù hợp với năng lực sản xuất. Kết quả phụ thuộc vào việc đào tạo lao động, kiểm soát chất lượng và duy trì hợp tác, chứ không chỉ vào năng lực nhà xưởng.
Việt Nam đang có hướng đi đúng khi gắn trung tâm sản xuất với cảng, logistics và công nghiệp hỗ trợ, đồng thời coi công nghệ xanh, số hóa và tự chủ là mục tiêu chung. Nhưng kế hoạch chỉ thành công khi các cụm liên kết tạo được năng lực thực chất và doanh nghiệp như Đóng tàu Hạ Long chuyển được kinh nghiệm, thiết bị cùng quan hệ quốc tế thành vị thế bền vững trên thị trường toàn cầu.
