Một tỷ phú khoa học được xây từ những lần bị bác bỏ
Câu chuyện của Robert Langer nhà khoa học là ví dụ sống động cho việc bị từ chối và thành công có thể cùng tồn tại: một kỹ sư hóa học chọn con đường khó nhất, kiên trì với các ý tưởng bị giới chuyên môn nghi ngờ trong nhiều năm, rồi biến phòng thí nghiệm hàn lâm thành đế chế startup công nghệ sinh học có tầm ảnh hưởng toàn cầu. Hơn nửa thế kỷ sau, ông đang điều hành phòng thí nghiệm sinh y học lớn nhất lịch sử MIT, sở hữu hơn 1.500 bằng sáng chế được cấp phép cho hơn 400 công ty trên thế giới và đồng sáng lập hơn 40 công ty khởi nghiệp, trong đó có Moderna khởi nghiệp. Điều đáng nói là ông không rời giảng đường để đi làm doanh nhân; ông kéo cả thế giới khởi nghiệp vào giảng đường và buộc nó phải thay đổi cách vận hành khoa học.
Quyết định đi ngược dòng: bỏ dầu khí, chọn bệnh viện nhi
Robert Samuel Langer Jr. sinh ngày 29 tháng 8 năm 1948 tại Albany, New York, học kỹ thuật hóa học tại Cornell rồi lấy tiến sĩ tại MIT. Con đường “an toàn” cho một kỹ sư hóa học tài năng thời đó là gia nhập ngành dầu khí với mức lương cao và sự ổn định. Langer lại cố ý quay lưng với con đường dễ dàng ấy để làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Bệnh viện Nhi Boston, hợp tác với bác sĩ ung thư Judah Folkman. Đó không chỉ là quyết định chuyên môn, mà là tuyên bố giá trị: khoa học phải phục vụ tác động xã hội lớn nhất, không phải lương tháng cao nhất. Trong phòng thí nghiệm bệnh viện, ông cùng Folkman lần đầu phân lập được các chất ức chế tạo mạch máu, mở ra hướng điều trị ung thư và bệnh mù hoàn toàn mới. Những gì ông chọn là rủi ro, nhưng cũng chính là hạt giống cho đế chế sau này.
Bị bác bỏ nhưng vẫn đúng: nền tảng tư duy của Langer
Khi Langer công bố nghiên cứu về chất ức chế tạo mạch máu, hầu hết chuyên gia trong ngành bác bỏ kết quả của ông. Nhiều năm liền, ông sống trong trạng thái khó chịu nhất của người làm khoa học: bằng chứng ngày càng vững nhưng cộng đồng vẫn quay lưng. “Những phát hiện của tôi từng bị bác bỏ trong nhiều năm trước khi trở thành cơ sở cho các liệu pháp cứu hàng triệu người” là một câu chuyện ông lặp đi lặp lại với sinh viên của mình. Trải nghiệm bị bác bỏ nhưng vẫn đúng này trở thành nền tảng tư duy xuyên suốt sự nghiệp: trong khoa học cũng như kinh doanh, thứ bị từ chối hôm nay không hẳn sai, mà thường là quá sớm cho thời đại. Đây là bài học quan trọng cho bất kỳ ai đang xây một startup công nghệ sinh học: thị trường và giới chuyên môn luôn chậm hơn những ý tưởng táo bạo.
Biến phòng thí nghiệm thành máy tạo startup
Năm 1978, Langer gia nhập MIT với tư cách giảng viên, bắt đầu xây phòng thí nghiệm với nguồn tài chính hạn chế nhưng danh sách ý tưởng dài đến mức khó ai chịu nổi. Thay vì làm nghiên cứu rồi chờ người khác ứng dụng, ông thiết kế một mô hình chuyển đổi có hệ thống từ phòng thí nghiệm đến thị trường. Mỗi khi một phát hiện có tiềm năng thành sản phẩm, ông hoặc cấp phép cho các công ty hiện hữu, hoặc cùng cộng sự và sinh viên lập công ty mới để thương mại hóa trực tiếp. Hơn 40 công ty khởi nghiệp mà ông đồng sáng lập trải khắp từ công nghệ đưa thuốc vào cơ thể qua hạt nano siêu nhỏ, tái tạo mô và cơ quan sinh học, liệu pháp gen, vật liệu sinh học phân hủy cho đến công nghệ thông tin di động trong y tế. Với hơn 450.000 lần trích dẫn và hơn 1.600 bài báo khoa học, ông là kỹ sư được trích dẫn nhiều nhất trong lịch sử, đồng thời là giáo sư Viện danh dự tại MIT. Đây không phải nhà khoa học “trót làm startup”, mà là người biến nghiên cứu thành động cơ khởi nghiệp có quy tắc rõ ràng.
Moderna và bài học cho thế hệ khoa học – khởi nghiệp Việt Nam
Cái tên Moderna gắn với Langer như biểu tượng của sự giao thoa giữa khoa học và thị trường. Năm 2010, ông cùng Noubar Afeyan và Stéphane Bancel đồng sáng lập Moderna dựa trên công nghệ ARN thông tin, lĩnh vực mà nhóm ông tại MIT đã đặt nền móng từ nhiều năm trước. Khi đại dịch Covid-19 bùng phát, vaccine Moderna trở thành một trong những công cụ y tế quan trọng nhất thế giới, cổ phiếu tăng vọt và Langer được xếp vào danh sách tỷ phú khoa học. Ông cũng là người đoạt hơn 220 giải thưởng lớn, trong đó có giải Kavli năm 2024 và là một trong mười hai Giáo sư Viện tại MIT. Đối với doanh nhân và nhà nghiên cứu Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ y tế, nông nghiệp sinh học hay vật liệu mới, câu chuyện của Langer nhắc rằng sản phẩm có tác động lớn nhất thường cần nhiều năm để được chấp nhận; kiên nhẫn không phải chờ đợi thụ động mà là tiếp tục xây dựng bằng chứng khoa học cho đến khi thế giới không thể phủ nhận. Từ chối và thành công ở đây không đối nghịch, chúng là hai giai đoạn bắt buộc của bất kỳ hành trình đổi mới thật sự.
